پایگاه خبری پیام آفتاب - آخرين عناوين جغرافیای انسانی :: نسخه کامل http://www.payam-aftab.com/fa/Afghanistanology/Geohum Tue, 18 Dec 2018 13:03:01 GMT استوديو خبر (سيستم جامع انتشار خبر و اتوماسيون هيئت تحريريه) نسخه 3.0 /skins/default/fa/normal2/ch01_newsfeed_logo.gif تهيه شده توسط پایگاه خبری پیام آفتاب http://www.payam-aftab.com/ 100 70 fa نقل و نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری پیام آفتاب آزاد است. Tue, 18 Dec 2018 13:03:01 GMT جغرافیای انسانی 60 ARAB - RACE PASHTUNS http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/83617/arab-race-pashtuns Offsprings of Shiites Imams" S.Mohammad Baqer Mesbahzadeh O He, who created and perfected me! In the name of your auspicious name. O you! who are  compassionate comrade, You are the glory of the bliss that created the tribes to be identified, and above that, you put piety and knowledge. Peace be upon the master of the universe Mohammad Mostafa, and his companions, especially on the gate of the city of knowledge and prophecy, Leader of the pious and the symbol of justice and freedom, Amir-u-l Momenin Ali ibn-e- Abitaleb (PBUH). It is more than three centuries that the fire of ethnicity and totalitarianism has been ignited over the existence of the people of Khorasan land in eastern Iran which has created a huge volcano called Afghanistan, the flames of which have flown from neighboring lands and have swept the whole world.  According to the folk language, the flames of this fire has been flared from the tomb of totalitrian racists who follow their trbies interests not national ones. Now that this article is being written, the oppressed people of Afghanistan, who have fallen victim to democracy and secular Islam, are burnt in the fury of anger and anguish of extremist and monotheistic folk, such that it had not existed like that before. Every day, dozens of women, men and innocent children from various nationalities and tribes are killed and sliced by suicide bombers and takfiri terrorists. No domestic or foreign authority supports defenseless people, and the systematic killing of the people of Afghanistan, especially the Shiites and Persian speakers, continues mercilessly. The leaders of some ethnic groups have been refined, some isolated and others have praised the monopolists of power. The plight of recent decades and the performance of Pashtun and non-Pashtun ethnic, political, and religious groups, which are the main cause of this situation, have increased the tensions among ethnic groups in Afghanistan. As a result the authors and intellectuals, as well as the general ethnic oppressed people, are studying more ethnicities and their performance. I also carried out a brief study about this issue in the year 2012. The results of the study was first, published in a series of articles and later in the form of a book entitled "A Brief History of the Rites of Afghanistan" which was placed by the Ministry of Information and Culture at the time of the Ministry of Abdul Karim Khorram on the list of prohibited books. At that time, I was seriously concerned with the issue of the difference in the origin of genelogy of the great tribe of Pashtun. The idea of Israeli-raun tribe attracted my attention. As I found this theory stronger than any other theory, In the course of research on people and region of Maidan Wardak province of Afghanistan, I realized the Arab-race and Siada[1] of the people of Wardak and Ghaljai People who had captured the territory of the Shiites of the Hazara and Sadat over time. I decided to study more about the Arab-race and Siada of some Pashtun tribes the results of which are the present book. No difference wether any one accepts or not, my purpose in this brief study was to clarify the historical truths about the Pashtun race and tribe, which has been deliberately put under the evil of ambiguity for the last half century. Through calling these facts as legendary and unrealistic, it has been promoted as worthless and unpromising. Even it has been considered as hostility against the Pashtuns and as a national treason, so that no one dared to address this issue. The study shows that Qais Abdul Rashid the progenitor of the Pashtuns was from Israeli race. The major Pashtun tribes attributed to his descendants are offsprings of the Gharghashti, Betani and Sarwanai of the Sami race. It also makes it clear that the descendants and tribes belonging to the people of Matta are patched in Pashtuns and are the descendants of Sayyid Shah Hussein (Sayed Ali Sarmast), renowned as Shah Hussein Ghouri. These are Arab-race and attributed to the sixth Imam of the Shiites, i.e. Imam Ja'far Sadiq (AS). Thus, the two great and famous  clans of Ghaljai and Ludi in Mati Tribe, and their subcategories, such as Hotak, Kharoti, Tukhi, Taraki, Ahmadzai, Ibrahim Khel, Soori, Suleiman Khel, Neyazi, ... are Arabs who have been Pashtunized. Similarly, the people of Wardak and their brothers Honai, Oshtoranai and Mashwanai are Arab-race Pashtuns from the descendants of Sayyed Mohammad Gisodaraz and are not intrinsic Pashtuns. According to Abdul Hai Haibibi, the most important reason for the Arab or Israeli race of Pashtun tribe is their statements and beliefs. Pashtuns have spoken about their race from long times ago and expressed their attribution to the mentioned races with certainty. Their written or verbal genealogies by various generations are documented in historical books. These documentaries are evidence of their Arab or Israeli race. It is, however, surprising that why some of the Pashtun and even non-Pashtun authors and intellectuals in recent decades have called the above facts as legendary and unscientific issues. They have resorted to the Indian and Greek stories and legends instead, and called them science in order to prove that Pashtun tribes are from the Aryan race. Unfortunately, these efforts are not honest, but biased and, in some cases, unknowingly. In this regard, it is enough to pay attention to the dual clash of Allameh Abdul Hai Habibi, who is the precursor of calling Pashtuns as Aryan race. He argued for the sake of the presence of Afghani Sayyid Jamal al-Din as saying: "About reputation and attachment to a nation and the affiliation of individuals, the most prestigious statements are those that the person himself has said and attributed himself to a nation or place". [Habibi, 7] Abdul Hai Habibi says that Sayyid Jamaluddin has identified himself as an Afghan, promising him to be the most authoritative and reliable. Habibi does not pay attention to the arguments of those who do not know him as an Afghan, where as these arguments are in some cases robust and justified. Nevertheless, in the case of the hundreds of thousands of Pashtuns that have introduced themselves Israelite or Arab-race throughout their history, Habibi pursues a dualistic approach, calling them fabulous and unscientific words. Habibi adds: "Someone may say:" I am from the people of this country and from that tribe, this is the testimony of a person about his own soul which may be rational, mystical and even authentic, and, on the other hand, it is not possible to validate the comments, statements, counseling and interpretations of others [Habibi 8]. You see that Mr. Habibi misconstrued the testimony of Sayyed Jamal al-Din on his Afghan nationality as faithfully and religiously but considered the claims of others about Jamal al-Din’s nationality to be artificial and discredited. On the other hand, he does not consider the testimony of a multimillion people tribe of their own identity. To reject it, he makes use of artificial interpretations and justifications to validate his opinion. Based on the same argument of Allameh Abdul Hai Habibi about the identity and nationality of Sayyed Jamalodin, one can categorically state that the Pashtuns are composed mainly of Israelite and Arab races because they themselves testify to this fact and believe it. Therefore, theories and other words are interpretations and justifications that are artificial, irrelevant and invalid. The truth of belonging Ghaljai, Ludi, Sarwani, and also Wardak clans and their brothers to Arab descent and their Siada, has been historically written for centuries, in the historical books. It has also been recorded as reality in the context of Pashtun society. This fact is not made today or yesterday by the enemies of the Pashtuns, but it has been existed from the very beginning of the formation and development of the Pashtun folk. By the way the constrains of time in the past and domination of Pashtuns in more than a century have reflexed this fact reversely and it has remained unclear. An extravagant and wonderful point of mixing tribes and peoples in human society is that over time, weak people dissolve in the stomach of strong and dominant peoples and lose their identity and even become opponent to themselves. This phenomenon can be clearly seen in Pashtun society. As some of the Arab-race Pashtuns, especially in the Ghaljai clan followed in oppressors Umayyad's footsteps [from Muawiah to Abdul Malik ibn Marwan] in hostility against the followers of Ali ibn-e-AbiTalib (AS), who are their ancestors. For instance, King Mahmud Hotak, who introduced himself as Sayyid and Quraishi, insulted the shiites imams from Imam Ali (AS) to Imam Mahdi (AS). He massacred hundreds of thousands of innocent people in Isfahan on charges of following Ali (AS) and Ahlulbait's school until he was caught up in madness through a lot of crimes. At present time, people like Gulbudin Hekmatyar disregard and even insult the Imams of Ahlul Bayt especially Hazrat-e- Amir-u-l-Mu'minin Ali (AS) and the Lady of the two universes, Hazrat-e- Fatemeh Zahra (SA), Imam Hussein (AS) and Imam Mahdi (AS). This is obvious in his writings both in Farsi and Pashto languages. I hope that this article can, in turn, inspire the wisdom of the noble and Muslim Pashtun and other tribes;  and help them understand that claiming the separation of blood and races and the existence of a pure people and a real fabric superior to others that impose their language, culture and dominance over other tribes is based on the superstitious beliefs of primitive societies whose history has passed, and not only it is useful for modern civilized man, but also it poisons the body of the health of the community. Now, the people of Afghanistan are poisoned by this fatal poison of ethnicity and exploited by foreign powers, traitorous opportunists and mercenary intellectuals, so-called as justice and democracy. June 9th, 2018    Pashtun appellation and genealogy Pashtun, Patan, Pathan, Afghan, and Awghan are different names of a tribe that has been living mainly in Afghanistan and Pakistan since centuries. Those who do not consider Pashtun and Afghan the same, and through fabrication regard Afghan as the name of all tribes of Afghanistan and Pashtun as a particular tribe, are either misguided or ignorant. Despite the many efforts that have been made by Afghan governments through written, visual and audio media, as well as through textbooks, decrees and government laws to afghanize the Afghan people and Pashtunization of Afghans through the media over the last sixty years, the majority of Afghans, especially in the provinces or villages do not use the Pashtun word. Rather they call Afghans or Awghans, even the villagers call themselves Afghans. Similarly, the renaming of the Persian language to Dari language did not become prevalent, and the majority of people, including Afghans, Tajiks, Uzbiks, etc., use the word Persian, not the word Dari. A group of Pashtun writers and politicians who have been accused in the political literature of Afghanistan as "Pashtunist" or "Chauvinist", are citing the biased or superficial perception of some European orientalists, trying to find a historical record in passover, Pashtun, and Afghan words in the legendary Herodotus And the mythological narratives of Sanskrit, Avesta and Rigveda[2]. The history of Herodotus itself, is based on myths and stories, and there are many weaknesses in terms of accuracy, correctness and trust in it. Thucydides [c. 460 – c. 400 BC) was an  The issue of the appellation of the word "Pashtun" in the historical sources of Afghanistan and the region was discussed and explained about four hundred years ago, before the emergence of European orientalists in Asia and the East, far more powerful than the Western and mythological sources of Hindi and Greek. Among these, Sayyed Jamal al-Din Afghani writes about the Pashto issue: "The letter “و” which is pronounced as “waw” in the word “پشتو” (Pashtu) is an adjective suffix and the sign of attribution in Pashtu language, which is the name of the language of the Afghan nation. This letter and suffix is similar to that of the letter "ی", [Ya] in the Arabic language, which comes as a suffix at the end of Arabic nouns for attributing. It is, however, eliminated in plural nouns. It is also possible that the word "Pashto" has been derived from the word "Bashit"; and "Bashit" is a name for a Palestinian village. This justification becomes correct if Pashtuns are considered as Israeli race. (Tatetmmeh- al-Bayan- fi- tarikh-al- Afghan (Sayyed Jamal al-din, 109) There is also a quarrel on the appellation of the word "Afghan". The quarrel and discrepancy has gained a political and identity aspect since the last decade. About the appellation of the word Afghan,  Sayyed Jamal al-Din Afghani writes according to Persian historians: " When Bakht Nasr captured the Afghan nation under pressure, they were amazed and sorrowful, and, for the same cry, they were called in Persian as “Afghan”, i.e. cry. Afterwards, they were called by the same name. Another historians’ opinion is that the name of grandson of the Afghans’ grandfather Shawel, was Afghan, and his descendants are called after him (Sayyed Jamal-al-din, 5). Regarding the origin of the race of Pashtun, there are many views among which there are two prominent and controversial views: one Israeli and the other Aryan race. The book entitled Aein Akbari, written from the year 1597 to 1598, may have been the first published work to mention Pashtun-Israeli race, after which the book “Tarikh-e-Ferishteh” discussed the issue. Finally, it is dealt with in detail in the book of the “Makhzan-e- Afghani”. Since then, more than eleven other historical works of the Islamic period have acknowledged the Pashtun-Israeli race. The most important of these are “Tazkereh al-abrar val Ashrar “ [i.e. Biographies of benefactors and evils], “Tawarikh-e-Rahmat  Khani” [i.e.Chronicles of Rahmat Khani], Merat al-Alam [i.e.the mirror of universe], “Majma Al-Ansab [i.e. pedigrees],”Tawarikh-e- Khurshid-e-Jahan” [i.e.Cronicles of World Sun] “Tarikh-e- Morasah”[i.e. Carbuncled History], “Ansab-e- Afagheneh”[i.e.Genelogies of Afgans] and “Sawlat-e-Afghani” [i.e. Afghan Authoirty]. Abolfazl Ibn Mubarak Alawi, in Akbari's book Akbarnameh or “The Ain I Akbari”, writes: "Afghans consider themselves the descendants of Israel ... Afghans believe that their great ancestor was called Afghan. Afghan had three sons called Sarban, Gharghashht, and Batan. They believe that tribal order of the great Pashtun tribes reaches to these three "(Abolfazl, Vol.2: p.407). After Muslim historians, more than 24 western historians, scholars, and orientalists have endorsed the Pashtun Israeli-race theory. The names of some of them are: Mont Stewart Elfneston, Sir Alexander Bornes, William Murckraft, Sir William Jones, J. B. Ferezar, Joseph Piperfor, W. Billyo, Thomas Lidley, Henry George Raverty, Ramodin, Olaf Carvoie, Dr. Alfred Idrissch and Charles Mason. In addition to the brief history documented, another firm proof of Israeli-race of some of the Pashtun tribes is the symbolism of some tribal names and regions and the support of these symbols by archaeological discoveries. William Murckraft, Major H. W. Billio and Sayyed Jamal al-Din Afghani, list some  symbols such as Suleimani, Khalidi, Jewish plain, Jewish castle, Mount Sulaiman and Khyber Strait. The above sites are currently in the territory of Pakistan. Professor Henry Horace, head of the School of Historical and Archeological Studies at Bombay and Professor at Dar Al Fonon [Acsademy] of Bombay who was an honorary member of the Kabul Literary Association in Solar Hijri year 1315 (1936-1937). . He has written a book entitled “The Origin of the Greek and Buddhist Sculpture School in Gandahar”, about the discovery of the statue of a Jew who was living in the first century AD in the village of Behlul on the squares of Peshawar, Pakistan, he has written that ” The existence of Jewish people in these areas has been cleared by undoubtful sources for scientific societies from long time ago (Kabul callender 1936, p 316). It is questionable about the appellation of Afghan and genealogy of Pashtuns that why the theorey of Israeil-race of Pashtun tribe and the derivation of Afghan word from the name of "Afghanah", which has been mentined in more than 15 books and historical source of the Islamic period over the past four hundred years, and more than 24 historians, the orientalist and scholar of the West and non-Muslims in the 19th and 20th centuries AD, narrated this prevailing comment, has been ignored; and the thoughts of few opposing writers who are less than five ones has been considered? Why is the historic documentary that is based on the historical beliefs of the Pashtun tribes, is called fiction and folklore; and theories based on mythological, folkloric writings and false historical, are called scientific and intellectual stories? Why more than forty writers, historians and scholars of Muslims and non-Muslims who endorses the theory of Israeli race of Pashtuns are called; and visaversa the minority- about six European and Afghan contemporary scholars opposing the Israeli-race of Pashtuns are considered as majority and of scholars? Conflict and disgust is apparent when the Aryan propagandists, read the character of Qais Abdul Rashid in the Pashtun-Israeli narrative as a legendary figure on one hand. On the other hand, having no other source and no option they consider him as the real ancestor of Pashtuns; and connect the pedigree of the Pashtun tribes to him as the true ancestor of the Pashtun tribes. In this course it can be also mentioned that Omar Khan Afridi in his book, accuses Khwajeh Nematollah Khan Heravi of historizing the source of Israel for the Pashtun people; But he himself confesses: "There is a general and universal agreement between historians and Pashtun people that someone named as Qais is the ancestor of the Pashtuns. There is also a general belief that Qais had a Jewish root and belonged to one of the lost tribes of Israel and that the tribe lived in Ghor, Afghanistan . "(Afridi, 46) Even Mohammed Hayat Khan, author of the Book “Hayat-e-Afghani” [i.e. Afghan Life], who is an opponent of the Israeli-race Pashtun theory, writes and prefers this narrative over other narratives. "Although the story of the book ”Makhzan-e-Afghni” differs from other writings about the Pashtun-Israeli race, it becomes closer to the truth, given the current state of the narrative." (Mohammad Hayat Khan, p. 183) After the discussion of the Aryan or Israeli-race of Pashtuns, as we said, the proponents of both theories considered the Pashtun tribes from the descendants  of Qays Abdul Rashid and consent on this point. Nevertheless, all the Pashtun tribes are not consanguineous descendants of Qais, and their large part is not consanguineous but matrimonial. The Pashtun tribes are made up of big and large matrimonial branches that are rooted in the Arabs, Turks, Tajiks, Baluchs, Indians, and others. Our goal in this article is not to address all the Pashtun tribes, but we seek to identify tribes that have a descent root in the Arab people and the descendants of Prophet’s Ahlulbayt (PBUT), and if they are followers of Ahlulbit, they are considered "Sayyid". The overall and initial studies show that tribal populations that have lost their religious and racial identity, and the tribes that are still officially maintaining their identity are much more than other Pashtun tribes. In this research, the Pashtun tribal clan, which includes the people of Mati and its subcategories such as Ghaljaei, Ludi, Suri, Hotak, Tarakei, Kharuty, Tukhi, Ahmadzai, Suleiman Khel, Niazi, etc., are studied, through which their Arab-race and Siada will be made apparent. It is also paid attention to the Pashtun tribes who are famous for their Siada and include the tribes of Wardak, Sadat Kunar, Taran, Khundi, Bakht-e-Yari, Kouti, Sayedzai, Mashvani, Sheikhan, Jammar and others. [1] [1] Sayyid (Arabic: سیّد, feminine: Sayyida Arabic: سیّدة, plural: Sada Arabic: سادة, noun: Siyada Arabic: سیادة), according to fiqh, is a title given to the descendants of  great grandfather). Though publicly this title is mostly linked to the descendant of Imam 'Ali (a) and best-known branches of Sayyids are those whose lineage reaches to one of [2] The Rigveda (Sanskrit: ऋग्वेद ṛgveda, from ṛc "praise and veda "knowledge") is an ancient <a title='\"Indian' href='\"https://en.wikipedia.org/wiki/Indian_subcontinent\"' data-cke-saved-href="\" subcontinent\"="">Indian collection of <a title='\"Vedic' href='\"https://en.wikipedia.org/wiki/Vedic_Sanskrit\"' data-cke-saved-href="\" sanskrit\"="">Vedic Sanskrithymns along with associated commentaries on liturgy, ritual and mystical exegesis. It is one of the four canonical sacred texts (śruti) of Hinduism known as the Vedas ]]> جغرافیای انسانی Mon, 03 Sep 2018 08:45:21 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/83617/arab-race-pashtuns غلجایی - پشتون‌های عرب‌تبار (بخش چهارم) / مصباح زاده http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/81613/غلجایی-پشتون-های-عرب-تبار-بخش-چهارم-مصباح-زاده زیرشاخه‌های قبیلۀ متی (فرزندان سیدشاه حسین) قوم متی که فرزندان سیدعلی سرمست مشهور به شاه‌حسین هستند، به‌نام مادرشان بی‌بی متو، دختر شیخ بتی(بیت)، مسمّی شده‌اند. قوم متی به‌طور مجموعی دارای پنجاه ‌و ‌دو خیل است که از سه قبیله بزرگ و اصلی غل‌زوی (غلجایی)، سروانی و ابراهیم لودی تشکیل شده اند. پشتنامه‌های این قبیله‌ها و خیل‌ها در بخش مربوط تنظیم شده‌، اما در ابتدا برخی قبیله‌های مهم و شخصیت‌های مربوط به آنان، تا حد امکان، معرفی می‌شوند. در قوم متی دو قبیله بزرگ و نامدار، و یک قبیله کوچکتر و زیرشاخۀ مشهور، که از همه مهمّ‌ترند بیشتر جلب توجه می کنند.    غلجایی (غلزایی) غلجی، غلزوی، غلزایی و غرزی نام‌هایی هستند که غلجایی‌ها را با آن‌ها کتبی و شفاهی معرفی کرده‌اند. این قبیله بیشتر به نام «غل زوی» یا «غل زَی» شهرت دارد که مرکب از دو کلمه پشتو ی«غل» به معنای دزد و «زوی یا زَی» به معنای زاده و فرزند است. وجه تسمیه آن‌را این‌گونه ذکرکرده‌اند که بی‌بی‌متو، غل زوی را قبل از ازدواج رسمی و بدون اجازه پدرش شیخ بیت، از سیدعلی مشهور به شاه‌حسین حامله شده بود. بنابراین، شیخ‌بیت نوه‌اش را غل‌زوی یا فرزند دزدی نام گذاشت و این نام بعدها بر فرزندان و قبیله منتسب به او نیز تسرّی یافت. بعید به نظر می‌رسد که غل‌زوی فرزند نامشروع باشد، چراکه شاه حسین جوان متدین، با اخلاق، عابد و پرهیزگاری بود که بخاطر داشتن همین ویژگی‌ها، مورد توجه و حمایت شیخ بیت قرار گرفته بود تا حدی که او را جزء فرزندان و خانواده خود قرارداده بود. شاه‌حسین که نجیب‌زاده و آگاه از مسائل شرعی بود، نمی‌توانست و نباید مانند یک آدم نااهل عمل می‌کرد. به‌نظر می‌رسد داستان ارتباط او با بی‌بی‌متو یا ساختگی و مصلحتی است، یا تهمت است. اما اگر علاقه و ارتباط شاه‌حسین با دختر شیخ‌بیت حقیقت داشته باشد، حتماً او را به عقد شرعی خود درآورده بود و شاید بخاطر سنت‌های قبیله‌ای آشکارا نمی‌توانست این عقد را انجام دهد، و البته، خدا بهتر می‌داند. شاید برای رهایی از اشکال پیش گفته باشد که برخی نام این قبیله را «غرزی» یعنی زاده کوه، یا کهزاد نهادند و برخی دیگر آن‌را به قوم ترک نسبت داده خَلَجی گفتند. علامه عبدالحی حبیبی، بر غرزی خواندن غل‌زایی تاکید دارد که ممکن است این تأکید درست باشد و داستان غل‌زوی از سوی مخالفان و رقیبان برای بدنام کردن این قبیله ساخته شده باشد. غل‌زی یا غلجایی، در دایرةالمعارف بریتانیکا چنین تعریف شده است: «غل‌زی یک قبیله بزرگ و گستردۀ افغان است که زیستگاه آن‌ها از کلات غل‌زی در جنوب تا رودخانه کابل در شمال و از سلسله کوه گل‌کوه در غرب [هزاره‌جات] تا مرز هند در شرق، امتداد یافته است. عام‌ترین و مشهورترین نظریه در مورد منشأ تباری غل‌زی، آن‌ها را به قبیلۀ خلجی ترک نسبت می‌دهد. آن‌ها از مسیر علیای سیر دریا در آسیای مرکزی عبور کرده و نواحی آن طرف رودخانه را اشغال کردند، اما ادعا دارند که سبکتگین ترک، آن‌ها را در قرن دهم میلادی وارد افغانستان کرده است» (بریتانیکا، جلد1، 1911) قبایل غلجایی، در حال حاضر در مناطق وسیعی از افغانستان مانند غزنی، پکتیکا، میدان وردک، لوگر، کابل، پروان، پکتیکا، وادی میان کابل و ننگرهار، لغمان، بغلان، قندز، بلخ، تخار، سمنگان، جوزجان، فاریاب، سرپل، بادغیس و اطراف هرات سکونت دارند. زیستگاه اصلی غلجایی‌ها از قدیم تاکنون منطقه وسیعی از زابل تا کابل شناخته می‌شود که برخی ولایت‌های پیش گفته را در بر می‌گیرد. علاوه بر افغانستان تعداد زیاد غلجایی‌ها در کشورهای ایران، پاکستان، هند، ازبکستان و داغستان روسیه نیز ساکن هستند که اغلب در جوامع کشورهای مذکور حل شده و هویت‌شان را از دست داده‌اند. چنان‌چه در ایران در مناطق کرمان، نرمان و اصفهان و در ازبکستان در بخارا، غلجایی‌ها در جامعۀ میزبان هضم شده و هویت مستقل قومی ندارند. در افغانستان بیشتری کوچی‌ها (عشایر پشتون) را غلجایی‌ها تشکیل می‌دهند. در حال حاضر، غلجایی‌ها از ده‌ها قبیله و طایفه تشکیل شده‌اند که مهمترین و مشهورترین آن‌ها عبارتند از: هوتک، خروتی،تره‌کی،توخی،سلیمان‌خیل، ابراهیم‌خیل،هود‌خیل،اوریا‌خیل،احمدزی، اندر، نوحی، مهمند، ناصر، علی‌خیل، بابکرخیل، امرخیل، عبدالرحیم زی، ادیم زی، جبارخیل، توتاخیل، سهاک، دولت زی، اتوال، ادین‌خیل، اکاخیل، الیاس‌خیل، تره‌خیل،جلال‌زی، سولیزی، سین‌زی، حسین‌خیل،خیسوری، دری‌کوتی، دستوخیل، دینار‌خیل، ژیرمانی، استانکزی،استانیزی،سلطان خیل، عمرخیل، کروخیل، معروف‌خیل، پیارو خیل، زاری‌خیل، تغر، خدوزی، شمل‌زی، عیسی‌خیل، قلندر‌خیل، کوروم‌خیل، کاری، ملک‌زی، یوسف‌خیل، رستم‌خیل و... . غلجایی‌ها در تحولات سیاسی و اجتماعی افغانستان در طی حدود سیصدسال گذشته نقش مهمی بر عهده داشته و دارند. نخستین دولت پشتونی (افغانی) را در این سرزمین آن‌ها تشکیل دادند. این دولت توسط حاجی میرویس‌خان هوتک در سال 1709 میلادی در قندهار تأسیس شد و بعد از او پسرش شاه محمود هوتک، مشهور به شاه محمود افغان تا اصفهان و مناطق دیگری ایران گسترش داد. هوتکی‌ها حدود هفت‌سال بر ایران و افغانستان حکومت کردند. در مبارزات جنبش چپ کمونیستی و تحولات سیاسی افغانستان از سال‌های 1343 تا 1371 خورشیدی، افرادی از قبیله غلجایی نقش برجسته داشتند. آن‌ها با تشکیل حزب دموکراتیک خلق افغانستان به رهبری نورمحمد تره‌کی، توانستند پس از سال‌ها فعالیت، قدرت را از چنگال نخبگان قبیله درانی، بعد از حدود 240 سال خارج سازند. نورمحمد تره‌کی نخستین رئیس حکومت کمونیست‌ها و دبیر کل حزب دموکراتیک خلق افغانستان، حفیظ الله امین، دومین رئیس حکومت و دبیر کل حزب دموکراتیک خلق و محمد نجیب‌الله چهارمین رئیس دولت و دبیرکل حزب دموکراتیک خلق که به حزب وطن تغییر نام داد، متعلق به اقوام تره‌کی، خروتی و احمدزی، از شاخه‌های قبیله غلجایی بودند. همین‌طور غلجایی‌ها در ایجاد جنبش اسلامی سُنّی، مشهور به اخوان المسلمین، در افغانستان نقش برجسته داشتند، چنان‌که پروفسور عبدالرب رسول سیّاف و گلب‌الدین حکمتیار، از رهبران مهم این جنبش به شمار می‌روند. در تأسیس تحریک اسلامی طالبان هم غلجایی‌ها از جنبۀ داخلی نقش اصلی و رهبری کننده را به عهده داشتند، تا حدی که ملا محمدعمر، رهبر و بنیانگذار این تحریک، غلجایی بود. غلجایی‌ها با داشتن حدود شصت قبیله و طایفه دارای ده‌ها شخصیت سیاسی، اجتماعی، علمی و فرهنگی در طول تاریخ حیات‌شان بوده و می‌باشند، که مشهورترین آن‌ها به این شرح است: بابا هوتک، شیخ ملکیار، سلطان ملخی، سیدال خان ناصر، ملا نورمحمد غلجی، میرویس هوتک مشهور به میرویس بابا، نازو انا، شاه محمود هوتک (افغان)، شاه اشرف افغان، نور محمد تره‌کی، حفیظ‌الله امین، دکتر نجیب‌الله، ملامحمدعمر آخوند، دکتر اشرف‌غنی احمدزی، دکتر زلمی خلیل‌زاد، دکتر انورالحق احدی، علی احمد جلالی، مولوی محمدنبی محمدی، گلبدین حکمتیار، استاد عبدالرب رسول سیاف، سلیمان لایق، عبدالقدیر تره‌کی، دکتر روستا تره‌کی، حنیف اتمر، غلام سرور ناشر، دکتر عبدالکبیر رنجبر، دکتر عبدالبصیر رنجبر، عبدالصمد ازهر، مولوی ارسلا رحمانی، ملا عبدالله، ملابرادر، ملا محمدحسن آخوند، نورالدین ترابی، الله‌داد آخوند، شیرجان خروتی، استاد نصرالله استانکزی، رفیع‌الله استانکزی، عصمت‌الله جبارخیل، استاد طاهرعنایت، مطیع‌الله مطیع، نجیب‌الله راعی، سیدمحمود هاشمی، مدیر سیدرحمان، ملک سیدملا خروتی، نورضیا، شیرین‌جان آغا، عبدالله مشهور به لعل‌آغا، ملاباز توخی، و... در ادامه به معرفی برخی شخصیت‌های مهم غلجایی پرداخته می‌شود که البته خالی از اشکال نخواهد بود. پشتون‌های عرب‌تبار از نسل امامان شیعه(بخش سوم) پشتون‌های عرب‌تبار از نسل امامان شیعه(بخش دوم) ​پشتون‌های عرب‌تبار از نسل امامان شیعه/بخش نخست   ]]> سید محمدباقر مصباح‌زاده سیاسی و امنیتی Mon, 02 Jul 2018 19:01:56 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/81613/غلجایی-پشتون-های-عرب-تبار-بخش-چهارم-مصباح-زاده پشتون‌های عرب‌تبار از نسل امامان شیعه (بخش سوم) / مصباح زاده http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/81470/پشتون-های-عرب-تبار-نسل-امامان-شیعه-بخش-سوم-مصباح-زاده ساختار اجتماعی قبایل پشتون قبایل سادات پشتون در جامعۀ قبیله‌ای قوم، قبیله، طایفه، ایل و خیل، واژه‌های کلیدی هستند که ساختار اجتماعی با آن‌ها تعریف می‌شود. در این جامعه، قوم بالاترین سطح انتزاعی رابطۀ ایلی (قبیله‌ای) را تشکیل می‌دهد. در قوم، سطح تعلقات تباری و فرهنگی، می‌تواند مبتنی بر روایات غیر مستند و ظن و گمان تاریخی باشد، اما سطح این تعلقات تا سطح قبیله شفاف، عینی و قابل استناد است.(گودرزی، 66) قوم از چند قبیله ایجاد می‌شود و قبیله الزاما بخشی از یک هویت قومی است و نمی تواند هویت جداگانه داشته باشد. هر قبیله متشکل از چند خیل(طایفه) است و هر خیل از چند تیره و هر تیره از چند خانوادۀ بزرگ تشکیل می‌شود. این ساختار در میان اقوام و قبایل مختلف و در کشورهای مختلف تفاوت‌هایی دارد و قبایل پشتون نیز از این امر مستثنی نیستند. با توجه به ساختار قبیله‌ای فوق پشتون‌ها، قبایل و طوایف سادات پشتون را به طور کلی می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: 1-   دسته‌ای که متشکل از طوایف مختلف و پراکنده در میان قبایل مختلف پشتون بوده و هویت مذهبی و فرهنگی خود را از دست داده‌اند، اما هویت تباری‌شان را حفظ کرده و به‌نام سیّد، پاچا، پیر، آغا صاحب، خواجه وغیره یاد می‌شوند. 2-  دسته‌ای که متشکل از یک قبیله بسیار بزرگ و واحد و دارای شعب و طوایف زیاد است و به نام قبیلۀ «متی» یاد می‌شود. این قبیله اولاد سیّدعلی سرمست، مشهور به شاه حسین از غور، است. قبیلۀ متی، هر شاخه‌اش به اندازه سایر قبایل بوده و بزرگترین قبیله پشتون را در افغانستان تشکیل می‌دهد. قبیله درانی- که اسرائیلی تبار پنداشته می شوند- از لحاظ کمی و کیفی در مرتبه دوم قرار می‌گیرد. قبیله «متی» متشکل از سه قبیلۀ بزرگ دیگر و زیرمجموعه‌های آن‌ها به‌نام‌های غلزوی(غلجی)، سروانی و لودی می‌باشد. این قبیله نه‌تنها هویت مذهبی و فرهنگی بلکه هویت تباری خود را – بجز مواردی خاصی- نیز از دست داده است. قبیلۀ متی بر اساس شجره نامۀ سیّد شاه حسین(سیّدعلی سرمست) جد شان، از نسل امام جعفر صادق علیه السلام هستند، اما نشانی از این امام فرهنگ گستری علم پرور، مهربان و صادق، چراغ هدایت و دشمن شقاوت، در اغلب آنان مشاهده نمی‌شود. و اما این قبیله در تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی افغانستان و منطقه- صرف‌نظر از مثبت و منفی- نقش بسیار برجسته داشته و دارد. در دستۀ اول که شامل بیش از دوازده قوم بزرگ و کوچک می‌شود، دو قوم بزرگ و موثر در تحولات سیاسی و اجتماعی افغانستان نقش برجسته دارندکه عبارتند از: سادات کنر و قوم وردک، از نسل سیدمحمد گیسو دراز. اقوام دیگر دسته اول به این شرح اند: قوم تارن، قوم خوندی، قوم بختیاری، قوم کوتی، قوم سیّدزی(ترین)، قوم سیّد معالی، قوم نواب علی محمدخان، قوم مشوانی، قوم جمریان، قوم شیخان، قوم میران و ...   قبیله متی قبیله متی به‌عنوان بزرگترین قبیلۀ پشتون نقش مهم و سرنوشت‌سازی در تحولات تاریخی و سیاسی افغانستان و منطقه داشته است. شش نفر از اعقاب این قبیله به‌نام‌های سلطان بهلول لودی، سلطان سکندر لودی و سلطان ابراهیم لودی، شیرشاه سوری، اسلام‌شاه و محمدشاه عادل، در هند حکومت کرده‌اند و دو تن از اعقاب این قبیله بنام‌های شاه محمود هوتک و شاه اشرف هوتک بر ایران و افغانستان حکم‌روایی نموده‌اند. در مورد خواستگاه تباری قبیله متی اختلاف‌هایی وجود دارد به حدی که هویت اصلی تباری آن‌ها را وارونه ساخته و در هاله‌ای از ابهام قرار داده است. بخاطر اهمیتی که این موضوع دارد ابتدا نظریات مختلف پیرامون منشاء تباری این قبیله ذکر می‌شود و سپس به بررسی و تحلیل آن‌ها پرداخته می‌شود. خواجه نعمت‌الله هروی، در کتاب مخزن افغانی آورده است: « مصنف مجمع الانساب [نسب متی بر این وجه مرقوم گردانیده ـ نقل است] که در زمان خلافت ولیدبن عبدالملک بن مروان، حجاج بن یوسف ثقفی که سپه‌سالار او بود، لشکر بسیار به تسخیر ولایت خراسان و غورستان تعیین نمود، چون سپاه حجاج به دربار غور رسید، فی‌الجمله تفرقه در آن ملک واقع شد، جوانی از بزرگ‌زادگان و اشراف آن دیار، شاه‌حسین نام بنابر فترات ایام و حوادث روزگار از وطن مألوف و مسکن مأنوس کربت غربت و محنت سفر اختیار نموده در قبیله شیخ بیت که در آن نزدیکی بود، رسید و نسب او بر این وجه می‌نویسد که شاه‌حسین ولد معزالدین محمود بن [جمال الدین حسن بن] سلطان بهرام که حاکم دیار غورستان بود. او در زمان خلافت حضرت اسدالله غالب امیرالمؤمنین علی ابن ابی‌طالب کرم الله وجهه، به ملازمت امیر به کوفه رفته و به خدمت شریف مشرف شده، منشور آن دیار به خط انوار خاصه حضرت امیر، به نام خود آورده بود.» (خواجه نعمت‌الله، ج2، ص 594-595)  خواجه نعمت الله در ادامه داستان ازدواج بی بی متو دختر شیخ بیت را به تفصیل ذکر کرده است که من هم در متن این کتاب- کتابی که در حال تألیف است- نقل کرده ام اما در این‌جا جهت اختصار از نقل آن پرهیز می کنم. خواجه نعمت‌الله هروی در باب ششم از جلد دوم تاریخ مخزن افغانی پرده از روی هویت تباری اصلی شاه‌حسین برداشته چنین می‌نویسد: «ذکر در بیان اولاد نوحانی ولد اسماعیل بن سیانی بن لودی بن بی‌بی‌متو منکوحۀ شاه‌حسین که به قول اصح نامش «سیّد سرمست‌علی» بود و به «شاه‌حسین» ملقب شده است. بر رأی مهرضیای اهل دانش و بینش مخفی و محتجب نماند که قوم نوحانی خود را سیّد می‌گویند، بلکه از قوم متی همه را سیّد می‌داند و این مقدمه را به براهین صادقه ثبوت رسانیده، چنان‌چه از نسبنامۀ غفران پناه محبت‌خان بن شیرشاه نوحانی که اباً عن جد بر تمام قوم و الوس نوحانی سلطنت و حکومت سرداری ایشان است، و مملکت آن مرز و بوم به ایشان زیب و زینت دارد، به طریق ایجاز در این مجموعه محموده مرقوم می‌نماید: محبت‌خان ابن شیرشاه بن شهبازخان بن دولت‌خان بن موسی‌خان بن کتی‌خان بن جلال‌خان بن لقمان‌خان بن عیسی‌خان بن دولت‌خان بن یاسین‌خان بن مما بن لودی بن نوحانی ابن اسماعیل بن سیانی بن ابراهیم الملقب به لودی بن سیّد سرمست‌علی الملقب به شاه‌حسین بن سیّد سلطان‌شاه بازید، بن سید معین‌الدین بن سیّد محمدشاه بن سید جلال‌الدین بن سیدشاه اجمل سامانی بن سیّدشاه ابوالقاسم بن سیّد عبدالله بن سیّدشاه‌حسن الامرا بن امام سیّداسحاق ملقب به المؤتمن بن امام حق ناطق جعفرصادق بن امام محمدباقر بن امام حضرت زین العابدین(ع) بن حضرت امام حسین(ع) بن حضرت امیرالمومنین علی مرتضی(ع) و حضرت فاطمه الزهرا(س) بنت محمد الرسول الله صلی الله علیه و آله و سلم.» (خواجه نعمت الله، ج2، ص 612-613) شیر محمد خان گنداپوری در کتاب تواریخ خورشید جهان نیز روایت مخزن افغانی در مورد چگونگی ازدواج شاه حسین با دختر شیخ بیت را پذیرفته و او را از امیرزادگان غوری از نسل ضحاک تازی دانسته است، اما به روایت اصح و مبنی بر «براهین صادقه» خواجه نعمت الله هروی در مورد سیادت شاه حسین و شجره نامه اصلی او که به امام جعفر صادق علیه السلام می‌رسد توجهی نکرده است. این در حالی است که او به سادات خیلی ارادت داشته و از آنها دفاع می کرد. در تاریخ فرشته هم سلاطین غوری به ضحاک نسبت داده شده و نسبنامه آن‌ها از شنسب تا بهرام و از بهرام تا ضحاک نوشته شده است، با این تفاوت که مخزن افغانی و تواریخ خورشید جهان نوشته‌اند که سلطان بهرام در زمان خلافت حضرت امیرالمومنین علی علیه السلام به کوفه رفته و منشوری با امضای ایشان به دست آورده، و به روایت فرشته و برخی تواریخ دیگر، کسی بنام شنسب، بزرگ و حاکم غوری‌ها در آن زمان خدمت امیرالمومنین رسیده و لوا و منشور حکومت غور را گرفته است. محمد حیات خان در جلد دوم کتاب حیات افغانی ترجمه پشتو، به نقل از مجمع الانساب، شجره شاه‌حسین را به بهرام غوری نسبت داده و روایت مخزن افغانی را در مورد چگونی ازدواج شاه‌حسین با بی‌بی متو دختر شیخ‌بیت بازنویسی و تصدیق می‌نماید.(حیات خان، ج2، ص 26-27) جالب است که عبدالحی حبیبی، محقق و مورخ مشهور افغانستان که در دریای تاریخ و اسطوره‌های تاریخی و باستانی شنا می‌کند تا نام انسان، حیوان، مکان، حکایت و افسانه‌ای را شکار کند که بتواند آن‌را به پشتون‌ها نسبت داده و با واژه‌های پشتو تطبیق کند، در مورد قبیله متی چشم دل خود را بسته و از شاه حسین نامی نمی‌برد و می‌نویسد: «از اولاد این شیخ [شیخ بیت] از بطن متو دخترش، شخصی بنام غلجی (غلزایی) معروف است که جد بزرگ قبایل معروف غلجایی افغانی است.» (حبیبی، 241) حبیبی که در آخر کتاب تاریخ مختصر افغانستان نسبنامه شاهان مشهور پشتون و غیرپشتون را ترسیم کرده است از ثبت نسبنامه شاهان لودی و سوری و هوتکی از نسل شاه حسین (قبیله متی) خودداری ورزیده است. این کار حبیبی بیانگر این مطلب است که قبیله متی پشتون نیستند، یا از نسل غوری‌ها و ایرانی تبار اند یا از نسل امام جعفر صادق(ع) و عرب‌تبار محسوب می‌شوند و او شجاعت اعتراف به این حقیقت را ندارد. در سایت انگلیسی زبان پاکستانی به‌نام‌ «سیاست» مقاله‌ای پژوهشی تحت عنوان تاریخ پشتون‌ها، منتشر شده است که در آن شاه‌حسین شوهر بی بی متو دختر شیخ بیت، بدون تردید و با صراحت سیّد معرفی شده است. ترجمه بخشی از این مقاله به این شرح است: «بیتن بابا[بیت بابا]، یک شخصیت روحانی، پرهیزگار و متدین بود. دخترش که متو نام داشت با سیدشاه‌حسین که یکی از شاهزادگان ایران شناخته می‌شد ازدواج کرد. سیدشاه‌حسین در یک وضع پریشان و ناهنجاری گرفتار شده بود که از وطن خود مسافرت نموده، در جستجوی آرامش نزد بیتن بابا آمد، و در آنجا به دعا و عبادت مشغول شد و رضایت مرشد خود [بیتن بابا] را حاصل کرد. ازدواج شاه حسین و متو برخی داستان‌های خیالی ایجاد کرد. شاه‌حسین، زن دیگری هم داشت به‌نام مهی (Mahi) که دختر کاغ‌دور از طایفه پشتون کرلانی بود. فرزندان شاه‌حسین از دو مادر (متو و مهی) به‌نام قبایل متی (Mathi) شهرت یافتند. شاه‌حسین که به شهزاده فارسی شهرت یافته بود، «سیّد» بود. در اثر رفتار ظالمانه و کشتار بی‌رحمانه بنی‌امیه و بنی‌عباس،خانواده‌های زیادی از سادات مجبور به مهاجرت شده در ایران وخراسان مقیم شدند. از ترس رفتار خصمانه و ستمگرانه حکام وقت علیه سادات، افراد متدین این طایفه هویت‌شان را مخفی نگهداشتند، ممکن است که اجداد شاه‌حسین هم به‌عنوان ساداتی که در معرض خطر قرار داشتند، خود را شاهزادگان فارس معرفی کرده باشند، اما پشتون‌ها بصورت عموم سیّد را «پاچا» یا «شاجی» می‌نامند، تا به آن‌ها احترام بگذارند.»(تاریخ پشتون‌ها، سایت سیاست، صفحه 5) عزیزالدین وکیلی فوفلزایی، مورخ، خطاط و نویسندۀ پرکار افغانستان در کتاب «دره‌الزمان فی‌تاریخ شاه‌زمان»، بخشی از یک نسبنامه را آورده است که در آن نسبنامۀ شاه‌حسین- اصلا سیّدعلی- جد اعلای غلجایی‌ها و لودی‌ها، منتسب به امام جعفر صادق علیه السلام ذکر شده است. این نسبنامه به این شرح است: «شاه‌حسین ابن سلطان بایزید، ابن سلطان معین‌الدین ابن محمدشاه ابن سید جلال‌الدین ابن سیدشاه احمد ابن شاه‌ابوالقاسم ابن شاه‌عبدالله ابن سید شاه‌حسین الامیری ابن سیّد‌اسحاق ابن امام جعفر صادق ابن امام باقر ابن امام زین العابدین ابن حضرت سید‌الشهدا امام‌حسین. نوت: کسی که این شجره را به نگارنده[فوفلزایی] سپرده است محمدعمرخان عسکر شاهی ولد محمدامین خان ولد ملا کریم‌خان ولد ملا شیردادخان ساکن پایان جلگۀ محمدآغۀ لوگر، قلعۀ احمدزایی می‌باشد و موطن اصلی مذکور منارۀ خورد ارغنداب قندهار است و فعلا [1335 هجری شمسی] در لوگر ساکن شده و در حال به مطبعۀ دولتی ملازمت دارد. اعضای مؤقر محکمۀ شرعیه که در عصر زمان‌شاه درپای شجره مهر کرده‌اند، اسماء و عبارات مهرهای ایشان از این قرار اند:» اگر از ادعای عبدالحی حبیبی و هم‌فکران دیگر او در دهه‌های اخیر بگذریم دو نظریۀ عمده در مورد منشأ تباری قبیله متی که غلزایی‌ها بزرگترین شاخه آن را تشکیل می‌دهند وجود دارد: 1)        شاه‌حسین جد اعلای قبیله متی از نسل سلاطین غوری بوده و غوری‌ها از نسل ضحاک هستند. ضحاک هم به یک روایت ایرانی‌تبار است و به روایت ضعیف‌تری عرب‌تبار، چنان‌که به ضحاک تازی معروف است. 2)        شاه‌حسین «سیّد» و از اولاده امام جعفر صادق علیه‌السلام است که برای حفظ جانش هویت اصلی خود را در ابتدا پنهان نموده و خود را شهزاده ایرانی یا غوری معرفی کرده است. آنچه مسلم و قطعی است این است که قبیله متی و زیرشاخه‌های آن از نسل قبایل غلزایی، سروانی و ابراهیم لودی مانند: هوتکیان، نوحانی، توخی، خروتی، تره‌کی، سلیمان خیل، لودی و.... پشتون نیستند. بنابراین می‌توان گفت که این قبیله یا سیّد و عرب‌تبارند و یا تاجیک و ایرانی‌تبار. قرائن و شواهد تاریخی و اسناد انکار ناپذیر تباری نشان می‌دهد که شاه‌حسین سیّد و عرب‌تبار است و فرزندان او که قبیله متی خوانده می‌شوند همه سیّد‌اند. دلایل عقلی و تاریخی این موضوع به شرح زیر مورد بررسی قرار داده می‌شود: 1-        نسبنامه شاه‌حسین که نعمت‌الله هروی و شیرمحمدخان او را به بهرام شاه سوری (غوری) نسبت داده‌اند به این شرح است: شاه‌حسین بن شاه معزالدین بن جمال‌الدین بن سلطان بهرام. اسامی افراد بعد از سلطان بهرام در کتب تاریخی معتبر ذکر نشده و این نسبنامه با نسبنامه‌های سلاطین غور که در کتب تاریخی ثبت شده مطابقت ندارد. هرچند، اختلاف در نسبنامه‌های تاریخی تا حدی بدیهی است، اما تطبیق تاریخ مهاجرت شاه‌حسین ـ طبق نوشته مخزن افغانی ـ با تاریخ زندگی شیخ بیت فاصله زیاد دارد. بر اساس روایت فوق لشکر اموی در زمان ولیدبن عبدالملک در حدود سال 86 هجری قمری به غور حمله کرد و سبب مهاجرت و فرار شاه‌حسین به‌عنوان شهزاده غوری شد، اما شیخ بیت، بین سال‌های 250 تا 300 هجری زندگی می‌کرد. اگر شاه‌حسین در سال 86 هجری مهاجرت کرده و به منطقه سکونت شیخ‌بیت که در آن زمان در منطقه‌ای به‌نام «التمور» که میان لوگر و زرمت قرار داشت پناه برده باشد، در آن زمان شیخ بیت وجود نداشته و این داستان نمی‌تواند حقیقت داشته باشد. همین مشکل فاصلۀ زیاد زمانی در ارتباط نَسبَی میان شیخ بیت و پدرش قیس عبدالرشید نیز وجود دارد. البته در صورتی‌که بپذیریم قیس هم دورۀ خالد بن ولید باشد، در آن‌صورت قیس در دهه اول هجری، می‌زیسته است و شیخ بیت بین سال‌های 250 تا 300 هجری و میان پدر و پسر حداقل 240 سال فاصله است که عادی به نظر نمی‌رسد. بنابراین، روایتِ مبنی بر نسبت داشتن شاه‌حسین به شاهزادگان غوری، هم از نظر واقعیت تاریخی و هم فاصله زمانی قابل قبول نیست، اما ساختن این حکایت دلیل موجه دارد و آن این‌که شاه‌حسین در زمانی‌که به‌عنوان سادات علوی و وابسته به خانواده اهلبیت(ع) جانش مانند صدها سیّد دیگر با خطر مواجه بوده مجبور شده که به محل دور و ناشناسی رفته و خود را وابسته به یک طایفه و خانواده دیگری معرفی کند تا بتواند به زندگی‌اش ادامه دهد، کاری که تنها او نکرده بلکه صدها «سیّد» دیگر از تبار اهلبیت در مناطق مختلف جهان نیز انجام داده‌اند. ساختگی بودن حکایت غوری‌تباری شاه‌حسین خیلی آشکار است و این مسأله ثابت می‌سازد که نامبرده سیّد و هاشمی‌تبار است که از جور روزگار و ستم دشمنان اهلبیت، مجبور به تقیه شده اما هویت واقعی خود را به فرزندانش خصوصی آشکار ساخته است. 2-        برخی از اقوام زیرمجموعه قبیله بزرگ غلجایی در زمان‌های مختلف سیادت خود را آشکار کرده و به عنوان سیّد در تاریخ ثبت شده‌اند. قوم خدوزی که غلجایی است و قوم ناصر که هوتک است و نیز اقوام مشوانی از نسل برادر وردک و نوحانی از نسل ابراهیم لودی، از جمله اقوامی هستند که در میان پشتون‌ها به سادات شهرت دارند. در رابطه با این اقوام در صفحه‌های بعدی مطالبی نگاشته خواهد شد. شاه‌محمود هوتک، رسما خود را سیّد خوانده بود، البته ادعای سیادت شاه‌محمود افغان را میرزا محمدحسین مرعشی در کتاب مجمع التواریخ نیز ذکر کرده است و علی احمد کهزاد هم در مقالۀ پژوهشی تحت عنوان «مسکوکات افغانستان در عصر اسلام» شعر روی سکۀ شاه محمود هوتک را که بر سیادت او دلالت دارد، ذکر کرده است.(سالنامه کابل 1319 ش،ص 235). حتی امروز کسانی هستند از نسل غلجایی‌ها که خود را سیّد می‌دانند مانند استاد عبدالرب رسول سیاف که از قوم خروتی یکی از شاخه‌های غلجایی است. به نظر نمی‌رسد که قبایل پیش گفته و سایر اقوام سادات پشتون از روی هوا و هوس و استفاده جویی خود را به یکبارگی سیّد نامیده باشند و مردم هم قبول کرده باشند. آن‌ها می‌توانستند مانند سایر قبیله‌های هم‌تبار خود تقیه کرده و به قومیت پشتون خود افتخار کنند. این‌هایی که دعوای سیادت دارند نسل اندر نسل نسبنامه‌های خود را حفظ کرده اند هم سینه به سینه و شفاهی و هم کتبی که نمونه‌هایی از آن‌ها را می‌توان به دست آورد. مثل نسبنامه محبت‌خان لودی از نسل شاه‌حسین (سیدعلی سرمست) که قبلا منتشر شده است. 3-        نکته جالب دیگر این است که بر اساس روایت مخزن افغانی و تواریخ خورشید جهان، بعد از تجاوز لشکر اموی به غور و پراکنده شدن شهزادگان و بزرگان این خطه، حاکم غور دوباره به مقامش منصوب شد و شاهزادگان و بزرگان غوری به وطن‌شان برگشتند، اما شاه‌حسین برنگشت و خانواده او هم که مربوط به خانواده حاکم بود سراغ شاه‌حسین را نگرفت و هیچ مطلبی در تاریخ در این زمینه ذکر نشده است. در حالی‌که اگر چنین شهزاده‌ای وجود می‌داشت، به طور حتمی بر می‌گشت و شیخ‌بیت هم از سوی خانواده حاکم غوری مورد تفقد و احترام قرار می‌گرفت. چنین اتفاقی نیافتاده و در تاریخ ثبت نشده است. بنابراین، می‌توان گفت که چنین داستانی واقعیت نداشته است و شاه‌حسین شهزاده غوری نبوده، بلکه همان «سیدعلی‌سرمست» آواره است.   ]]> سید محمدباقر مصباح‌زاده علمی، فرهنگی، ورزشی Fri, 29 Jun 2018 21:59:13 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/81470/پشتون-های-عرب-تبار-نسل-امامان-شیعه-بخش-سوم-مصباح-زاده پشتون‌های عرب‌تبار از نسل امامان شیعه (بخش دوم) / مصباح زاده http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/81290/پشتون-های-عرب-تبار-نسل-امامان-شیعه-بخش-دوم-مصباح-زاده پشتون‌های عرب‌تبار از نسل امامان شیعه(بخش دوم)/مصباح زاده تبارشناسی پشتون‌ها پشتون، پتان، پتهان، افغان و اوغان نام‌های مختلف یک قوم است که به‌طور عمده در کشورهای افغانستان و پاکستان از قرن‌های پیش تاکنون زندگی می‌کنند. آنان که پشتون و افغان را یکی نمی‌دانند و با تعریف ساختگی افغان را نام تمام اقوام افغانستان و پشتون را یک قوم خاص قلمداد می‌کنند یا مغرض‌اند و یا جاهل. با وجود تلاش‌های زیادی که در طی بیش از شصت سال گذشته دولت‌های افغانستان از طریق رسانه‌های نوشتاری، دیداری و شنیداری و نیز از طریق کتاب‌های درسی، فرامین و قوانین دولتی برای افغان‌سازی مردم افغانستان و پشتون‌سازی افغانان انجام داده، هنوز اکثریت مردم افغانستان بخصوص در ولایت‌ها و روستاها از کلمۀ پشتون استفاده نمی‌کنند و پشتون را افغان یا اوغان می‌گویند، حتی پشتون‌های روستایی خود را افغان می‌نامند. به همین ترتیب تغییر نام زبان فارسی به دری هم جا نیفتاد و اکثریت مردم اعم از افغان و تاجیک، ازبیک و غیره از واژه فارسی استفاده می‌کنند نه دری. گروهی از نویسندگان و سیاستمداران پشتون که در ادبیات سیاسی افغانستان به عنوان «پشتونیست» یا «شوونیست» متهم شده اند با استناد به برداشت مغرضانه یا سطحی برخی مستشرقین اروپایی دوره استعمار، تلاش می‌کنند که برای کلمات پشتو، پشتون و افغان سابقه تاریخی در تاریخ افسانه‌ای هردوت و روایت‌های اساطیری سانسکریت، اوستا و ریگویدا جستجو کنند. نظریاتی در این مورد مطرح شده که برخی آنها به این شرح است: 1)        پروفسور برنارد دورن، استاد دانشگاه خارکوف، نخستین بار چنین برداشت کرد که قبیله پاکتویس که در تاریخ هرودت ذکر شده نیاکان پشتون‌ها بوده‌اند. پروفسور گاردون نیز از این نظریه جانبداری کرد. (روزنامه ماندگار، مقالۀ 480) 2)        علی‌احمد کهزاد و عبدالحی حبیبی نیز به تأسی از برداشت پروفسور دورن واژه‌های «پکت ها» و «پکهت» را همان «پکتویس» در تاریخ هرودت دانسته و با «پختون»، «پشتون» و «پختانه» مرتبط ساخته‌اند.(کهزاد،89 و حبیبی، 8) 3)        عمرخان افریدی، افسر نظامی پاکستانی که در پست‌های مختلف اداری و سیاسی نیز کار کرده است به پیروی از عبدالحی حبیبی و سایر جانبداران نظریۀ آریایی تباری پشتون‌ها می‌نویسد: «حقیقت غیرقابل انکار این است که کلمه پشتون خیلی قبل‌تر از کلمه افغان شناخته شده است. نخستین مرجع در این زمینه توسط هرودت ایجاد شده، جایی‌که او به کشور «پکتویک» که توسط «پکتویس‌ها» مسکونی شده اشاره می‌کند، آنها به زبانی به‌نام «پکتاوی» سخن می‌گفتند و در منطقه‌ای می‌زیستند که با زیستگاه کنونی‌شان مطابقت دارد. این واژه در ریگویدا هم به شکل پختس (Pakhtas) اشاره شده و توسط هندی‌ها‌ به پختانه و پتان تبدیل شده است. نظریات فوق که مبتنی بر تطبیق اجباری نام واژه و جای‌واژه پشتون و پشتو بر واژه‌های پاکتویس و پاکتوا در تاریخ هرودت و پکهت ویدی می‌باشد به دلایل مختلف مردود است: 1)        تاریخ هرودت خود مبتنی بر افسانه‌ها و قصه‌هاست و ضعف‌های زیادی از نظر دقت، صحت و امانتداری در آن مشاهده می‌شود. «توسیدید» یکی از مورخان یونانی معاصر هرودت، اصلا او را به‌عنوان مورخ قبول نداشت و ارسطو فیلسوف نامدار یونانی او را افسانه‌پرداز خطاب می‌کرد.(تبیان،28/7/89) «اسپنسردی اسکالا» هرودت را قصه‌نویس بی‌دقتی می‌خواند که بسیاری از مؤلفان برجسته او را در امر تاریخ نویسی پژوهندۀ با ارزش نمی‌دانند. به باور این استاد تاریخ در دانشگاه هاروارد، هرودت، برخلاف آنچه معروف است نباید پدر تاریخ خوانده شود، بلکه باید او را پدر دروغ‌گویان دانست .(مهر، کد: 740847) در مقاله «چرا پدر تاریخ جهان دروغ می‌گوید؟» دکتر جلال‌الدین کزازی از محققین فرهنگ یونانی درباره هرودت می‌نویسد: «برای هرکس که بر خرد خود بنیاد می‌کند، کتاب تاریخ هرودت مگر کتاب افسانه‌ای نیست. ساختار این کتاب افسانه‌ای است ولی گاهی نمودهای تاریخی هم در آن می‌بینیم»(مشرق نیوز، کد خبر 308972) 2)        سرزمین پاکتوا(ایضاً پاکتوها، پاکتی‌ها) با سرزمین پشتون‌نشین، و قبیله پاکتویس با پشتون یا پختانه مطابقت ندارد. هرودت سرزمین پاکتوا را در در ساتراپ 13 در کنار ارمنستان قرار داده و آن‌ها را قوم حاکم معرفی کرده است. سپس، در یک تعارض آشکار محل پاکتوا را در ساتراپ هفتم در نزدیک شهرکاسپاتیروس در حوزۀ رودسند، حدس زده است که این امر بیانگر ناآگاهی و بی‌اطلاعی هرودت از جغرافیای منطقه است که حتی شبه قاره هند به آن بزرگی را نمی‌شناسد. چنان‌که عمرخان افریدی هم اعتراف می‌کند که «هندوستان از نظر هرودت همان دره رود سند است که فراسوی آن به شرق، فقط بیابان شن‌زار بوده است» (افریدی، 404) 3)        این‌که گفته شود پاکتویسِ هرودت، همان پشتون یا پختون و سرزمین پکتوا همان زیستگاه کنونی پشتون‌ها در اطراف کوه سلیمان است هیچ دلیل علمی، تاریخی، اجتماعی و حتی زبان‌شناسی ندارد. تنها یک ادعاست که با تحکم این واژه را با آن واژه تطبیق می‌دهند. اشپیگل و گایگر پژوهشگران آلمانی رابطه کلمه‌های پاکتویس و پاکتوای هرودت را با واژه‌های پشتون و پختون رد می‌کنند. گریرسون و بوتولمی کلمه پاکتویس هرودت و پکهت ویدی را به کلمه‌های فارسی «پشت» «پشته» و «پرسوایتی» نزدیکتر می‌دانند. دارمستر فرانسوی صورت تلفظ واژه پاکتویس را به واژه «پارشتیس» قریب دانسته می‌نویسد: «خیلی نادرست به نظر می‌رسد که صورت یک کلمه مانند «پاکتوایکی» که صرف در یونانی دیده می‌شود باعث تولید و ایجاد کلمه «پشت» یا «پخت» در زبان جدید امروزی دیده می‌شود بگردد»(دایره المعارف اسلامی، جلد اول، ص150) جرج مورگن استرن ناروژی، از مستشرقین متأخر و همکار با انجمن ادبی کابل مطابقت کلمه پشتون با کلمه «پاکتوا» را در تاریخ هرودت رد نموده و در نامه‌ای به تاریخ 20/12/1939 به انجمن ادبی کابل می‌نویسد: «شت(St) پشتو نظر به یک تعداد صداها و حالت‌ها، یقینا از (rs) ایرانی قدیم اشتقاق یافته است، ... ممکن است که کلمات پشتو و پشتون در یک شاخه قدیم پارس (Pars) اشتقاق و استخراج شود.»(پته خزانه، ص3) در دایره المعارف ایرانیکا آمده است: «نظریه رایج قبلی مبتنی بر اشتقاق پشتو از قبیله پاکتویس (Pakhtues) در تاریخ هرودت از لحاظ آواشناختی قابل دفاع نیست. U و Kt یونانی هیچ‌کدام امکان ندارد بتوانند صداهای نام ایرانی قرن پنجم پیش از میلاد را ارئه کند» (سعیدارباب شیرانی و هوشنگ اعلم، 118) 4)   موضوع وجه تسمیۀ واژه‌ «پشتون» در منابع تاریخی افغانستان و منطقه در حدود چهارصدسال قبل، یعنی پیش از ظهور استعمار اروپایی در آسیا و شرق، به مراتب قوی‌تر و مستدل‌تر از منابع غربی و اساطیری هندی و یونانی مطرح و توضیح داده شده است. شیرمحمدخان گنداپوری در کتاب «تواریخ خورشید جهان» ضمن توضیح تجاوز لشکر بنی‌امیه در زمان ولید ابن عبدالملک به ولایت غور، بخاطر حمایت مردم غور از داعیه اهلبیت(ع) و همکاری پشتون‌های اسزائیلی تبار با لشکر اموی، در رابطه با واژه‌های پشتون، پتان و افغان چنین نوشته است: «چون در این مهمّ هشت‌ساله، لشکر افغانان بر پشتوانی لشکر عرب متعیّن بود و از آن جهت مردم فارسی‌زبانِ آن نواحی، افغانان را پشتوانی می‌گفتند و مردم این طایفه نیز خطاب پشتوانی لشکراسلام را فخر و عزّت خود دانسته خود را پشتوان می‌گفتند تا موسوم و معروف به پشتوان شدند، و رفته رفته حرف علت که الف است در استعمال تخفیف یافته از پشتوان بر پشتون قرار یافت و از آن باز زبان این طایفه نیز معروف به پشتو گردید و این تسمیه پنجم است که بعد تسمیه اسرائیلیت این طایفه را حاصل شده، زیرا که در اول بنی اسرائیل بودند، بعد از آن افغان و پس از آن سلیمانی شدند و در عهد آن حضرت صلی‌الله علیه و سلم بعدِ عطا شدن لقب بطان به قیس عبدالرشید، پتهان گفتند و در سلطنت بنی‌امیه چنان‌چه بالا ذکر یافت به پشتون تسمیه یافتند. اکنون فارسیان ایشان را علی‌العموم افغان و عرب ایشان را مطلق سلیمانی می‌نامند و هندیان پتهان می‌خوانند و در افغانستان پشتون گفته می‌شوند»(شیرمحمدخان، ص65) قابل ذکر است که نظر گریرسون و بوتولمی، در مورد پاکتویس و پاکتوا به عنوان منشأ پشتون (پختون)، با نظر شیرمحمدخان و مورگن استرن مبنی بر فارسی بودن واژه پشتون مطابقت دارد، در حالی‌که این واژه با واژه پکتویس یونانی هیچ سنخیتی ندارد. در کتاب حیات افغانی وجه تسمیه دیگری به این شرح برای پشتون و پشتو آمده است. «بر اساس یک روایت معتبر و قابل باور «پشت» نام یک منطقه در غور است که نخستین بار قیس عبدالرشید جد اعلای قوم افغان در آن سکونت اختیار کرد. از آن به بعد ساکنان منطقه «پشت» به نام «پشتون» شهرت یافتند و زبان‌شان هم «پشتو» نامیده شد. به عبارت دیگر «پشتون» به «پشته» منسوب است که معنای آن تپه است. بخاطر این‌که این مردم (پشتون‌ها) در مناطق کوهستانی مانند غورات، سلیمان غر یا کسی، زندگی می‌کردند، با تصرف کم لفظی در واژه «پشته» پشتون نامیده شدند. بنابراین معنای پشتون کوهستانی است.»(محمدحیات خان، 181) از مقایسه نظر شیرمحمدخان و محمدحیات خان افغانی که توسط مورگن استرن و بوتولمی نیز تقویت می‌شود با نظریات عبدالحی حبیبی و کسانی که وجه تسمیه پشتون را در تاریخ هرودت و منابع افسانه‌ای دیگر جستجو می‌کنند، چنین بر می‌آید که نظر این دو مورخ افغان منطقی‌تر و با واقعیت سازگارتر است. سیدجمال الدین افغانی در مورد وجه تسمیۀ پشتو چنین می‌نویسد: « حرف «واو» در کلمۀ پشتو که نام زبان ملت افغان است، علامت نسبت است، مانند حرف«یا» که در لغت عرب برای نسبت، زیاد می‌شود و در حالت جمع حذف می‌گردد. این هم احتمال دارد که کلمۀ «پشتو» را از لفظ «بشیت» گرفته باشند و «بشیت» نام قریه‌ای است از قریه‌های فلسطین، و این توجیه وقتی درست می‌افتد که ایشان از نژاد بنی‌اسرائیل به حساب آیند.» (تتمه البیان فی تاریخ الافغان (سیدجمال الدین)، 109) در مورد وجه تسمیه کلمه «افغان» هم اختلاف وجود دارد و این اختلاف در دهه اخیر جنبۀ سیاسی و هویتی نیز یافته است. در منابع تاریخی قدیمی‌تر اسلامی و افغانی وجه تسمیۀ افغان به این شرح ذکر شده است: 1)        خواجه نعمت‌الله هروی در کتاب مخزن افغانی کلمه «افغان» را مأخوذ از نام «افغنه» فرزند ارمیا و نوۀ طالوت (ساول) دانسته می‌نویسد: «[مورخ تاریخ جهان‌گشا] و مستوفی در تاریخ گزیده و مصنف مجمع الانساب [و خواجه نصیرالدین طوسی در تاریخ اصناف المخلوقات] ایراد می‌نمایند که چون انوار طلعت آفتاب جهان‌تاب جمال محمدی(ص) عالم تاریک را روشن و منور گردانید، خالد به شرف اسلام مشرف گشت و گروه اعراب و اصناف خلایق رجوع به مدینه آوردند. خالد مکتوبی به جانب (بنی‌اسرائیل) و بنی‌افغان و بنی اعمام خود به جانب غور، مسکن [مألوف] داشتند از زمان اخراج بخت نصر، بنی‌اسرائیل در آن مکان متوطن بودند، نوشت و ایشان را از بعثت پیغمبر آخرالزمان و حقیقت اسلام و ایمان اعلام نمود. چون مراسله خالد به این قوم رسید، چندکس از رؤسا و بزرگان آن طوایف متوجه مدینه شدند و بزرگترینِ جماعۀ بنی‌افغان، قیس نام بود و سلسلۀ نسبِ او به سی‌وهفت واسطه به ملک طالوت و چهل و پنج واسطه به مهتر ابراهیم خلیل‌الله می‌رسد»(خواجه نعمت الله هروی، 107) صاحب کتاب روضة الاحباب هم اسرائیلی تباری قیس را تأیید می‌کند اما می‌گوید که قیس خودش به خدمت رسول خدا مشرف نشد بلکه هیأت بیست‌نفری را فرستاد که این هیأت ده روز در مدینه مهمان بودند و سرپرست‌شان عبدالله بن عوف اشبح یا منذربن عابد اشبح بود.(روضة الاحباب، جلد1، ص 469-470) اسامی اجداد قیس را صاحب مجمع الانساب [در اصناف مخلوقات] ذکر کرده است. شیرمحمدخان گنداپور ابراهیم زئی در کتاب تواریخ خورشید جهان هم نظریه اسرائیلی تباری خواجه نعمت‌الله هروی را پذیرفته و انتقادات محمد حیات خان را در این زمینه مردود دانسته است.(شیرمحمد، ص62) مستوفی در تاریخ گزیده نیز خالدبن ولید و قیس عبدالرشید را اسرائیلی تبار معرفی می‌کند و در واقع کلمه «افغنه» که نام نوۀ طالوت است را به‌عنوان وجه تسمیه افغان می‌پذیرد. 2)        فرشته به نقل از کتاب مطلع الانوار، واژه «افغان» را مأخوذ از کلمه فارسی افغان به معنای داد و فریاد وناله و زاری، در جنگ‌هایی که میان قبایل پشتون باحمایت مسلمانان غور و کابل با راجه لاهور صورت گرفت می‌داند. فرشته پشتون‌ها را قبطی‌تبار مصری معرفی نموده می‌نویسد: «در کتاب مطلع‌الانوار» که تصنیف یکی از مردم ثقه است، در بلده برهانپور [شهری در هند] خاندیش به نظر آمده [که افغانان از نسل] قبطیّه فرعون‌اند. [وقتی‌که] حضرت موسی(ع) بر آن کافر غالب آمد، بسیاری از قبطیان توبه کرده به دین موسی محلّی گشتند و جماعتی از ایشان که در دوستی فرعون و خدایی او صلب بودند، از کمال جهل اختیار اسلام نکرده جلای وطن کردند، به هندوستان آمده در کوه سلیمان ساکن شدند و قبایل ایشان بسیار گشته موسوم به افغان گردیدند. در سنه ثلث و اربعین و مائه [143/760 میلادی] چون اولاد ایشان بسیار شدند از کوهستان برآمده مواضع معمورۀ هندوستان را مثل کرمان و شنوران و پیشاور متصرف شدند. راجۀ لاهور که با راجۀ اجمیر خویشی داشت، قصد دفع فتنه ایشان نموده یکی از امرای خود را با هزاران سوار بر ایشان نامزد کرد و افغانان به جنگ پیش آمده اکثر هندیان را به قتل رسانیدند و بعد از این قضیه، راجه لاهور برادر زاده خود را با دو هزار سوار و پنج‌هزار پیاده در نهایت استعداد بر سر افغانان سرکش گسیل نمود. در این دفعه خلج و غور و مردم کابل که به حُلیّه اسلام مزین بودند، امداد ایشان بر ذمه خود فرض شمرده با چهارهزار کس به مدد آمدند و ایشان مستظهر گشته علم مقاومت افراشتند و در مدت پنج‌ماه هفتاد جنگ با کفار کرده در اکثر محاربات غالب آمدند، بر سر کفار تاخته ایشان را عاجز و زبون گردانیده، همه دست از جنگ برداشتند و مراجعت کردند... و مردم کابل و خلج نیز به جاهای خود رفته هرکه از ایشان می‌پرسید که احوال مسلمانان کوهستان به کجا رسید و چه صورت پیدا کرد، ایشان جواب می‌دادند که کوهستان مگویید، بگویید که به‌جز افغان وغوغا در آن‌جا چیزی دیگری نیست. ظاهرا به این سبب مردم فارسی زبان امکنه ایشان را «افغانستان» و خودشان را «افغانان» می‌خوانند.» (فرشته، 63) 3)    سیدجمال الدین افغانی در مورد وجه تسمیۀ نام «افغان» به استناد مورخین فارسی زبان می‌نویسد: « هنگامی که بخت نصر، ملت موصوف[افغان] را زیر فشار اسارت گرفت، از درد و اندوه زیاد آه و فغان می‌کردند، به جهت همین فریاد و فغان، به فارسی ایشان را افغان می‌گفتند و از همان آوان به همین نام نامیده شدند. و رأی مورخین دیگر، بر این قرار گرفته که نام نوۀ «شاول»، پدرکلان افغان ها «افغان» بوده و اولادۀ او به‌نام پدرکلان خویش یاد می‌شوند.» (سیدجمال الدین، 5) در دهه‌های اخیر برخی نویسندگان با افسانه‌ و فولکلوریک خواندن نظریه اسرائیلی تباری و اقتباس واژه «افغان» از «افغنه» به‌جستجوی وجه تسمیه این واژه در منابع افسانه‌ای یونانی و هندی و سنگ‌نبشته‌های ایرانی برآمده‌اند. «سپرنگ لینگ» محقق آمریکایی کلمه «ابگان» در سنگ نبشتۀ نقش رستم در استان فارس را که شاه‌پور ساسانی در آن نام‌های شماری از رجال دربار خود را نوشته با واژه افغان تطبیق می‌دهد. این تطبیق نیز اثباتی نیست بلکه احتمالی است و ریشۀ تاریخی ندارد. هم چنین در کتاب منجم هندی «بنان بریهات سمهیتا» واژه «اوگانا» (Avagana) و واژه «اپوکین» در سفرنامه زائر چینی بنان هیون تسانگ، را برخی محققین مانند وارتان گریگوریان، مری لوئیس کلیفورد، عبدالحی حبیبی و میرمحمدصدیق فرهنگ با واژه «افغان» تطبیق داده و یا تطبیق آن‌را پذیرفته‌اند. قابل ذکر است که این مطابقت دادن بیشتر مبنی بر احتمال و شاید و باید است، واقعیت تاریخی آن به اثبات نرسیده و مبنای علمی آن استدلال نشده است. در رابطه با منشأ تباری پشتون‌ها نظریات مختلفی وجود دارد که از میان آن‌ها دو نظر برجسته و مورد بحث است: یکی اسرائیلی تباری و دیگری آریایی. آیین اکبری، که از سال 1597 تا 1598 میلادی نوشته شده است، شاید نخستین اثری باشد که به اسرائیلی تباری پشتون‌ها اشاره کرده است و بعد از آن تاریخ فرشته این موضوع را مطرح کرده و سرانجام در کتاب مخزن افغانی به تفصیل و قاطعیت به آن پرداخته شده است. از آن به بعد در بیش از یازده اثر تاریخی دیگر دوره اسلامی، اسرائیلی‌تباری پشتون‌ها مورد تصدیق قرار گرفته است که مهمترین آن‌ها عبارتند از: تذکره الابرار و الاشرار، تواریخ رحمت خانی، مرآت العالم، خلاصه الانساب، تواریخ خورشید جهان، تاریخ مرصع، انساب افاغنه و صولت افغانی. ابوالفضل ابن مبارک علامی، در کتاب آیین اکبری(اکبرنامه) می نویسد:« افغان ها خود را اولادۀ اسراییل می‌دانند... افغان‌ها عقیده دارند، که جد اعلای شان افغان نام داشت. افغان سه پسر داشت بنام سربن، غرغشت، و بتن و سلسلۀ نسب قبایل بزرگ پشتون به این سه نفر می‌رسد.» (ابوالفضل،ج2، ص 407) آخوند درویزه هم در کتاب «تذکره الابرار و الاشرار» که دربین سالهای 1603 و 1613 میلادی نوشته است می‌گوید که افغان‌ها اولادۀ مهتر یعقوب هستند که بنام اسراییل یاد می‌شود. او می‌نویسد: « طالوت یکی از رهبران بزرگ اسراییل بود، از طالوت دو فرزند باقی ماند که یکی آصف و دیگری افغان[افغنه] نام داشتند. طایفۀ افغان از اولادۀ همین افغنه است، بخاطر این که در کوه های سلیمان زندگی می‌کنند در عربستان سلیمانی گفته می‌شوند.» (درویزه، ص83-84) علاوه بر مورخانی که تا کنون از آنها نام برده شد، واقعه نگارانی زیادی از خود پشتون‌ها مانند افضل‌خان ختک، حافظ رحمت‌خان، زردارخان و قاضی عطاء‌الله خان، پشتون‌ها را بنی‌اسراییل معرفی می‌کنند. بعد از مورخان مسلمان، بیش از 24 مورخ، دانشمند و شرق‌شناس غربی نظریه اسرائیلی‌تباری پشتون‌ها را تأیید و جانبداری کرده‌اند که اسامی برخی از آن‌ها از این قرار است: مونت استوارت الفنستون، سر الکساندر بورنس، ویلیام مورکرافت،سر ویلیام‌جونز، جی. بی. فرزر، جوزف پیرفریر، دبیلیو. بیلیو، توماس لیدلی، هنری جورج راورتی، رمودین، اولاف کاروی، دکتر آلفرد ایدریشم و چارلز میسن. از پژوهشگران غربی، سیر ویلیام‌جونز، رییس جمعیت شهنشاهی آسیایی بنگال، اولین شخصی بود که روایت اسراییلی‌تباری پشتون ها را مورد توجه جدی قرار داد و اظهار داشت که امکان دارد پشتون‌ها از نسل یهود باشند. در سال 1784 میلادی هنری ونیستارت، نویسندۀ انگلیسی در نامه‌ای به ویلیام‌جونز نوشت که چند وقت پیش کتابی بنام اسرالافاغنه به دستش رسیده که مولوی خیرالدین آن را نوشته است و در اصل شکل خلاصۀ اثری است که حسین ولد صابر ولد حضرت شاه‌قاسم سلیمانی مرید، به پشتو تألیف کرده است. ونیستارت، کتاب اسرالافاغنه را ترجمه نموده و با نامه‌ای به سیر ولیام جونز فرستاد. این نامه و ترجمه در ماه مارچ سال 1784 در جلد دوم تحقیقات آسیایی منتشر شد و مضمون اصلی متنی که ترجمه شده بود شکل مختصری از روایت خواجه نعمت‌الله هروی در مورد اصل و نسب پشتون‌ها بود. ویلیام جونز، تبصره‌ای به ترجمۀ ونیستارت نوشته که بخشی از آن چنین است: «به ما معلوم است که ده قبیلۀ اسراییلی پس از مدت‌ها سرگردانی به وطنی که «ارسریت» نامیده می‌شد رفته و در آنجا مسکن گزین شدند. حالا می بینیم که معتبرترین تاریخ‌ها به زبان فارسی نوشته اند که افغان‌ها از نسل یهودی‌ها هستند، و خود افغان‌ها هم همین را می‌گویند. حتی گفته می‌شود که نام‌های قبایل هم از نام‌های یهودی گرفته شده اند. گرچه بعد از قبول اسلام تا کنون خیلی تلاش کرده اند که اصل و نسب خود را پنهان کنند، اما زبان پشتو که من مختصری مطالعه کرده ام رابطۀ بسیار زیاد با زبان کلدانی دارد .» (دکتر حبیب الله تژی، rohi.af/fullstory. id=59082) برنز، پژوهشگر و از کارمندان سفارت انگلیس در کابل در زمان اشغال افغانستان توسط بریتانیا و امارت شاه شجاع، که در افغانستان به نام «برنس» شناخته می شود، در کتاب خود بنام سفر به بخارا در سال1831 که بر اساس مشاهدات خود پشتون‌ها را بنی‌اسراییل می‌دانست و مدتی در خانۀ نواب جبارخان، برادر امیر دوست‌محمدخان در کابل زندگی می‌کرد چنین می‌نویسد: «من از تعدادی زیادی کسانی که در آن خانه همیشه با ایشان دیدار داشتم، در برابر این مسألۀ متنازع فیها، که پشتون‌ها در اصل یهودی اند اطلاعات جمع آوری کردم. اشخاص مذکور کتاب‌های شان را برای من می‌آوردند ولی من از این که وقت نداشتم کتاب‌ها را بخوانم از آنها خواستم که برایم شفاهی معلومات بدهند. افغان‌ها خود را بنی‌اسراییل می‌دانند و می‌گویند که پس از سقوط بیت‌المقدس توسط «بخت نصر» به شهر غور ساکن شده اند. بعد از آن که عنعنه[سنّت] و تاریخ افغانیان را به بسیار دقت ثبت کردم، دیگر دلیلی نمی‌بینم که روایت و سخن آن‌ها را [در مورد اسراییلی‌تباری شان] نپذیرم. شاید در ترتیب وقایع تاریخی خطاهایی وجود داشته باشد و برخی تاریخ‌ها با متن تورات مطابقت نداشته باشد، اما چهرۀ افغانان یهودی است و خودشان هم می‌گویند که از نسل یهود اند. افغان‌ها با یهودی‌ها بسیار سخت تعصب دارند و بدون کدام دلیل موجه، خود را اولادۀ یهودیان نمی‌دانند. از این که برخی قبایل اسراییلی به شرق آمدند، ما چرا نپذیریم که افغان‌ها اولادۀ آنها هستند و مسلمان شده اند؟» (دکتر حبیب الله تژی، همان) ویلیام مورکرافت، که در اوایل قرن نوزدهم (1819-1825) در افغانستان و کشورهای اطراف آن مسافرت کرده است، پشتون‌ها را یهودی می‌داند و در رابطه با پشتون‌های خیبر می‌گوید چهره‌های آنها کاملا مانند یهودیان است. به همین ترتیب چارلز مسن گردشگر انگلیسی، جورج روز، هنری بیلیو و ... پشتون ها را یهودی تبار می‌دانند. علاوه بر مستندات تاریخی که تاکنون بیان شد، دلیل محکم دیگری برای اثبات اسرائیلی‌تباری بعضی از قبایل پشتون، قرینه‌های برخی نام‌های طوایف و مناطق و حمایت این قرینه‌ها توسط کشفیات باستان‌شناسی می‌باشد. ویلیام مورکرافت، میجر ایچ دبلیو بیلیو و سیّد جمال‌الدین افغانی، از قرینه‌هایی مانند سلیمانی،خالدی، دشت یهود، قلعۀ یهود، کوه سلیمان و تنگۀ خیبر نام می‌برند. مکان‌های مذکور در حال حاضر در قلمرو پاکستان قرار دارند. پروفسور هنری هراس، رئیس مدرسۀ تحقیقات تاریخی و باستان‌شناسی بمبائی و استاد دارالفنون بمبائی که عضو افتخاری انجمن ادبی کابل در سال 1315 ش(1936-1937م) بود، در کتاب «مبداء مکتب مجسمه سازی یونانی و بودایی در گندهارا» از کشف مجسمۀ سر یک یهودی که در قرن اول میلادی می‌زیسته است، در دهکدۀ شهر بهلول در میادین شهر پیشاور پاکستان خبر داده و نوشته است که: «وجود یهود در این مناطق از سابق توسط منابع تردید ناپذیری برای دنیای علم و فضل معلوم بود.» (سالنامۀ کابل1315 ش، ص 316 ) مجسمه سر یک یهودی که در قرن اول میلادی  در منطقه پشتون نشین نزدیک پیشاور  می‌زیسته است آن‌چه که در رابطه با وجه تسمیه کلمه افغان و تبارشناسی پشتون‌ها پرسش‌برانگیز است این است که چرا نظریه اسرائیلی تباری پشتون‌ها و برگرفته‌شدن واژه افغان از نام «افغنه» که در بیش از 15 کتاب و منبع تاریخی دوره اسلامی در طی بیش از چهارصدسال گذشته و بیش از 24 مورخ، خاورشناس و دانشمند غربی وغیرمسلمان در قرن‌های 19 و 20 میلادی، روایت کرده و نظر غالب است، نادیده گرفته شده و نظر چند نویسندۀ کمتر از انگشتان یک دست که مخالف هستند مورد توجه قرار می‌گیرد؟ چرا نظر مستند تاریخی که مطابق باورهای تاریخی قبایل پشتون است، افسانه و فلکلور خوانده می‌شود و نظریات مبتنی بر نوشته‌های اساطیری و فولکلوریک و داستان‌های ناقص تاریخی، علمی و عقلی دانسته می‌شود؟ چرا بیش از چهل نویسنده، مورخ و محقق مسلمان وغیرمسلمان موافق اسرائیلی تباری اقلیت نامیده شده و اقلیت - حدود شش نویسنده و محقق اروپایی و افغانی معاصر و مخالف اسرائیلی تباری- اکثریت و «اغلبِ» دانشمندان خوانده می‌شود؟ مخالفان نظریه اسرائیلی تباری اندک اند و بیشتری نویسندگان دهه‌های اخیر، پشتون هستند که نظریه آریایی‌تباری را ترویج می‌کنند. نظریه آریایی‌تباری بر مبنای همان تطبیق دادن خودسرانه نام واژه و جای واژه‌های پشتون‌ها با واژه‌هایی در تاریخ افسانه‌ای هرودت و منابع فولکلوریک و اساطیری هندی و آریایی شکل گرفته است، که آن‌را علمی وعقلی و نظر اغلبِ دانشمندان! قلمداد می‌کنند که در واقع چنین نیست. گورستان یهودی ها که در سال 1946 میلادی در غور توسط باستان شناسان کشف شد و برخی سنگ قبرهای آن متعلق به 752 تا 753 میلادی می‌باشند. تعارض و غرض‌ورزی زمانی آشکار می‌شود که مروجان آریایی تباری از یک‌سو، شخصیت قیس عبدالرشید را در روایت اسرائیلی تباری پشتون‌ها، شخصیت افسانه‌ای می‌خوانند و از سوی دیگر از روی ناچاری و نداشتن منبع دیگری او را جد واقعی پشتون‌ها دانسته و شجره قبایل پشتون را به او وصل می‌کنند. چنان‌که عمرخان افریدی در کتاب خود، خواجه نعمت‌الله خان هروی را متهم به تاریخ سازی نموده و مدعی است که تحت تأثیر امپراتور مغول- که دشمن پشتون‌ها بود! - مبداء اسرائیلی برای این قوم ایجاد کرده است. او ناخودآگاه در ادامۀ نوشته خود چنین اعتراف می‌کند: «یک توافق عمومی و جهانی میان مورخین و مردم پشتون وجود دارد، مبنی بر این‌که شخصی به‌نام قیس جد پشتون‌هاست. هم‌چنین یک باورعمومی وجود دارد مبنی بر این‌که قیس ریشه یهودی داشت و به یکی از قبایل گم شده اسرائیل متعلق بود و این قبیله در غور سکونت داشت.»(افریدی، 46) حتی محمد حیات خان مؤلف کتاب حیات افغانی که از مخالفان نظر خواجه نعمت‌الله هروی در مورد روایت اسراییلی تباری پشتون هاست، در جای دیگر این روایت را بر سایر روایت‌ها ترجیح داده می‌نویسد: «گرچه روایت مخزن افغانی در مورد اسرائیلی تباری پشتون‌ها با نوشته‌های دیگر تفاوت دارد، اما باتوجه به وضع کنونی این روایت به حقیقت نزدیک‌تر معلوم می‌شود.»(محمد حیات خان، ص183) از بحث آریایی و اسرائیلی تباری که بگذریم، همان طوری که گفته شد طرفداران هر دو نظریه، قبایل پشتون را از نسل قیس عبدالرشید دانسته و بر سر این مطلب توافق دارند، اما تمام قبایل پشتون‌ اولادۀ صلبی قیس نیستند و بخش بزرگ آن‌ها وصلی‌اند. قبایل پشتون متشکل از شاخه‌های زیاد و بزرگی وصلی‌اند که ریشه در اقوام عرب، ترک، تاجیک، بلوچ، هندی و غیره دارند. بیلیو که طرفدار نظریۀ اسراییلی تباری پشتون هاست، همۀ پشتون ها را اسراییلی نمی‌داند و معتقد است که تعدادی زیادی پشتون‌ها به‌طوایف دیگر مانند برهمنان،راجپوتان،یونانیان،هفتالیان،ساکان یاسیستانی‌ها،مغولان، ترکان،عربان، ارمنیان و دیگران رابطه دارند. او به‌طور نمونه شاخۀ خرشبون از قبیلۀ بیتنی را 54 قوم می‌داند و می‌گوید که تقریبا نیمی از نام‌های این قوم واضحا راجپور یا هندی هستند.(بیلیو،ص13-14) ابوالفضل علامی هم می‌نویسد که پشتون‌های غلجایی، لودی و نیازی بر اساس یک روایت سنّتی از نسل دیگری هستند.(ابوالفضل، 406-407) هدف ما در این نوشته پرداختن به تمام قبایل محترم پشتون نیست، بلکه در پی معرفی و شناخت قبایلی هستیم که ریشه تباری در قوم عرب و فرزندان اهلبیت علیهم‌السلام داشته و اگر پیرو اهلبیت باشند «سیّد» محسوب می‌شوند. مطالعات کلی و اولیه نشان می‌دهد که جمعیت قبایلی که عربیت وسیادت‌شان را از نظر هویت تباری از دست داده‌اند و قبایلی که هنوز به‌طور رسمی و علنی هویت خود را حفظ کرده‌اند خیلی بیشتر از سایر قبایل پشتون می‌باشد.    ​پشتون‌های عرب‌تبار از نسل امامان شیعه/بخش نخست   ]]> سید محمدباقر مصباح‌زاده سیاسی و امنیتی Sun, 24 Jun 2018 07:19:33 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/81290/پشتون-های-عرب-تبار-نسل-امامان-شیعه-بخش-دوم-مصباح-زاده ​پشتون‌های عرب‌تبار از نسل امامان شیعه (بخش اول) / مصباح زاده http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/81222/پشتون-های-عرب-تبار-نسل-امامان-شیعه-بخش-اول-مصباح-زاده «یا من خلقنی و سَوّانی» بیش از سیصد سال می‌شود که آتش قوم‌گرایی و تمامیت‌خواهی بر خرمن هستی مردمان خراسان زمین در شرق ایران تاریخی شعله‌ور شده‌است که آتش فشان بزرگی به نام افغانستان را به‌وجود آورده‌است. شعله‌های این آتش‌فشان از سرزمین‌های مجاور فرا رفته و تمام جهان را درنوردیده است. این آتش از گور قوم‌گرایان انحصارطلب برخاسته است. هم‌اکنون که این سطور نوشته می‌شود، مردم مظلوم افغانستان که با پنبهٔ دموکراسی و اسلام سکولار، سر بریده شده‌اند، در آتش خشم و کینهٔ قوم‌گرایان افراطی و انحصارطلب، چنان می‌سوزند که تاکنون نظیری نداشته‌است. هر روز ده‌ها زن، مرد و کودک بی‌گناه مسلمان از هرقوم و طایفه‌ای توسط انتحاری‌ها و تروریست‌های تکفیری قطعه قطعه شده و در خون می‌تپند. هیچ مرجع داخلی و خارجی از مردم بی‌دفاع حمایت نمی‌کند و کشتار سیستماتیک مردم افغانستان، بخصوص شیعیان و فارسی زبانان، بیرحمانه ادامه دارد. رهبران برخی اقوام تصفیه، برخی منزوی و برخی دیگر ستایشگر انحصار طلبان قدرت شده‌اند. وضع اسفبار چند دههٔ اخیر و عمل‌کرد گروه‌های قومی، سیاسی و مذهبی پشتون و غیر پشتون که عامل اصلی این وضع به‌شمار می‌روند، سبب شد که تنش‌های قومی در افغانستان شدت گرفته و نویسندگان و فرهیختگان و حتی عامه مردم تحت ستم قومی، به مطالعه بیشتر اقوام و عمل‌کرد آن‌ها بپردازند. من هم به قدر توان در سال ۱۳۹۱ خورشیدی پژوهش مختصری در این زمینه انجام دادم که ابتدا به‌صورت سلسله مقالات و بعداً به شکل کتاب تحت عنوان «نگاهی مختصر به تاریخ اقوام در افغانستان» چاپ شد که از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ، در زمان وزارت عبدالکریم خرم در لیست کتاب‌های ممنوعه قرار داده شد. من در آن زمان به موضوع اختلاف در منشأ تباری قوم بزرگ پشتون به‌صورت جدی برخوردم و نظریهٔ اسرائیلی‌تباری آن‌ها توجه مرا به خود جلب کرد، چنان‌که این نظریه را قوی‌تر از هر نظریهٔ دیگری یافتم. در جریان پژوهش در مورد مردم و منطقهٔ بخشی از ولایت میدان وردک، متوجه عرب‌تباری و سیادت مردم وردک و غلجایی‌ها شدم، مردمی که سرزمین شیعیان هزاره و سادات را به مرور زمان به تصرف خود درآورده بودند. تصمیم گرفتم که در رابطه با عرب‌تباری و سیادت برخی قبایل پشتون مطالعات بیشتری انجام دهم که نتیجه آن در اختیار علاقمندان انشاالله قرار داده خواهد شد. چه کسی بپذیرد، چه نپذیرد هدف من از این تحقیق مختصر، روشن شدن حقایق تاریخی در مورد تیره و تبار پشتون‌ها بود که به‌طوری عمدی طی نیم قرن گذشته در پرده ابهام نگهداشته شده و با افسانه خواندن و غیرواقعی نامیدن این حقایق، پرداختن به آن را بی‌ارزش و غیرعلمی تبلیغ نموده و حتی مطرح کردن آن را دشمنی با پشتون‌ها و خیانت ملی قلمداد کردند، تا کسی جرأت نکند به این موضوع بپردازد. این پژوهش نشان می‌دهد که قیس عبدالرشید جد امجد پشتون‌ها اسرائیلی‌تبار بوده و قبایل پشتون منتسب به فرزندان اصلی اعقاب او از نسل غرغشتی، بیتنی و سربنی از نژاد سامی محسوب می‌شوند و پشتون‌های اصلی هم همین‌ها هستند. هم‌چنین ثابت و آشکار می‌سازد که اعقاب و قبیله‌های منتسب به قوم متی، پشتون‌های وصلی بوده و از نسل سیّد شاه‌حسین (سیّدعلی سرمست) مشهور به شاه‌حسین غوری، عرب‌تبار و منتسب به امام جعفر صادق (ع)، ششمین امام شیعیان هستند؛ بنابراین، دو قبیله بزرگ و مشهور قوم متی به‌نام غلجایی و لودی و زیرشاخه‌های آن‌ها مانند هوتک، خروتی، توخی، تره‌کی، احمدزی، ابراهیم خیل، سوری، سلیمان خیل، نیازی و… عرب‌تبار هستند که پشتونیزه شده‌اند. به همین ترتیب قوم وردک و برادران شان هُنی، اشترانی و مشوانی از نسل سیّدمحمد گیسودراز عرب‌تبارند و پشتون اصلی نمی‌باشند. مهمترین دلیل اسرائیلی‌تباری و عرب‌تباری قبایل مهم و بزرگ پشتون، طبق استدلال عبدالحی‌حبیبی، اظهارات و عقیدهٔ خود آن‌ها است که در طول تاریخ، پشتون‌ها بیان کرده و خود را با قاطعیت به تبارهای مذکور منتسب اعلام کرده‌اند. شجره‌نامه‌های آن‌ها که نسل اندر نسل شفاهی و کتبی ارائه کرده‌اند در کتب تاریخی ثبت شده و گواهی مستند است بر ادعای اسرائیلی‌تباری و عرب‌تباری پشتون‌ها. لیکن تعجب‌آور است که چرا برخی نویسندگان و فرهیختگان پشتون و حتی غیر پشتون در دهه‌های اخیر حقایق پیش گفته را افسانه و غیرعلمی خوانده و برای آریایی‌نژاد ساختن پشتون‌ها به داستان‌ها و افسانه‌های هندی و یونانی به نام علم متوسل می‌شوند. متأسفانه این تلاش‌ها صادقانه نبوده، بلکه مغرضانه و در برخی موارد ناآگاهانه صورت می‌گیرد. در این رابطه کافی است که به برخورد دوگانه علامه عبدالحی‌حبیبی توجه کنیم که منادی آریایی‌تباری پشتون‌ها است. او برای اثبات افغانی بودن سید جمال‌الدین افغانی چنین استدلال می‌کند: «دربارهٔ شهرت و انتساب به یک ملت و حسب و نسب اشخاص، معتبرترین اقوال آن است که خود شخص گفته و خود را به یک ملت یا جایی نسبت داده باشد» (حبیبی، ۷) عبدالحی حبیبی از این‌که سید جمال الدین خود را افغانی معرفی کرده‌است، قول او را معتبرترین اقوال می‌داند و به استدلال‌های کسانی که او را افغانی نمی‌دانند و این استدلال‌ها در برخی موارد قوی و موجه هم هستند، توجه نمی‌کند، اما در مورد اقوال صدها هزار پشتون که در طول تاریخ خود را اسرائیلی و عرب‌تبار معرفی کرده‌اند، رفتار دوگانه در پیش گرفته و آن اقوال را افسانه و غیرعلمی می‌خواند. حبیبی می‌افزاید: «این‌که کسی بگوید: من فلان و از اهالی فلان کشور و از طایفه فلانم، شهادت شخص دربارهٔ نفس اوست که عقلا و عرفا و حتی شرعاً معتبر است و در مقابل، اقوال و تأویلات و توجیهات مصنوعه دیگران را اعتبار نتوان داد» (حبیبی، ۸) مشاهده می‌کنید که آقای حبیبی، مغرضانه شهادت سیدجمال‌الدین را در افغانی بودنش عقلا و شرعاً معتبر دانسته و اقوال دیگران را مصنوعی و بی‌اعتبار می‌داند، اما شهادت یک قوم چند میلیونی را در مورد هویت تباری خودش معتبر نمی‌داند و برای رد آن به تأویلات و توجیهات مصنوعی متوسل می‌شود تا نظر خود را به کرسی بنشاند. بر مبنای همین استدلال علامه عبدالحی حبیبی در مورد هویت سیّد جمال الدین، می‌توان قاطعانه گفت که پشتون‌ها به‌طور عمده متشکل از قبایل اسرائیلی‌تبار و عرب‌تبار هستند، چون خودشان به این حقیقت شهادت داده و اعتقاد دارند؛ بنابراین نظریات و اقوال دیگر، تأویلات و توجیهات مصنوعی و بی‌اعتبار می‌باشند. حقیقت عرب‌تباری و سیادت قبایل غلجایی، لودی و سروانی و نیز قبیله وردک و برادرانشان قرن‌ها است که در صفحات تاریخ نگاشته شده و در متن جامعه پشتون به عنوان واقعیت ثبت شده‌است. این حقیقت ساختهٔ امروز و دیروز توسط دشمنان پشتون‌ها نیست، بلکه از ابتدای شکل‌گیری و رشد و گسترش قوم پشتون وجود داشته‌است. اما جبر زمان در گذشته و سلطه جویی تباری در بیش از یک قرن اخیر سبب شده که این حقیقت وارونه جلوه داده شود و در هاله‌ای از ابهام باقی بماند. یکی از عجائب اختلاط اقوام و مردمان در جامعه بشری آن است که به مرور زمان افراد و اقوام ضعیف در معده اقوام قوی و مسلط حل شده و هویت خود را از دست می‌دهند و حتی به ضد خود تبدیل می‌شوند. این پدیده را می‌توان در جامعه پشتون به‌وضوح مشاهده کرد، چنان‌که برخی عرب‌تبارانِ پشتون، بخصوص از قبیلهٔ غلجایی در خصومت با پیروان علی‌بن ابی‌طالب (ع) که جدشان محسوب می‌شود پا جای پای ستمگران بنی‌امیه از معاویه تا عبدالملک بن مروان گذاشته‌اند. به‌طور نمونه، شاه محمود هوتک که خود را سیّد و قریشی معرفی می‌کرد به ائمه اهل‌بیت علیهم السلام از امام علی (ع) تا امام مهدی (عج) اهانت می‌کرد و صدها هزار نفر از مردم بی‌گناه اصفهان را به جرم پیروی از علی (ع) و مکتب اهلبیت، به قتل رساند تا این که در اثر جنایات زیاد به جنون گرفتار شد. هم‌اکنون نیز افرادی مانند گلبدین‌حکمتیار، به ائمهٔ اهل‌بیت بخصوص حضرت امیرالمؤمنین و بانوی دو عالم حضرت فاطمه زهرا (س) امام حسین (ع) و امام مهدی (عج) بی‌اعتنایی و حتی اهانت می‌نماید که در نوشته‌هایش به زبان‌های فارسی و پشتو منتشر شده‌است. امیدوارم این نوشته بتواند به نوبه خود سبب بیداری و بصیرت قوم نجیب و مسلمان پشتون و سایر اقوام شود، تا درک کنند که ادعای جدایی خون‌ها و نژادها و وجود قوم خالص و یک پارچه حقیقی و برتر از دیگران ـ که زبان، فرهنگ و سلطه‌شان را بر اقوام دیگر تحمیل کنند ـ از باورهای خرافی جوامع بدوی است که تاریخ مصرف آن گذشته‌است و نه تنها به درد انسان متمدن امروزی نمی‌خورد بلکه پیکر سلامت جامعه را مسموم می‌کند. در حال حاضر مردم افغانستان مسموم همین سم کشنده تبارگرایی هستند که از سوی قدرت‌های خارجی و فرصت‌طلبان خائن و روشنفکران بی‌بصیرت و مزدور مورد سوء استفاده قرار می‌گیرد، آن هم به‌نام عدالت‌خواهی و دموکراسی. - سید محمدباقر مصباح زاده پشتون‌های عرب‌تبار از نسل امامان شیعه(بخش دوم) ]]> سید محمدباقر مصباح‌زاده سیاسی و امنیتی Wed, 20 Jun 2018 18:42:05 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/81222/پشتون-های-عرب-تبار-نسل-امامان-شیعه-بخش-اول-مصباح-زاده کوثر پیامبر در سلیمان کوه؛ طوایف سادات پشتون (قسمت ۳) http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/62997/کوثر-پیامبر-سلیمان-کوه-طوایف-سادات-پشتون-قسمت-۳ در این بخش  سیّدشریف از قوم کوتی، سیّدزایی از قوم ترین، سیّدمعالی و نواب علی محمدخان معرفی می‌شوند.   قوم کوتی (سیّد شریف) سرسلسله قوم کوتی شخصی است به نام سیّدشریف که در دوران کودکی تحت حمایت ابراهیم، نبیره شیخ بیت قرار گرفت. ابراهیم کودک سیّد زاده را پرورش داده و وقتی به سن بلوغ رسیّد دختری از خانواده خود را به عقد او درآورد. سیّد شریف صاحب دو فرزند به نام‌های محسن‌شاه و حسن‌شاه شد. محسن‌شاه به منطقه «بنون» که فعلا در خاک پاکستان است رفت و حسن شاه در کوه «بتنی» ماندگار شد. (13)   قوم سیّد زی (سیّد جمال) این قوم که سیّد صحیح النسب از نسل سیّد جمال بخاری می‌باشد شامل قوم «ترین» پشتون شده است، با وجودی که از لحاظ زبان و فرهنگ و رسوم پشتونیزه شده اند، اما سیادت خود را هم حفظ کره اند. سیّد جمال بخاری فرزند سیّد علی بخارایی سه برادر دیگر به نام های سیّد جلال، سیّد کمال و سیّد بلیل داشت. این طایفه در حال حاضر بیشتر ایالت پختون‌خواه پاکستان در دیرۀ اسماعیل خان زندگی می کنند. سابق در قندهار هم سکونت داشتند. (14)   سیّد معالی سیّد معالی در منطقه مرغزار در قندهار سکونت داشت. روزی که او به شکار رفته بود لشکر ازبک وارد قندهار شده و مال و جان شهر را غارت کردند. در این میان سیّده بی بی گلنار، همسر حاملۀ سیّدمعالی هم اسیر شد. ازبک ها بعد از خروج از قندهار سیّده را به زَمَند ابن خیرالدین ابن سرین سپردند. سیّدمعالی در جنگ شهید شد و وقتی که زمند از حال آن سیّده خبر شد به او پیغام داد که اگر راضی هست او را به نکاح خویش درآورد. بی بی گلنار، پیام داد که از سیّد معالی حامله است و فعلا نمی‌تواند تصمیم بگیرد تا خدا هرچه بخواهد. بعد از چندی فرزند بی بی گلنار به دنیا آمد و اهالی منطقه از خوشحالی که سیّد زاده ای از نسل پیامبر در میان شان پیدا شده او را «محمد» نام گذاشتند. محمد بعد از این که به سن بلوغ رسیّد ازدواج کرد و دارای چهار فرزند، سه پسر و یک دختر شد. پسرش سیّد مبارک (بارکزی) الیاس و شهاب الدین نام داشتند. پشتنامه سیّد محمد به این شرح است: محمد فرزند سیّد معالی، فرزند سیّد علی، فرزند سیّد عیسی، فرزند سیّد یعقوب، فرزند سیّد اسماعیل، فرزند سیّد ابوالخیر، فرزند سیّد ملک، فرزند سیّد فارس، فرزند سیّد ناصر، فرزند سیّد طاهر، فرزند سیّد یوسف، فرزند سیّد علاءالدین، فرزند سیّد قطب الدین، فرزند سیّد داوود، فرزند محمد طایی، فرزند سیّد سلطان حمد کبیر، فرزند سیّد سلطان شمس الدین تبریزی، فرزند سیّد حبیب، فرزند سیّد معروف، فرزند سیّد علی رافع، فرزند سیّد جنید بغدادی، فرزند سیّد علی، فرزند سیّد حسن، فرزند سیّد احمد جام، فرزند سیّد ابراهیم سرخ، فرزند سیّد محمد، فرزند سیّد علی موسی کاظم، فرزند امام جعفر صادق علیه السلام. (15)     نواب علی محمد خان علی محمد خان کودک سیّد زاده‌ای بود که سردار داوود خان مورث اعلای رام پور، از قوم بریچ، در موقع حمله به یکی از مناطق هند در سال 617 هجری، از جمله مال و اشیایی که غارت کرد، او را نیز که یک کودک هفت ساله بود به غنیمت گرفت. داوودخان که فرزند نداشت و کودک سیدزاده هم زیبا بود او را با خود بُرد و پس از تحقیق معلوم شد که کودک سیّد است و پدر و مادرش مرده اند. سردار داوود این کودک را به فرزندی گرفت و علی محمد خان نام نهاد. صاحب زاده منصور علی خان ابن قاسم‌علی خان خلف نواب فیض الله خان بهادر، بعد از جستجوی زیاد از سادات منطقه شجرۀ نواب علی‌محمد خان را به دست آورد که به این شرح است: نواب علی محمد خان بهادر، فرزند سیّد دلاورعلی، فرزند سیّد یعقوب علی، فرزند سیّد دلدار علی حیدری، فرزند سیّد یونس، فرزند سیّد طاهر، فرزند سیّد خواجه غیاث الدین احمد، فرزند سیّد نجم الدین، فرزند سیّد خواجه عبدالعزیز، فرزند سیّد ادریس ابوالمعالی، فرزند خواجه ابراهیم، فرزند حضرت امام موسی کاظم علیه السلام.(16)   --------------------   پانوشت ها  خواجه نعمت الله هروی، تاریخ خان جهانی و مخزن افغانی، ص 630. خواجه نعمت الله هروی، ص 633ـ 634. همان، صفحه 634 ـ 635. خواجه نعمت الله، ص 642 و شیر محمد خان گنداپوری، ص 274.   مجمع التواریخ، ص 275. خواجه نعمت الله، ص 644، شیرمحمدخان، ص 275 ـ 277. خواجه نعمت الله هروی، 594 ـ 622. خواجه نعمت الله هروی، ص 613. شیر محمد گنداپور، ص 207.  هروی، خواجه نعمت الله، ص 612 ـ 613. . Pashtuns/page5 http://www.siasat.pk/forum/showthread.php? History of مرعشی، میرزا محمد خلیل، مجمع التواریخ، تصحیح عباس اقبال آشتیانی، سال 1207 هجری قمری، کتابخانه طهوری، 1362، ص 3. شیر محمد خان، ص 311.  همان، صفحه 310.  خواجه نعمت الله هروی، ص 582 ـ 583. ]]> افغانستان‌ شناسی Tue, 17 Jan 2017 14:01:26 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/62997/کوثر-پیامبر-سلیمان-کوه-طوایف-سادات-پشتون-قسمت-۳ کوثر پیامبر در سلیمان کوه؛ طوایف سادات پشتون (قسمت ۲) http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/62966/کوثر-پیامبر-سلیمان-کوه-طوایف-سادات-پشتون-قسمت-۲ مطالعۀ تفصیلی تاریخ و چگونگی ورود سادات در میان قبایل پشتون و رشد و گسترش آن‌ها در مناطق مختلف نیاز به تحقیقات جامع و زمان‌بر دارد که به صورت یک پروژه باید اجرا شود. شناسایی دقیق قبایل سادات در میان پشتون‌ها در حال حاضر کار دشوار اما شدنی است که باید آن را  پژوهشگران، بخصوص پژوهشگران تاریخ، مردم شناسی و امور دینی و مذهبی انجام دهند. اینک به معرفی مختصر سر سلسله‌های قبایل کوچک و بزرگ سادات در میان پشتون‌ها پرداخته می‌شود ‌تا آغازی باشد برای پژوهشگران علاقمند در این زمینه. در این بخش سیّدحسن، سرسلسلۀ قوم خوندی، سیّداسحاق، سرسلسلۀ قوم بختیاری، سیّدمحمد گیسو دراز، سرسلسلۀ سادات اشترانی، سیّدسرمست علی(شاه حسین) سرسلسلۀ قوم متی،  معرفی می‌شوند.    سیّدحسن خُجندی سیّدحسن خجندی مشهور به «خوندی» فرزند خواندۀ شخصی به نام «دانی» فرزند غرغشی داوی بود. خانوادۀ سیّدحسن در آسیای مرکزی و شهر خجند که در حال حاضر مرکز ولایت سُغد در تاجیکستان است زندگی می‌کرد. کودک بود که پدرش ابومحمد، دار فانی را وداع گفت و مادرش که در خجند کسی را نداشت، در اثر قحط سالی مجبور شد او را به دوش انداخته به تنهایی راهی دیار مُلتان در هند شود، تا نزد خواهرش که در آنجا زندگی می‌کرد برود.  سیّد حسن و مادرش بعد از مدتی خسته و مانده به شهر قندهار رسیدند. در آنجا جوان پشتون به نام دانی که جهت خریدن اسب آمده بود متوجه سیّدحسن و مادرش شده و جویای احوال شان شد. مادر سیّدحسن که زن با عفت و عصمت بود به او گفت که عازم مُلتان است، اما راه دور و دراز است شاید نتواند به مقصد برسد. آن جوانمردِ جوان، مادر سیّدحسن را دلداری داده گفت غصه نخورد که او را در این راه کمک خواهد کرد. دانی بعد از خرید اسب سیّدحسن و مادرش را با خود همراه کرده و به خواهرش رساند. خواهرش که متوجه کار نیک دانی جوان شد از مادر سیّدحسن خواست که باید شوهر اختیار کند و چه کسی بهتر از این جوان. سرانجام موافقت صورت گرفت مادر سیّدحسن با دانی ازدواج کرد و همه با هم به وطن دانی برگشتند. از این پس دانی مراقبت از سیّدحسن را به عهده گرفته و او را به فرزند خواندگی خود درآورد. سیّدحسن جهت فراگیری علم و معرفت نزد عارف مشهور آن زمان به نام شیخ بهاءالدین زکریا ملقب به حضرت غوث العالم رفت و با آموختن رموز عرفانی، تزکیه نفس و ریاضت کشیدن به بالاترین مقام یعنی «ولایت» رسید و استادش غوث العالم از او خواست که در میان قوم افغان رفته و آنها را به راه  حق هدایت کند. سیّدحسن به حکم شیخ بهاءالدین زکریا، در میان قوم غرغشیان آمد و به رهبری و هدایت مردم پرداخت و مشهور به خوندی شد. (2) پُشتنامه سیّدحسن خوندی بدین شرح است: سیّدحسن خوندی فرزند ابومحمد، فرزند سیّدعلی، فرزند سیّدجعفر، فرزند سیّدمحمد، فرزند سیّدموسی، فرزند سیّدابراهیم اصغر، فرزند امام موسی الکاظم علیه السلام، فرزند امام جعفرصادق علیه السلام.(3) .   سیّد اسحاق (بختیار) سیّد اسحاق، سیّدی جوانی از اولاد امام زین العابدین علیه السلام بود که خانواده اش در قصبۀ«اوش» در شهر بغداد زندگی می‌کرد. او مانند سایر سادات و فرزندان ائمه معصومین علیهم السلام در اثر مظالم سلاطین اموی و عباسی مجبور به مهاجرت به خراسان شد و به کوه «کسیغر» که وطن پشتون‌های شیرانی بود مقیم شد. شخصی از مردم شیرانی به نام «سنجر» با مشاهدۀ آثار بزرگی و نجابت در چهره سیّد اسحاق، دختر خود که «شیخی» نام داشت را به عقد او درآورد. سیّداسحاق از همسرش شیخی، دارای یک فرزند پسر شد که او را سیّدحبیب«ابی سعید» نام گذاشت و بعد از مدتی با همسر و فرزندش راهی بغداد شد، اما زمانی که در منطقۀ قوم کاکر رسیّد بیمار شده و به عالم بقا پیوست. همسرش فرزند او ابی‌سعید را گرفته و به ملک شیرانی نزد خانواده پدری خود برگشت. مادر ابی‌سعید به خاطر حمایت از فرزندش مجبور شد با مردی از قوم شیرانی به نام «میانی» ازدواج کند. آن مرد که خیلی فقیر بود بعد از ازدواج با مادر ابی‌سعید، به تدریج ثروتمند شد و ثروتمند شدن خود را مرهون بخت و اقبال ابی سعید می‌دانست و در هر مجلسی این مطلب را متذکر می‌شد. به همین دلیل ابی‌سعید مشهور به «بخت آور» و سرانجام «بختیار» شد. (4) پُشتنامه سیّد اسحاق بدین شرح است: سیّداسحاق فرزند سیّدجعفر، فرزند نظام، فرزند عیسی، فرزند محی الدین، فرزند محمد، فرزند حافظ، فرزند نور، فرزند جمال فرزند بوعلی، فرزند یادگار علی، فرزند نشان علی، فرزند امام زین العابدین علیه السلام، فرزند امام حسین علیه السلام.(5)   سیّد محمّد گیسو دراز سیّدمحمد گیسو دراز، در اواخر قرن هفتم هجری از ملک عرب هجرت نموده و از طریق ایران به منطقه کوه سلیمان که در حال حاضر دو طرف مرز جنوبی افغانستان با پاکستان را تشکیل می‌دهد رفت. ایشان که اهل عرفان و صاحب کرامات بودند مورد توجه سه طایفۀ پشتونِ ساکن در آن منطقه متشکل از تمن شیرانی، تمن کاکر و تمن کررانی، قرار گرفتند. در زمان فتنۀ مغولان که موجودیت قبایل مذکور مورد تهدید قرار گرفت رؤسای هر سه قبیله نزد سیّد محمد گیسو دراز آمده و از او خواستند تا دعا نماید که قبایل مذکور در امان بمانند و آسیبی به آنها نرسد. با دعای سیّدمحمد خطر از سر قبایل پشتون رفع شد، خواص و عوام هر سه قبیله بیشتر از پیش معتقد به ولایت و فضایل سیّدمحمد شدند. سران هر سه قبیله، یکی از دختران شان را به عنوان نذر به عقد سیّدمحمد درآوردند و سیّد مذکور از آنها دارای چهار فرزند پسر شد. سیّدمحمد گیسو دراز، بعد از مدتی که فرزندانش هنوز کودک بودند آنها را با مادرانشان به پدر بزرگان شان سپرده عازم هندوستان شد. ابتدا او در جوار مزار خواجه معین الدین ابوالحسن سنجر ساکن شد و از آنجا به دهلی رفته در خدمت خواجه نصیرالدین محمود مشهور به «چراغ دهلی» قرار گرفته و به رسم صوفیان با او بیعت کرد. سیّدمحمد گیسو دراز به مدت دوازده سال از جامعه گوشه گیری نموده در گوشۀ کوهی به ریاضت کشیدن مشغول شد، تا این‌که در زمان سلطنت سلطان فیروز شاه به هدایت مردم «دَکَن» مامور شد. او در دَکَن و حسن آباد در منطقۀ گل برگه، خانقاه ساخت و مرکز رجوع مردم قرار گرفت، تا این‌که در سال 825 هجری دار فانی را وداع گفت و مرقدش در حال حاضر زیارتگاه خاص و عام است. پشتنامه سیّدمحمد گیسو دراز به این شرح است: سیّدمحمد فرزند سیّد غور، فرزند سیّدعمر، فرزند سیّدقاب ، فرزند سیّدقاین، فرزند سیّدالرجال محمد، فرزند سیّد اسماعیل اعرج، فرزند امام جعفر صادق علیه السلام. (6)   سیّد سرمست علی (شاه حسین) سیّد سرمست‌علی، جوان رشید و برومندی از نسل خاندان رسالت بود که در زمان سلطنت ولید ابن عبدالملک ابن مروان اموی، به ظاهر از غور به محل سکونت قبیلۀ «شیخ‌بیت» رفته و در آنجا به شکل ناشناس با اسم مستعار «شاه حسین» ساکن شده مورد حمایت شیخ مذکور قرار گرفت. سیّد سرمست‌علی خودش یا پدرش در زمان حکم‌رانی حجاج ابن یوسف ثقفی، خدمتگذار دولت اموی در عراق و حجاز، که به قتل و کشتار بی‌رحمانه مخالفان بنی امیه به ویژه سادات و شیعیان علی ابن ابی طالب علیه السلام پرداخته بود به غور رفته و بعد از این که لشکر اموی، به دستور حجاج ولایت غور را که مردم آن در آن زمان از طرفداران اهل بیت و مخالفان بنی امیه، بودند مورد تجاوز قرار داد، سیّد سرمست علی از غور فرار کرد و به شکل ناشناس در خانۀ شیخ بیت مقیم شد. شیخ بیت و همسرش به شاه‌حسین پناه داده، و او را جزء خانوادۀ خویش قرار دادند. بعد از مدتی شاه حسین (سرمست‌علی) عاشق «بی بی متو» دختر جوان شیخ بیت شد. همسر شیخ که از این امر آگاهی یافت موضوع را با شیخ در میان گذاشت، اما شیخ گفت هر چند شاه‌حسین جوان خوبی است و آثا بزرگی در او مشاهده می‌شود اما کفو ما نیست و از اصل و نسب او خبر نداریم. همسر شیخ نزد شاه حسین آمده جویای اصل و نسب او شد. شاه حسین خود را از فرزندان اشراف و بزرگان و حکام غور و به روایتی از شاهزادگان ایران معرفی کرده و بخاطر اطمینان بخشیدن از او خواست که کسی را برای تحقیق به غور بفرستد. شیخ بیت این نظر را قبول کرد و کسی به نام «کاغ دور» را که از دوستان نزدیک شان بود به غور فرستاد.کاغ دور که احتمالا از حقیقت حال شاه حسین خبر شده بود در موقع بازگشت قبل از ملاقات با شیخ بیت و همسرش از شاه حسین خواست که اگر می‌خواهد به نفع او عمل کرده و شهادت دهد که از بزرگ زادگان و شاهزادگان غور است، باید با دختر او نیز ازدواج نماید. ممکن است که خود شاه حسین از کاغ دور چنین تقاضایی کرده باشد. به هر حال، شاه حسین و قاصد(کاغ دور) با هم توافق کردند و کاغ دور به شیخ بیت اطلاع داد که شاه حسین راست گفته و از شاهزادگان غور است. شیخ بیت، بی بی متو را به عقد شاه حسین درآورد و شاه حسین از او صاحب فرزندانی شد که اخلاف آنها به بزرگترین اقوام پشتون تبدیل شدند. قبیله‌های مشهور غلزایی، هوتکی، لودی و سوری پشتون از نسل سیّد سرمست‌علی مشهور به شاه حسین هستند. (7) پشتنامه شاه حسین (سیّد سرمت‌علی) به این شرح است: سیّد سرمست علی، فرزند سیّد سلطان شاه بایزید، فرزند سیّدمعین الدین، فرزند سیّد محمدشاه، فرزند سیّد جلال‌الدین، فرزند سیّد شاه اجمل سامانی، فرزند سیّد شاه ابوالقاسم، فرزند سیّدعبدالله، فرزند شاه حسن الامرا، ابن امام سیّد اسحاق، ابن امام حق ناطق جعفر صادق علیه السلام (8) . آن‌چه راجع به شاه حسین نوشته شد برداشت نویسنده از حقیقتی بود که خدواند خواسته یا ناخواسته بر قلم خواجه نعمت الله هروی جاری ساخته آن هم بعد از این که شاه حسین را از اولاد سلاطین غوری و از نسل ضحاک معرفی کرده است. قبل از گسترش استعمار غرب به ویژه استعمار انگلیس به شبه قاره هند و خراسان، مورخان مسلمان و مخصوصا مورخان پشتون از جمله خواجه نعمت الله هروی و شیرمحمدخان گنداپور، شاه حسین را از جملۀ شاهزادگان غور و از نسل ضحاک ماران تازی می‌دانستند. البته برخی مورخین، غوریان را از نسل ساسانیان و کیانیان نیز دانسته اند، اما عده‌اییایی قابل توجهی آنان را عرب تبار معرفی کرده اند. هروی و گنداپور در رابطه با غوریان عرب تبار یا تازی نسبنامۀ شاه حسین را چنین نوشته اند: شاه حسین فرزند شاه معزالدین محمود، فرزند جمال الدین حسین فرزند سلطان بهرام. (9) اسامی شاه معزالدین محمود و جمال الدین حسین، پدر و جد ساختگی شاه حسین (سرمست علی) در کتب تاریخی معتبر در زمرۀ شاهزادگان غوری وجود ندارد. برخی مورخین متأخر از جمله عبدالحی حبیبی، غوریان را پشتون و آریایی نژاد معرفی می‌کنند، اما نام اجداد آریایی شان را ذکر نمی‌کنند. نظریۀ آریایی تباری پشتون‌ها در تحقیقاتی که نویسنده این سطور از منابع مختلف داخلی و خارجی نموده است به اثبات نمی‌رسد اما نظریه اسرائیلی تباری و عرب تباری آنها طرفداران زیادی دارد و خود پشتون‌ها در طول تاریخ خود را با افتخار اسرائیلی و عرب تبار خوانده اند و نسبنامه‌های ثبت شدۀ شان در تاریخ به‌خصوص در کتاب معتبر مخزن افغانی، اسناد تاریخی محسوب می شوند نه افسانه و فولکلور. بنابراین، شاه حسین اگر از نسل شاهان غور محسوب شود و غوریان تازی تبار باشند، او نیز عرب تبار است و اگر شاه حسین همان سیّد سرمست‌علی و از نسل امام جعفر صادق علیه السلام باشد که هست، بازهم عرب تبار است و فرزندان او عرب تبار محسوب می شوند که پشتون شده اند. و اما دلایل و شواهد و قرینه‌هایی که سیادت شاه حسین را ثابت می‌سازد از این قرار است: 1ـ اعتراف خواجه نعمت الله هروی در کتاب مخزن افغانی، که ایشان در این رابطه چنین می‌نویسد: «شاه حسین که به قول اصح نامش سیّد سرمست علی بود و به شاه حسین ملقب شده است، بر رأی مهر ضیای اهل دانش و بینش مخفی و محتجب نماند که قوم نوحانی [نوحانی با سه پشت به شاه حسین می رسد] خود را سیّد می‌گویاند، بلکه از قوم متی همه را سیّد می‌داند و این مقدمه را به براهین صادقه به ثبوت رسانیده، چنانچه از نسبنامه غفران پناه محبت‌خان ابن شیرشاه نوحانی که اباً عن جداً بر تمام قوم و اُلوس نوحانی سلطنت و حکومت سرداری ایشان است و مملکت آن مرز و بوم به ایشان زیب و زینت دارد، به طریق ایجاز در این مجموعۀ محموده مرقوم می‌نماید. محبت خان ابن شیرشاه ابن شهبازخان ابن دولت خان ابن موسی خان ابن کتی‌خان ابن جلال خان ابن لقمان خان ابن عیسی خان ابن دولت‌خان ابن پسین ابن مما ابن لودی ابن نوحانی ابن اسماعیل ابن سیانی ابن ابراهیم ملقب به لودی ابن سیّد سرمست علی ملقب به شاه حسین ابن سیّد سلطان شاه ابن بایزید ابن سیّد معین الدین ابن سیّد محمد شاه ابن سیّد جلال الدین ابن سیّد شاه اجمل سامانی ابن سیّد شاه ابوالقاسم ابن سیّد عبدالله ابن سیّد شاه حسن الامرا ابن امام سیّد اسحاق ابن امام حق ناطق جعفر صادق ابن امام محمد باقر ابن امام حضرت زین العابدین ابن حضرت امام حسین ابن حضرت امیرالمومنین علی مرتضی و حضرت فاطمه الزهرا بنت حضرت محمد الرسول الله صلی الله علیه و آله و سلم.(10) 2ـ شاه حسین اگر از طایفه غوری و اشراف زاده یا شاهزاده بوده چرا با اسم مستعار به تنهایی به قبیلۀ شیخ بیت پناهنده شد در حالی که بر اساس روایت مخزن افغانی و تواریخ خورشید جهان، پدرش به مکه و حجاز مرکز حکومت حجاج ثقفی رفت و کسی به او کاری نداشت. از سوی دیگر، بعد از سلطۀ اموی‌ها بر غور، حکمران غور به مقام خود ابقا شد و شاهزاده‌های فراری برگشتند، چرا شاه حسین برنگشت، در حالی که هیچ دلیلی برای برنگشتن او وجود ندارد. 3ـ شاه حسین، نام مستعار برای خود از آن جهت انتخاب کرد که با هویت اصلی به عنوان سیّد و علوی شناسایی شده و به قتل می رسید. اگر این خطر موجود نبود نیازی به تقیه و کتمان هویت اصلی نداشت. 5ـ مهمتر از همه اخلافش بعد از چند پشت که خطر رفع شد، هویت اصلی خود را آشکار کردند و نسبنامۀ شان را به عنوان سند سیادت‌شان ارائه کردند. 6ـ پژوهشگر جوان به نام دیروجی(Dirogi ) از پشتون های پاکستان در سایت سیاست (پاکستانیون کی آواز) به سیادت شاه حسین اعتراف نموده می نویسد: شیخ بیت یا بیتین بابا، یک شخصیت روحانی پرهیزگار و متدین بود. دخترش که متو نام داشت با سیّد شاه حسین که خود را از شاهزادگان ایران (پارس) معرفی کرده بود ازدواج کرد. سیّد شاه حسین در یک وضعی پریشان و خطرناکی که گرفتار شده بود از وطن خود [در ملک عرب] بار هجرت بسته و در جستجوی امنیت و آرامش نزد شیخ بیتین بابا [در کوه سلیمان] آمده در آنجا به دعا و عبادت مشغول شد و از محضر شیخ بیت نیز استفاده کرد، چنان که با عمل نیک و سعی و تلاش رضایت او را حاصل نمود. ازدواج شاه حسین و متو دختر شیخ ، برخی داستان‌های رمانتیک ایجاد کرد. سیّد شاه حسین زن دیگری هم داشت به نام مَهی (Mahi ) دختر کاغ دور، از طایفه پشتون های کرلانی. فرزندان سیّد شاه حسین از این دو مادر (مهی و متو) به نام قبایل متی شهرت یافتند. سیّد شاه حسین که به شاهزاده ایرانی شهرت یافته بود یک سیّد بود. در اثر رفتار ظالمانه و کشتار بی رحمانۀ بنی امیه و بنی عباس، شخصیت‌ها و خانواده‌های زیادی از سادات کشته شده و عده‌ای هم مجبور به مهاجرت به ایران و خراسان (به شمول افغانستان) شدند و اقامت دائمی اختیار کردند. از ترس رفتار خصمانه و ستمگرانه حکام وقت علیه سادات، افراد متدین و نجیب این طایفه مجبور بودند در هر سرزمینی از جمله در کوه سلیمان هویت شان را مخفی نگه دارند تا شناسایی نشده و بی‌گناه به قتل نرسند. ممکن است که اجداد شاه حسین هم به عنوان ساداتی که در معرض خطر قرار داشتند خود را شاهزادگان ایرانی (پارس) معرفی کرده باشند، اما پشتون ها به صورت عموم سیّد را باچا یا پاچا و یا شاه‌جی، می نامند تا به آنها احترام گذاشته شود.» (11) 7ـ صاحب کتاب مجمع التواریخ در رابطه با سیادت غلزایی ها چنین می نویسد: « قبیله غلزه [غلزایی] امیر اویس [میر ویس خان] نام داشت و فرقه غلزه به نحوی که از زبان ایشان شنیده شده خود را سیّد می‌دانند و به طوری بیان می‌نمایند که اثبات ولدالزنایی خود می‌کنند و به همین جهت در وقتی که محمود پسر امیر اویس تسخیر اصفهان نموده و پادشاه گردید نقش سکه خود را این بیت نمود: سکه زد بر سیم و زر، مانند قرص آفتاب شاه محمودِ جهانگیرِ سیادت انتساب (12) ]]> افغانستان‌ شناسی Tue, 17 Jan 2017 08:56:13 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/62966/کوثر-پیامبر-سلیمان-کوه-طوایف-سادات-پشتون-قسمت-۲ کوثر پیامبر در سلیمان کوه؛ طوایف سادات پشتون (قسمت ۱) http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/62964/کوثر-پیامبر-سلیمان-کوه-طوایف-سادات-پشتون-قسمت-۱ در مطالعات مختصر، اما جامعی که در رابطه با پیشینۀ تاریخی و تبار قوم پشتون، به عنوان قوم بزرگی که در افغانستان و پاکستان سکونت دارند و حتی شاخه‌هایی از آن‌ها در هند و ایران نیز وجود دارند، انجام شد، نظریۀ تعلق پشتون‌ها به نژاد سامی مورد توجه قرار گرفت. نظریات اسرائیلی تباری و عرب تباری پشتون‌ها بیشتر از نظریۀ آریایی تباری شان طرفدار داشته و برمبنای مستحکم‌تری استوار است. بعد از مطالعۀ مختصر در مورد پشتون‌ها در جریان پژوهش موردی در رابطه با ولایت وردک و مردمان آن، متوجه شدم که ادعایی مبنی بر سیادت پشتون‌های وردک وجود دارد و این موضوع را سال‌ها قبل در دورۀ جوانی از مردم وردک شنیده بودم. به موضوعی به این مهمّی تاکنون از سوی منابع رسمی و پژوهشگران و تاریخ نویسان افغانستانی نه تنها به صورت هدفمند توجه نشده، بلکه آن را مغرضانه افسانه و بی اعتبار نیز قلمداد کرده اند. مردم وردک نیز متأسفانه حسّاسیت شان را در این زمینه به مرور زمان از دست داه اند و تنها عدۀ کمی از آن‌ها بر سیادت شان اصرار داشته و مقاومت کرده اند که هنوز سیّد نامیده می‌شوند. برای روشن شدن موضوع سیادت قوم وردک به جستجوی منابع به زبان‌های فارسی، پشتو، عربی و انگلیسی پرداختم تا این که به منبع اصلی  و معتبری بنام « تاریخ جهان‌خانی و مخزن افغانی» تألیف خواجه نعمت الله هروی، دست یافتم. این کتاب که حدود 401 سال قبل محققانه و تاحدی مطابق معیارهای امروزین تحقیق نگاشته شده است بطور مشروحی به معرفی قبایل سادات پشتون پرداخته و نسبنامه های آن ها را ذکر کرده است که اسناد معتبر و واقعی برای اثبات سیادت آنها به شمار می رود. نویسندۀ کتاب «تواریخ خورشید جهان» و دیگر کتاب‌های مربوط به حسب و نسب پشتون ها که شجره نامه‌های قبایل پشتون را مفصل تر نگاشته اند از کتاب مخزن افغانی، به عنوان منبع اصلی استفاده کرده اند. در واقع مخزن افغانی کتاب مادر در این زمینه محسوب می‌شود.   در کتاب مخزن افغانی و کتاب تواریخ خورشید جهان از یازده قبیله سادات در میان پشتون‌ها و چگونگی حضور و گسترش شان ذکر شده و نسبنامه‌های آن‌ها نیز ثبت شده است. مهمتر از همه، خواجه نعمت الله هروی با قاطعیت نوشته است که غلزایی‌ها و بنی اعمام شان از اولادۀ  شاه‌حسین (سیّد سرمست علی) نیز سیّد و از نسل امام جعفر صادق علیه السلام هستند.   قبیلۀ «متی» که متشکل از فرزندان سیّد سرمست علی، از دو زن پشتون، یکی دختر شیخ متی بنام «بی بی متو» و دیگری از قبیلۀ کرلانی بنام « مهی» یا «ماهی» می باشد، بزرگترین قبیلۀ سادات پشتون به شمار می‌رود که هوتکی‌ها، لودی‌ها و سوری‌ها، مربوط به این قبیله بوده و همه در اصل سیّد و عرب‌تبارند.   طوایف سادات پشتون مطالعۀ تفصیلی تاریخ و چگونگی ورود سادات در میان قبایل پشتون و رشد و گسترش آن‌ها در مناطق مختلف نیاز به تحقیقات جامع و زمان‌بر دارد که به صورت یک پروژه باید اجرا شود. شناسایی دقیق قبایل سادات در میان پشتون‌ها در حال حاضر کار دشوار اما شدنی است که باید آن را  پژوهشگران، بخصوص پژوهشگران تاریخ، مردم شناسی و امور دینی و مذهبی انجام دهند. اینک به معرفی مختصر سر سلسله‌های قبایل کوچک و بزرگ سادات در میان پشتون‌ها پرداخته می‌شود ‌تا آغازی باشد برای پژوهشگران علاقمند در این زمینه. در این بخش سیّدطاهر، سرسلسلۀ قوم تارن، سیّدحسن، سرسلسلۀ قوم خوندی، سیّداسحاق، سرسلسلۀ قوم بختیاری، سیّدمحمد گیسو دراز، سرسلسلۀ سادات اشترانی، سیّدسرمست علی(شاه حسین) سرسلسلۀ قوم متی، سیّدشریف از قوم کوتی، سیّدزایی از قوم ترین، سیّدمعالی و نواب علی محمدخان معرفی می‌شوند.     قابل ذکر است که در رابطه با قوم وردک که از اولادۀ سیدمحمد گیسو دراز هستند قبلا مطلبی مفصلی نوشته شده و در سایت پیام آفتاب منتشر شده است. ضرورت است که در مورد همه قبایل سادات پشتون تحقیقات جداگانه صورت گرفته و به تفصیل معرفی شوند، ولیکن این جانب فرصت آن را ندارم. مطالب مرتبط: وردک، برگ دیگری از تاریخ تحریف شدۀ اقوام در افغانستان+عکس تارن «تارن» که نام اصلی اش سیّدطاهر، است پسر وصلی(پسر خوانده) کاکر، از نو‌ه‌های غرغشی،فرزند قیس عبدالرشید، جدّ بزرگ پشتون‌ها بود. تارن را کاکر، از کودکی به فرزندی گرفته و بزرگ کرده بود. شجره یا پُشتنامه تارن بدین شرح است: سیّدطاهر تارن، فرزند سیّدناصر، فرزند سیّدعلاءالدین، فرزند سیّدقطب الدین، فرزند سیّدداوود، فرزند سیّد سلطان کبیر، فرزند سیّد شمس الدین، فرزند سیّد احمد، فرزند سیّدعلی رفاعی، فرزند سیّدحسن، فرزند سیّدمحمد، فرزند سیّدجواد، فرزند امام علی ابن موسی الرضا علیه السلام، ابن امام موسی الکاظم علیه السلام، ابن امام جعفر الصادق علیه السلام، ابن امام محمدباقر علیه السلام، ابن امام زین العابدین علیه السلام، ابن سیّدالشهداء امام حسین علیه السلام، ابن امیرالمؤمنین علی ابن ابی طالب علیه السلام. (1) ادامه دارد ]]> افغانستان‌ شناسی Tue, 17 Jan 2017 08:37:10 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/62964/کوثر-پیامبر-سلیمان-کوه-طوایف-سادات-پشتون-قسمت-۱ چگونگی تغییر جغرافیای انسانی وردک http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/58021/چگونگی-تغییر-جغرافیای-انسانی-وردک   قبل از مسلط شدن پشتون‌ها بر منطقة وردک نام شناخته و جامعی از این خطه در تاریخ ثبت نشده و همواره جزء ایالات بزرگ کابلستان یا زابلستان بوده، اما درة میدان از میدان‌شهر کنونی به شمول ولسوالی نرخ تا ولسوالی جلریز از قدیم شهرت داشته است.     کسانی که در اساطیر باستانی مندرج در اوستا و کتب دیگر به دنبال کلمات قرینه و مترادف برای وردک هستند مانند موارد دیگر به جایی نمی‌رسند که قناعت مورخان و پژوهشگران غیر مغرض را حاصل کنند.   مطالعات تاریخی، آثار باستانی و قرینه‌های موجود نشان می‌دهند که از دورۀ باستان تا قرون اولیۀ اسلامی اغلب ساکنان افغانستان امروز از اقوام مختلف پارس و ایرانی بوده اند که با هجوم ترک‌ها و مغول‌ها و بعد از آن‌ها با هجوم پشتون‌ها ترکیب قومی این سرزمین تغییر کرده است.   در رابطه با هزاره‌ها که آنان را برخی نویسندگان به مغول‌ها و ترک‌ها نسبت می‌دهند هیچ مدرک و قرائن تاریخی و اجتماعی وجود ندارد که گسترش و تکوین آن‌ها در مرکز افغانستان و مناطق دیگر با سلطه، هجوم، جنگ و خونریزی صورت گرفته باشد. در سینۀ تاریخ ثبت نشده است که هزاره‌ها سرزمین‌های تاجیک‌ها و اقوام دیگر را به زور غصب کرده باشند، حتی داستان و افسانه‌ای در این رابطه میان هزاره و سایر اقوام وجود ندارد. تکوین ترک‌تباران هم (صرف نظر از هجوم امرا و سلاطین ترک و مغول و خرابی‌‌های گسترده‌ای که برخی آن‌ها به وجود آوردند) در مراحل بعدی از لحاظ مردمی بصورت ملایم و مسالمت آمیزتر صورت گرفته است.   در مورد ساکنان وردک، هم مورخان و پژوهشگران داخلی و هم خارجی اذعان کرده‌اند که ساکنان وردک و میدان قبل از حمله مغولان هند به کابل، میدان و غزنی، بخصوص در زمان جلال‌الدین اکبر، بطور عمده هزاره بوده و تاجیک‌ها هم در آنجا می‌زیسته‌اند، چنان‌که هنوز در نرخ و میدان، مناطقی تاجیک نشین وجود دارد. شواهد و قرائنی موجود است که حضور گستردۀ هزاره‌ها را در وردک و میدان نشان می‌دهد، مانند اسامی برخی مناطق که فارسی و حتی به لهجۀ هزارگی باقیمانده است. مزار برخی شخصیت‌های معنوی سادات شیعه از نسل سلطان سیّداحمدکبیر (شاه برهنۀ یکاولنگی) و دیگر اعاظم سادات مانند سیّدشاه نظام‌الدین (شاه سیّدبابا) در تکانه، خواجه سیّدمحمد در میدان، سیّد شاه اسلام در وردک، سید یحی مشهور به شاه قلندر در ولسوالی چک وردک و سیدعارفین نوة شاه برهنه در لوگر، نیز گواهی بر این مطلب است که ساکنان وردک هزاره‌ها و سادات شیعه بوده‌اند. حتی نام‌هایی چون ولسوالی سیّدآباد، تنگی سیّدان در دایمیرداد و نیز وجود سیّدها در ولسوالی جَغَتو، نشان از حضور سادات شیعه قبل از حضور پشتون‌های در وردک دارد.   برای اثبات آن‌چه گفته شد بخشی از نوشته «هِنری جورج راورتی» را ترجمه نموده و نقل می‌کنم. راورتی در کتاب «یادداشت‌هایی از افغانستان و بخشی از بلوچستان» در مورد هزاره‌ بودن ساکنان وردک، یکصدوسی و پنج سال پیش چنین می‌نویسد: «بخشی از سرزمین [افغانستان کنونی] که در حال حاضر وردک نامیده می‌شود، در زمان‌های سابق متعلق به مردم هزاره بود، اما از زمان همایون‌شاه [نصیرالدین همایون، امپراتور مغولی هند] و فرزندش جلال الدین محمد اکبر، هزاره‌ها با گسترش قبایل پشتون از سمت شرق به غرب، به تدریج عقب رانده شد و زمین‌های‌شانرا از دست دادند.   جلال الدین اکبر، بعد از مرگ محمدحکیم میرزا، حکمران کابل، بر این ولایت [که وردک و میدان] بخشی از آن بود مسلط شده و مجذوب زمین‌های سرسبز و حاصلخیر و هوای دل انگیز آن شد و به نظر می‌رسد که منطقۀ کنونی وردک در آن زمان شامل تمن میدان شده باشد.   ساکنان میدان، متشکل از هزاره‌ها و تاجیک‌ها بودند که حکام مغول آن‌ها را مجبور به پرداخت مالیات سنگین و دوهزار اسب جنگی برای لشکریان متجاوز خود نمودند.   قبایل وردک که بعدا در تمن بنگش ساکن شدند، از لحاظ نفوس زیاد و قوی بودند و توانستند که برای نظامیان لشکر جلال الدین محمداکبر 500 سواره نظام و یا 5500 پیاده نظام فراهم سازند. موقعیت دقیق سکونت‌گاه وردک‌ها در آن زمان مشخّص نیست، اما به احتمال قوی در جنوب غرب تمن بنگش درداخل یا نزدیکی سرزمینی که توسط خویشاوندان پشتون آن‌ها از قبیله کررانی تصاحب شده بود، قرار داشت.   بعد از مدتی جمعیت وردکی‌ها رو به فزونی نهاد تا حدی که سرزمین‌های تصاحب شده پاسخگوی این افزایش نفوس نبود، و از سوی دیگر در همین زمان هزاره‌ها از ستم، چپاول و غارت مأموران دولت مغولی هند به ستوه آمده و به شدت ضعیف شده بودند. وردک‌ها با استفاده از این وضع به سوی هزاره‌ها و ما یملک‌شان هجوم آورده و آن ها را به زور از سرزمین‌های‌شان بیرون راندند و هم زمان با آن‌ها قبیله غلجایی نیز همین کار را در حق هزاره‌ها در میدان کردند.» (1) [مهاجمین قبایل غلزایی، درانی و خروتی درۀ میدان تا جلریز را اشغال کردند و ابتدای درۀ سنگلاخ را بعد از اشغال و تصفیۀ قومی و مذهبی «خروتی» نام گذاشتند. هم‌چنین سایر مناطق شیعه نشین جلریز، بخصوص «درۀ مهربان» را اشغال و ساکنان سادات آن‌را اخراج کردند].   قبل از جورج راورتی مورخان مسلمان و غیرمسلمان دیگری نیز در مورد تصاحب قندهار، غزنی، وردک و میدان توسط قبایل پشتون سخن گفته‌اند و اغلب آن‌ها اذعان کرده‌اند ساکنان عمده میدان و وردک هزاره‌ها بوده‌اند.   در قرن شانزدهم میلادی ظهیرالدین محمدبابر، امپراتور مغولی هند در کتاب بابُرنامه یا توزک بابری، و نیز مورخان دربار شاه‌عباس صفوی از قومی به نام«هزاره» یاد کرده‌اند. بابر در کتاب بابر‌نامه هزاره‌ها را مردمی گفته است که در غرب از کابل تا غور و در جنوب تا غزنی زندگی می‌کنند و به زبان مغولی سخن می‌گویند(2).   بابر در مورد حمله خود به هزاره‌ها به نحوی اعتراف می‌کندکه هزاره‌ها از میدان تا غزنی و بخش‌هایی از لوگر سکونت داشته‌اند. او می‌نویسد: «... به ولایت کابل و غزنی سی‌هزار خروار غله تحمیل شد، چون درآمد و حاصل کابل را نادانسته این چنین تحمیل کلی کرده شد، ولایت خیلی خراب شد. در همین محل حصه بایری را اختراع کردم، به هزاره سلطان مسعودی اسب و گوسفند بسیاری انداخته، تحصیل‌داران فرستاده شد. بعد از چند روز از تحصیل‌داران خبر رسید که هزاره‌ها مال نداده در مقام سرکشی شده‌اند. پیشتر از این هم چند نوبت راه غزنی و گردیز را زده بودند، از این جهت به جهت تاختن هزاره سلطان مسعودی، سواری نموده شد به راه میدان، آمده از کوتل چرخ شباشب گذشته، وقت فرض [نماز صبح] در نواحی جَغَتو [در وردک] بر هزاره تاخته شد و خواطر خواه تاخته شد(3) [یعنی به شدت سرکوب شدند و معلوم نیست که چه تلفات و خساراتی را متقبل شدند]. آنچه مسلم است این است که تا قرن 14 میلادی و زمان امیرتیمور گورگانی قندهار، غزنی و وردک پشتون‌نشین نبوده است. این مطلب در کتب مختلف از جمله تواریخ رحمت خانی، حیات افغانی ومخزن افغانی نیز اعتراف شده است. میر غلام محمد غبار به نقل از کتاب مطلع‌ السعدین، می‌نویسد که در قرن چهاردهم قندهار جزء افغانستان [سکونت‌گاه پشتون‌ها در دامنۀ کوه سلیمان در آن زمان] نبوده و در غرب کابل که میدان و وردک باشد قوم هزاره ساکن بوده‌اند. غبار می افزاید: «در قرن چهاردهم عبدالرزاق نویسنده‌ی مطلع السعدین چنین می‌نویسد: «ذکر توجه صاحب قران [امیر تیمور گرگان] به سیستان و قندهار و افغانستان» آنگاه از علاقه‌های فراه، بُست، قندهار، تخت سلیمان و غیره نام می‌برد. از این نوشته واضح می‌شود که تا عهد مؤلف، قندهار هم جزء افغانستان نبوده و همان تخت سلیمان و نواحی آن افغانستان نامیده می‌شد. در قرن شانزدهم امین احمد رازی در جغرافیای هفت اقلیم خود حدود کابل را چنین تعین می‌کند: شرقی کابل، پیشاور و لغمانات و بعضی ولایات هند است و غربی او کوهستان است و قوم نکو دری و هزاره‌ها آنجا سکونت دارند. شمالی آن قندز و اندراب است و کوه هندوکش فاصل، جنوبش فرمل و به فرد افغانستان است.» (4) ------------00000000000000 1- Hery George Raverty, “Notes On Afghanistan and part of Baluchistan” by H. G. Raverty in 1881, pages: 694-695. 2-   .Dupree,"Afghanistan:(iv)ethnography",InEncyclopediaIranica(www.Iranica.com/newsite/articles/vlf5a040a.htm) 3- ظهیر الدین محمدبابرشاه، بابَرنامه، ملک الکتاب بمبی سنه 1308، چترا برابها پرس. 4-    میرمحمدصدیق فرهنگ، افغانستان درپنج قرن اخیر، جلد اول و دوم، صص517-518.   ]]> سید محمدباقر مصباح‌زاده جغرافیای انسانی Sat, 29 Oct 2016 14:36:50 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/58021/چگونگی-تغییر-جغرافیای-انسانی-وردک وردک، برگ دیگری از تاریخ تحریف شدۀ اقوام در افغانستان+عکس http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/57750/وردک-برگ-دیگری-تاریخ-تحریف-شدۀ-اقوام-افغانستان-عکس    طرح موضوع کلمه «وردک» را در لغت جهازعروس معنی کرده‌اند، چنان‌که دهخدا نوشته است: «وردک. [ وَ دَ ] (اِ) جهاز عروس یعنی اسبابی که با او به خانه شوهر برند.(آنندراج) (ناظم الاطباء) (برهان). جهیزیه. (مؤید الفضلا) (شرفنامه منیری).»(1)    هنری والتر بلیو، کلمه وردک را مأخوذ از طایفه‌ای بنام «وردوج» می‌داند که در بدخشان زندگی می‌کردند و شاخه‌ای از قوم بزرگ پارس بودند. بخشی از این طایفه در زمان‌های قدیم به منطقه‌ای که حالا وردک نامیده می‌شود مهاجرت کردند و به مرور زمان نام‌شان از وردوج به وردک تغییر یافت.(2) در حال حاضر هم ولسوالی (فرمانداری) وردوج در ولایت بدخشان قرار دارد.   از نظر سیاسی و اجتماعی، «وردک» نام یکی از قبایل بزرگ پشتون گذاشته شده و ولایتی به همین نام در سال 1343 هجری شمسی در زمان ظاهرشاه، آخرین حکمران طایفۀ محمدزایی، ایجاد شد. قوم وردک درحال حاضر متشکل از چند قبیلۀ کوچک‌تر بنام‌های مایار(ماهیار)، میرخیل، نوری، مَمَک، تورک، گدای و ... می‌باشد که بطور عمده در ولسوالی‌های سیدآباد، چَک، نَرخ، جَغَتو و دایمیرداد زندگی می‌کنند. وردکی‌ها در تحولات سیاسی و اجتماعی افغانستان از اواخر قرن نوزدهم تاکنون نقش فعال و برجسته دارند و در پست‌های بلند مدیریتی کشور کار کرده‌اند.     در دهه‌های اخیر که زمینه‌های تحقیق و تتبع تاریخی و سیاسی در مورد سرزمین و مردم افغانستان در داخل و خارج از کشور توسط پژوهشگران فراهم شد بحث گسترش خشونت بار پشتون‌ها از دامنه‌های سلسله کوه سلیمان بسوی مرکز افغانستان به میان آمد. از جمله مناطقی که به تصرف پشتون‌ها درآمده و به هزاره‌ها، تاجیک‌ها و سادات شیعه تعلق داشت، مناطق پشتون‌نشین ولایت وردک است. البته، نه تنها پشتون‌ها بلکه تمام اقوامی که در طول تاریخ بشر، قدرتمند تر از دیگران بوده اند اقوام ضعیف‌تر را سرکوب کرده اند.    علاوه بر اختلاف تاریخی بر سر تعلقات سرزمینی، هویت قومی وردکی‌ها نیز تحریف شده است. مردم وردک در طول تاریخ‌شان خود را نه پشتون بلکه «سیّد» و از نسل حضرت علی(ع) می‌دانستند،‌ اما بصورت رسمی آن‌ها را در زمرۀ قبایل پشتون قرار دادند و بحث سیادت‌شان را به مرور زمان کم‌رنگ کردند تا حدی که در حال حاضر این موضوع را یک افسانه و فولکلور خوانده و برخی نویسندگان پشتون، طرح این موضوع را توطئه‌ی دشمنان پشتون‌ها برای اختلاف افگنی در میان آن‌ها قلمداد می‌کنند و برخی نویسندگان خارجی هم به پیروی از اطلاعات ارائه شده‌ای رسمی توسط حکام و قوم‌گرایان پشتون، سیادت وردکی‌ها را مانند موضوع اسرائیلی تباری پشتون‌ها افسانه و عامیانه قلمداد می‌کنند.    انکار سیادتِ سادات وردک و برچسب زدن ناحق به موافقان این موضوع، با واقعیت تاریخی در تضاد است، چراکه موضوع سادات مربوط به قرون قبل از اسلام و دوران باستان نیست که آن را افسانه، فولکلور و یا توطئه خواند و در سرودهای ‌ویدی، کتاب اوستا، تاریخ هرودت یا سفرنامه هیوان تسنگ چینی، جستجو کرد. این موضوع به هجرت سادات از ابتدای گسترش اسلام در خراسان بستگی دارد که هم در کتب تواریخ آمده و هم شفاهی سینه به سینه نقل شده است. حضور سادات در میان تمام اقوام در افغانستان و جهان به همین شکل است. برخی در اقوام مربوطه حل شده و سیادت شان را فراموش کرده اند و برخی هنوز این عنوان را حفظ نموده و هویت مستقل دارند.   در رابطه با سیادت وردک‌ها هنری والتر بلیو، نویسنده، زبان‌شناس و پزشک بریتانیایی که برای نخستین بار قبل از خود پشتون‌ها دستور زبان پشتو را تدوین و منتشر کرد، می‌نویسد: «وردک‌ها [حدود 140 سال قبل] از نظر قومی نه افغان و نه پتان، نه غلزایی، نه هزاره، نه ترک و نه مغول اند، عده‌ای آن‌ها را تاجیک می‌دانند و برخی دیگر «شیخ» می‌نامند، در حالی‌که خودشان بر این باورند که از نسل مهاجمین [مهاجرین] عرب و سیّد هستند. آنها پشتو را با لهجه شکسته و معیوب صحبت می‌کنند که با کلمات خارجی زیادی مخلوط شده و شاید این کلمات از زبان وردوجی آمده باشند.(3)   این نوشته در پی آن است تا هویت قومی وردکی‌ها را کالبد شکافی نموده و گرد و غبار قرن‌ها تحمیل، تحریف، و تحمیق و ستمی که بر هزاره‌ها، تاجیک‌ها و سادات بویژه سادات شیعه در منطقۀ وردک و میدان رفته است را از روی واقعیت ها و حقایق تاریخی بردارد.   طوایف سادات پشتون      اکثر نسب‌شناسان قدیم و نقبای سادات درگذشته معتقد بودند که در اثر مظالم سلاطین و امرای بنی‌امیه و بنی‌عباس و هم‌چنین سلاطین محلی و مهاجمین مغول، پیش از 1472 قبیلۀ سادات علوی (اعم از حسینی و حسنی) به کشورهای مختلف در خراسان، آسیای مرکزی، هند، رم (ترکیه و سوریه) و کشورهای آفریقایی مانند مصر، تونس و مغرب مهاجرت کردند(4). امروزه سادات در تمام سرزمین‌های اسلامی از جمله افغانستان در میان اقوام مختلف زندگی می‌کنند. سادات هرجا که رفته و ساکن شده‌اند نه به‌عنوان یک قوم و قبیله بلکه به عنوان یک نماد مذهبی و اجتماعی مورد احترام داوطلبانۀ مسلمین قرار دارند و هر قومی سادات خودشان را متعلق به خود می‌دانند. اگر قبایل سادات در سرزمین‌های مختلف گروه‌های قومی تشکیل می‌دادند تاکنون حداقل یک کشور بزرگ ایجاد کرده بودند. همین اکنون جمعیت شناخته شدۀ سادات در قارۀ آسیا به بیش از سی میلیون نفر تخمین زده می‌شود که حدود 14میلیون آن در کشورهای جنوب آسیا زندگی می‌کنند.   در افغانستان سادات در میان اقوام مختلف از جمله پشتون‌ها حضور پررنگ دارند، و نفوس سادات پشتون به مراتب بیشتر از سادات سایر اقوام به نظر می‌رسد، اما اکثریت آن‌ها پشتونیزه شده و هویت اصلی‌شان را از دست داده‌اند. در کتاب «تاریخ جهان‌شاهی و مخزن افغانی» تألیف خواجه نعمت الله هروی در قرن هفتم هجری، از یازده قبیله سادات پشتون به این شرح نام برده شده است: 1) بختیاری(فرزندان ابی سعید ابن سیّد اسحاق) 2) اشترانی (سیّدمحمد گیسودراز) 3) سیّدزئی(سیّد زایی، سیّد زَی) از نسل سید جلال بخاری و ترین 4) خرشین 5) متی 6) شیرانی (سرانی) 7) تارن (سید طاهر) 8) هُنَیْ 9) وَردَک 10) محمدزایی (محمد زئی) 11) سید حسن خُجَندی ( مشهور به خوندی) (5) در کتاب تواریخ خورشید جهان از 9 قبیله سادات در میان پشتون‌ها به این شرح یاد شده است: 1) بختیار (ابی سعید ابن سیّد اسحاق) از مادر شیرانی 2) ستوریانی[اشترانی] فرزند میر سیّدمحمّد، از مادر شیرانی 3) مشوانی[مسوانی] فرزند میر سیّدمحمد، از مادر کاکر (غرغشتی) 4) هُنَی فرزند میر سیّدمحمد، از مادر کررانی 5) وردک فرزند میر سیّدمحمد، از مادر کررانی 6) خوندی [خجندی] 7) سیّد زَی(سد زایی) 8) خر شین 9) کولی(6) شیر محمدخان صاحب کتاب تواریخ خورشید جهان در مورد انکار سیادت 9 قوم فوق می‌گوید : « قول بعض طاعنان بی سر و سامان را که از شرافت این 9 قوم و اصلیت ایشان را انکار نمایند و به طعن و خلل پرداخته اند جز خاک بر سر پاشیدن حاصلی نخواهد شد و این 9 قوم از تکالیف و بیگارات معاف می باشند.» (7) دیده می‌شود که وردک در هر دو لیست فرزند سیّدمحمد (گیسو دراز) بوده و اولادۀ او «سید» محسوب می‌شوند. در رابطه با چگونگی ورود سیّدمحمّد به سرزمین پشتون‌ها و سپس هند و شخصیت او، روایت‌های مختلفی وجود دارد: 1) سیّدمحمد گیسو دراز فرزند سیِدیوسف حسینی، که اجدادش در هرات زندگی می‌کرده و پدر یا پدر بزرگش به هند مهاجرت کرده است، در سال 1321 میلادی در دهلی به دنیا آمد و در سال 1422 در گذشته و مرقدش در منطقۀ «گل برگه» هندوستان زیارتگاه خاص و عام است. او عارف، مفسر و دانشمند مشهور و صاحب کرامات بوده است که تصنیفات و کتاب‌های او را تا 40 جلد نام برده‌اند. سیّدمحمّد گیسو دراز را در هند به نام «بنده نواز» هم یاد می‌کنند.(8) 2) میر سیّدمحمّد، پدرِ شخصی بنام اشترانی (مشهور به سیّدمحمِد گیسودراز)، از ایران به کوه سلیمان آمده و در آنجا به سبب فضل و تقوا و دانش و کراماتی که از خود نشان داده بود مورد احترام سه قبیلۀ پشتون بنام‌های کاکر(غرغشتی)، کررانی و شیرانی قرار گرفت و رؤسای هر قبیله یک دختر خود را به عقد او در آوردند که از آن‌ها صاحب چهار فرزند پسر شد. مسوانی فرزند اول سیدمحمد مادرش از قبیله کاکر بود، اشترانی فرزند دومش متعلق به مادری از قبیله شیرانی و فرزندان سوم و چهارمش بنام هُنَی و وردک از زن کررانی به دنیا آمده بودند. سیّدمحمد بعد از ازدواج و تولد فرزندانش به تنهایی هندوستان رفت و فرزندانش با اقوام مادری شان بسوی غرب و منطقۀ وردک کنونی رفتند. (9) نسب‌نامه میر سیّدمحمد، به این شرح است: میر سیّدمحمد ابن سیّدغور ابن سیّدعمر ابن سیّدقاب ابن سیّدقاین ابن سیّدالرجال محمد ابن سیّد اسماعیل ابن امام جعفر صادق علیه السلام. (10)     شیرمحمدخان در کتاب تواریخ خورشید جهان در رابطه با میرمحمد گیسو دراز چنین نوشته است:« آورده اند میر سیّدمحمد نام گیسو دراز از نسل سیّد الرجال محمّد بن سیّد اسمعیل اعرج خلف امام جعفر صادق ( ع ) به کوه سلیمان در آمده، چون مردی صاحب حالات و مقامات بود سردار شیرانی، کا کر و کررانی به وی رجوع و از انفاس متبرکه‌اش فیضیات گردیده به مشاهده کرامات و خوارق عادات از آن سیّدالسادات خواص و عوام هر 3 تن معتقد ولایت او شدند. وقتی که در واقع هنگام خطر لشکر مغولان هر 3 تن نزدیک بود پایمال حوادث شوند خانان هر سه تن به خدمت سیّد آمده دعا کردند حادثه رفع و دفع گردید. سرداران هر سه تن 3 دختران خود را پیشکش سیّدِ ممدوح کرده و آن سیّد هر سه را به نکاح قبول نمود، چنانچه اول ستوریانی از دختر سردار شیرانی بعد از آن مشوانی از دختر سردار کاکری نوبت دیگر وَردگ و هُنَی هر دو توامان از دختر سردار تمن کررانی پیدا شدند و وجه تسمیه میر صاحب فرزند دختر شیرانی را به ستوری و فرزند دختر سردار کاکری را به مشوانی و دختر کررانی را به وردگ بیان نموده اند. ستوری ابن سیّدمحمد گیسودراز، اولادش ستوریانی اند اکثرا در پاکستان ساکنند از سادات سنی المذهب و از نسل سیّد اسمعیل اعرج بن امام جعفر صادق (ع) می باشند. این مطلب در مقصد سوم کتاب روضه الاحباب شاه عطاالله کرمانی موجود است. بنابراین، طایفه ستوریانی و مشوانی و وردگ و هنی از نسل چهار فرزندان سیّدمحمد گیسو درازند.»(11)   قابل ذکر است که روایت شیرمحمدخان با روایت خواجه نعمت الله هروی در مود میر سیّدمحمد گیسو دراز، اندکی تفاوت دارد. خواجه نعمت الله شخصی را که اول به کوه سلیمان رفته میر سیّدمحمد، معرفی می‌کند و سیّدمحمد گیسو دراز را فرزند او می‌داند که نام دیگرش اشترانی است، اماشیرمحمدخان، شخص اول را میر سیدمحمد گیسو دراز، معرفی کرده و فرزند او را نه اشترانی(سیدمحمد گیسو دراز)، بلکه «ستوریانی» نامیده است.   همان‌طوری‌که ملاحظه شد دو سیّدمحمد گیسودراز در کتب تاریخی ثبت شده است، یکی سیّدمحمد گیسودراز حسینی، که اجدادش از هرات به هندوستان هجرت کرده‌اند، و دیگری سیّدمحمد گیسودراز که از نسل امام جعفر صادق علیه‌السلام بوده و از ایران به کوه سلیمان در جنوب شرق افغانستان کنونی رفته و در آن‌جا مقیم شده است. ایشان هم بعد از کوه سلمیان به هند مهاجرت کرده اند، اما فرزندانش با مادران‌شان در میان اقوام مادری باقی‌مانده و گسترش یافته‌اند. در این زمینه تحقیقات بیشتر لازم است تا نظریۀ یگانگی یا دوگانگی سیّدمحمد گیسودراز بطور کلی و تقدّم وتأخّر میر سیّدمحمد با سیّد محمد گیسو دراز، واضح شود.   علاوه بر سیّدمحمد گیسودراز سیّدی دیگری به نام سیّداسحاق نیز به کوه سلیمان رفته و در آن‌جا مقیم شده است. خواجه نعمت‌الله هروی صاحب کتاب تاریخ خان جهانی و مخزن افغانی در مورد سیّداسحاق چنین می‌نگارد: «نقل است که جوان سیّدزاده اسحاق نام [بن جعفر بن نظام بن عیسی بن محی الدین بن محمد بن حافظ بن نور بن جمال بن بوعلی بن یادگارعلی بن نشان علی بن امام زین العابدین بن امام حسین شهید دشت کربلا رضوان الله علیهم] از قصبه اوش من توابع بغداد بنابر تفرقه روزگار غربت سفر اختیار کرده، به کوه کشنغر که وطن شیرانی بود رسید و مدت مدید در آن تمن گذرانید ـ چون آثار صلاح [و بزرگ زادگی] از ناحیه او هویدا بود، شخصی از مردم شیرانی [سنجر نام، حالت و افعال سیّداسحاق معلوم نموده] دختر عاجزۀ خود را به او نسبت کرد ـ (نام دختر او شیخی بود) از او فرندی بوجود آمد ـ او را [سیّدحبیب نام کردند و او به] ابی سعید مشهور شده- پس از چندگاه سیّداسحاق را اراده وطن شد، به رخصت قوم متوجه اوش گشت، چون در [قصبه اوش] که وطن طایفۀ مشوانی است، رسید بیمار شد و رخت به عالم بقا برد- مادر سید ابی سعید پسر را  باز به تمن شیرانی[کوه کسینغر] آورد، و چون سید ابی سعید طفل بود و پرورش او مشکل و مادرش را بی بضاعت اوقات به محنت تمام می‌گذشت، بنا بر ضرورت مردی را از طایفۀ شیرانی بخواست، اما مفلس بود- حق تعالی به یمن مقدم مادر سیّد ابی سعید بخت را مساعد او ساخت، و در اندک مدت دولت او بسیار شد( پس) آن مرد از روی مهربانی سیّد ابی سعید را بخت آور می گفت و به مردم ظاهر می ساخت که دولت من از یمن قدم این فرزند سعادتمند است، و از آن روز سیّد ابی  سعید را خلایق بخت آور می گفتند- رفته رفته به بختیار، شهرت یافت» (12) به هر حال، از سیدمحمد گیسودراز که به کوه سلیمان رفته و با خانواده‌های پشتون ازدواج کرده است چهار فرزند پسر به‌نام‌های مسوانی، اشترانی، هُنَی و وردک به جا ماند. به روایت خواجه نعمت الله هروی، وردک هفت پسر داشت که عبارت بودند از: نور، وتی، میر، گدای، مَمَک، تورک و ماهیار (مایار). هنری جورج راورتی، از زبان شناسان و خاورشناسان مشهور بریتانیا، می‌گوید که تورک و مایار بر اساس روایتی، پسرخواندۀ وردک بوده‌اند، اما این روایت را خیلی مشکوک می‌داند. راورتی در زمان نگارش کتابش در سال 1881میلادی نفوس قوم وردک را حدود ده‌هزار خانوار قلمداد می‌کند که طوایف میرخیل، نوری‌خیل و ماهیار پرجمعیت‌ترین‌شان به‌شمار می‌رفتند.(13)   از سیّدحبیب مشهور به ابی سعید و بختیار، پنج فرزند پسر بجا ماند که نسل آن‌ها در میان پشتون‌ها پراکنده‌اند، نام فرزندان بختیار از این قرار است: اتو (عطاء الله)، اکو، کورنی، پرنی،‌توری. طایفه شیخ زئی(زایی) در میان پشتون‌ها اولادۀ حضرت خواجه یحیی کبیر فرزند خواجه الیاس فرزند سیّدمحمد و فرزند عطاء الله (اتو) هستند.(14)    بر اساس آن‌چه تا این‌جا مستند به کتب تاریخی و روایات شفاهی ذکر شد قومی بنام وردک از لحاظ هویت اتنیکی پشتون نبوده و سادات‌اند که پشتونیزه شده‌اند. این‌که قوم وردک، مانند سادات سایر مناطق و اقوام غیرپشتونِ دیگر بصورت طبیعی در ولایت میدان وردک حضور و گسترش یافته‌اند یا با خویشاوندان پشتون‌شان از دامنه‌های کوه سلیمان به مناطق مرکزی هجوم آورده و سرزمین هزاره‌ها، تاجیک‌ها و سادات شیعه را تصاحب کرده‌اند ضرورت به تحقیق همه‌جانبۀ تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی دارد. البته این مسئولیت نخبگان، دانشمندان، نویسندگان و فرهیختگان وردک است که ضمن حفظ ملیت پشتونی‌شان هویت اتنیکی خود را روشن سازند و بجای داشتن تعصب خشک قومی و مذهبیِ تحمیلی، به واقعیت‌های تاریخی بی طرفانه توجه کنند. ادامه دارد...   پانوشت‌ها 1-        https://www.vajehyab.com/dehkhoda 2-        http://www.jatland.com/home/Wardak 3-        همان منبع. 4 -       کشف الانساب، حاج سیدمحمد علیشاه حسینی نسب سنگلاخی. 5-        هروی، خواجه نعمت الله، تاریخ جهان شاهی و مخزن افغانی، ص648-649. 6-           http://barakzahi.parsiblog.com/Posts/28/ به نقل از شیرمحمدخان، تواریخ خورشید جهان، 7-        همان منبع. 8-        http://sherenab.com/index.peh?module=view&do&id=2317. 9-        هروی، خواجه نعمت الله، تاریخ خان جهانی و مخزن افغانی، جلد دوم، تصحیح و تنقیح سید امام الدین(استاد دانشگاه کلکته)، مطبع زیکو پرس،دهاکا،پاکستان، محرم الحرام سنه 1382 هجری قمری مطابق جون 1962 عیسوی، ص 644- 646. 10-      همان منبع. 11- http:/barakzahi.persionblog.com/posts/28 به نقل از کتاب تواریخ خورشید جهان، تألیف شیر محمدخان. 12- مخزن افغانی، ص 642- 643. 13- www.barmazid.com/2016/04/wardag-or-wardak-tribe.html به نقل از کتاب “Notes on Afghanistan and part of Baluchistsn” byH.G. Raverty in 1881. 14- مخزن افغانی، ص 642.  نویسنده: سیدمحمدباقر مصباح زاده ]]> جغرافیای انسانی Tue, 25 Oct 2016 08:11:46 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/57750/وردک-برگ-دیگری-تاریخ-تحریف-شدۀ-اقوام-افغانستان-عکس