پایگاه خبری پیام آفتاب - آخرين عناوين جغرافیای طبیعی :: نسخه کامل http://www.payam-aftab.com/fa/Afghanistanology/Geonatur Tue, 18 Dec 2018 13:02:00 GMT استوديو خبر (سيستم جامع انتشار خبر و اتوماسيون هيئت تحريريه) نسخه 3.0 /skins/default/fa/normal2/ch01_newsfeed_logo.gif تهيه شده توسط پایگاه خبری پیام آفتاب http://www.payam-aftab.com/ 100 70 fa نقل و نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری پیام آفتاب آزاد است. Tue, 18 Dec 2018 13:02:00 GMT جغرافیای طبیعی 60 ​جغرافیای افغانستان در تواریخ حافظ رحمت‌خان http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/85536/جغرافیای-افغانستان-تواریخ-حافظ-رحمت-خان چنان‌که در رسالهٔ «ذکر افغان در آثار بازمانده از دست‌بُرد زمان» نشان‌داده‌ام۱، افغانستان نامِ جغرافیای سیالی بوده که از محدودهٔ کوچکی در حوالی رود سند وسطی آغاز گشته، به تدریج و به مرور زمان سرزمین‌های وسیع‌تری از مستنگ تا سوات را دربر گرفته‌است۲. از آغاز قرن نزدهم به بعد، این نام به قلمروی اطلاق شده که بیرون از حدود افغانستان تاریخی موقعیت داشته‌است. در این مقاله موقعیت افغانستان را- از روی کتاب تواریخ حافظ رحمت‌خانی۳- میان قرون یازدهم و سیزدهم مورد شناسایی قرار می‌دهیم. تواریخ حافظ رحمت‌خانی تلخیص و بازنویسیِ کتاب تواریخ افاغنه توسط پیرمعظم‌شاه در سال‌های ۱۱۸۳ و ۱۱۸۴ است. تواریخ افاغنه توسط خواجوی ملیزی در حدود سال‌های ۱۰۳۱ و ۱۰۳۳ نوشته شده‌است. پیرمعظم‌شاه کتابش را به فرمایش حافظ رحمت‌خان- حاکم روهیلکند و یکی از سرداران سپاه احمدشاه ابدالی در جنگ پانی‌پتسوم- نوشته، ولی در هیچ جای کتابش حوادث سال‌های بعد از سنوات مذکور و دوران خودش اشاره نکرده‌است، تا از روی آن بدانیم که در در زمان احمدشاه ابدالی، حدود افغانستان به کجاها می‌رسید، اما چیزی که مسلم است، این ست که احمدشاه ابدالی داعیهٔ رهبری افغانستان را نداشت؛ او را پادشاه خراسان می‌خوانند۴. کتاب تواریخ حافظ رحمت‌خانی در برگیرندهٔ چگونگی سرگذشت قبایل خشی و مخصوصاً قبیلهٔ یوسف‌زی، از آغاز حرکت‌شان از حدود قندهار یعنی مستنگ و دامنه‌های جنوب‌غربی کوه‌های سلیمان تا جابجایی آنان در مناطق شرق افغانستان کنونی چون باجور، ننگرهار، تیراه، دیر، سوات، همواری، دوآبه، پشاور، هشنغر و غیره است. خواجوی ملیزی همین نواحی به اضافهٔ روهیلکند و دره‌های منشعب از کوه‌های سلیمان را «افغانستان» می‌خواند. پیرمعظم‌شاه چهار بار لفظ افغانستان را به کار می‌برد: بارِ اول در وصف مادر خان‌کجو مسمات به «بی‌بی مونده» است؛ آن‌جا که می‌گوید: «او والدهٔ عاقلهٔ مدبرهٔ صالحهٔ عفیفه نامیده، چه دی غوندی شځه بله په افغانستان کښی نه دی تیره شوی» [صص۵۳-۵۲]. خان‌کجو پسرِ ملک‌قره پسرِ پیرکی سدوزی مندر بود؛ ملک‌قره در کنار ملک‌احمد و شیخ‌ملی از پیشوایان قبیلهٔ یوسف‌زی بودند. اینان در حدود سال‌های ۹۳۰ به کشورسِتانی پرداخته بودند. نواحیِ ننگرهار، باجور، هشنغر، پشاور، دیر، سوات، همواری، دوآبه و تیراه را از تصرفِ قوم شلمانی (دهگان= تاجیک) و دلازاک (طایفه‌ای از افاغنه) بیرون کشیده، اقوام خشی و قبایل منشعب از آن را در آن‌جاها جابجا ساختند. بعد از مرگ ملک‌احمد، خان‌کجو پیشوای یوسف‌زی شد. پیرمعظم‌شاه دربارهٔ او می‌گوید: «او درحالِ طفولیت به همهٔ خصایل حمیده و شمایل مرضیه موصوف بود؛ از بسی قابلیت و لیاقت علامت امارت در جبین او مبین بود. هر کس مترصد آن بود که هر آیینه به اوجِ بلندی خواهد رسید و به مسند صدارت خواهد نشست و والد بزرگوار وی ملک‌قره ابن پیرکی هم عالی‌جاه والد تبارصدوزی مندړ وو چه سردار پس له ملک احمد او له شیخ ملی دی وو، او په ځوانانو عزیزانو پر دوی غالب وو، او په دولت، په ثروت کښی تر واړو مندړو زیات وو» [همان‌ص]. بعد از مرگ شیخ‌ملی و ملک‌احمد، تمام اولس بر کجو اتفاق کردند و او را بر سیادت خویش برکشیدند و لقب خانی بر او ارزانی داشتند. کارِ او روزبه‌روز رو به ترقی نهاد. تا به حدی چی اوج ارادت ته ورسید. تمامیِ اهل افغانستان [یی] مطیع و منقاد وگرزیدل؛ چی ذکر به‌ای خپل محل کشی راشی» [ص ۱۴۷]. تا آن‌جا که می‌نویسد: «القصه چون خان‌کجو برمسندِ ریاست و امارت متمکن شد، در محافظت ملک مأخوذه و هراست بلاد مفتوحه و انتظام امور ملکی و بندوبستِ اولس از ملک‌احمد فایق‌تر گشت و جمیع سکنهٔ دیار افغانستان و دهگان و گوجر، و هندی و نیلابی و سواتی و گبری و تینولی و کفرهٔ کوهی مطیع و منقاد او شدند و آباد مُلک وو، نور خلق و کثرت لشکر از وقت ملک‌احمد زیاده گشت» [ص ۱۴۸]. بار سوم در حین ذکر «جنگ شیخ‌تپور» از افغانستان نام می‌برد: «الغرض نوبت‌به‌نوبت د تمامی خشی لشکری راغی، مقابل د شیخ‌تپور دیره شولی هونبره لشکر سره جمع‌شه که مثل آن افواج دریا امواج در تمامیِ افغانستان هیچ‌کسی دیده و شنیده نباشد» [ص ۱۶۳]. این جنگ در دورهٔ فرمان‌رواییِ همایون بر هندوستان و کابل (۹۶۲–۹۴۷) میان یوسف‌زی و غوریه‌خیل در موضع به نام شیخ‌تپور- از مضافات پشاور- به وقوع پیوسته‌است. این جنگ به نفع یوسف‌زی پایان یافت، «و تمامی اقوام افاغنه مطیع و منقاد خان‌کجو شدند، و کسی را زهرهٔ آن نبود که مخالف مرضیِ او کند». کوشش‌های خان‌کجو برای تسخیر قلعهٔ پشاور به ناکامی انجامید؛ سکندر اوزبک قلعه‌دارِ آن‌جا که از قبل همایون حکم‌رانی داشت، مقاومت نموده نگذاشت که حاکمیت دولت مغول در آن‌جا سقوط کند. در غیرِ آن می‌توان گفت که فتح پشاور به دستِ خان‌کجو زمینهٔ تشکیل دولت سوم افغان (بعد از لودی و سوری) را در افغانستان شرقی فراهم می‌آورد. جلال‌الدین اکبر به ممالک‌ستانیِ یوسف‌زی خاتمه داد. پیرمعظم‌شاه بعد از جنگ شیخ‌تپور وسعت قلمرو افغانستان (در واقع افغانستان شرقی در برابر افغانستان غربی با مرکزیت مستنگ در جنوب کویته) را که خان‌کجو بر آن حکم‌رانی داشت این‌گونه ترسیم می‌کند: «ذکر ممالک متصرفهٔ خان کجو؛ الحاصل درسته سمه، تر لن‌ډی سینده تر اباسینده او درست سوات تر تورواله تر تیراته، تر پنجګوری تر نباکه، که مسمی به لاهور است، او درست‌تر اسماره، تر ناوه ګی تر کونړه او درست‌تر کړپی دخیبره تر ننګهار تر تیراه تر کوهاته او درست ختک او پوری تر اباسینده تر نیلابه تر سجندی تر کهیب تر سوهانه تر مارګلی تر ککهرو ترپکهلی، دا ملکونه واړه د ده مسخ وو، اهل سکنه یی بنده او فرمانبردار وو، په هر وقت په هر مهم چه به یی بلل، قصور دریغ په کښی د چا نه وو»[ص ۱۸۵]. ترجمه: «در پایانِ این ممالک‌سِتانی، هشنغر کاملاً و دقیقاً تا رودِ کوتاه تا رودِ سند و تمام سوات تا تورواله و تا تیراته، تا پنجگور تا نیاکه، که مسما به لاهور است، و تمام بنیر و تمام چمله تا تینوله، و تمام هشنغر و تمام دوآبه و تمام باجور تا هندوراجه، تا اسمار تا ناوه‌گی تا کنر و تمام پشاور تا کرپی از خیبر تا ننگرهار تا تیراه تا کوهات تمام ختک تا کنار رود سند تا نیلاب تا سجنده تا کهیب تا سوهانه تا مارگلی تا ککهر و تا پکهلی، این مناطق عموماً مسخر خان‌کجو بود. ساکنان این‌جاها بنده و فرمان‌بردار او بودند؛ در هر زمان و برای هر مهمی که آن‌ها را طلب می‌کرد، از هیچ‌جانبی تعلل و دریغ صورت نمی‌گرفت». ۱- سلف و سلفیت جدید؛ مجلهٔ جمعیت فکر، زمستان ۱۳۹۶ش؛ صص ۳۲۷–۳۵۷. ۲- بابر در تزوک بابری، افغانستان را در جنوب کابل می‌داند؛ اونغر، فرمل و بنو را جزو افغانستان نمی‌شناسد: «جنوبی او [کابل] فرمل، نغر، بنو و افغانستان است» [ص ۸۰]. ۳- تواریخ حافظ رحمت‌خانی؛ مؤلف پیرمعظم‌شاه؛ دیباچه: پروفیسور محمدنواز طایر؛ پشتو آکادمی، پیشور یونیورستی؛ چاپ دوم ۱۹۷۱م. ۴- احمدشاه درانی، گنداسنگ، چاپ لندن ۱۹۵۹، ص ۴۵، به نقل از افغانستان در پنج قرن اخیر، چاپ نزدهم، عرفان ۱۳۸۵ش. -دکتر مهدی / هشت صبح  ]]> جغرافیای طبیعی Tue, 14 Aug 2018 10:24:15 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/85536/جغرافیای-افغانستان-تواریخ-حافظ-رحمت-خان افغانستان نزدیک به چهار هزار گیاه بومی دارد http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/2408/افغانستان-نزدیک-چهار-هزار-گیاه-بومی وزارت زراعت، می‌گوید برای ایجاد سیستم پایدار تنظیم منابع طبیعی، قوانین و برنامه‌های مختلفی مانند برنامه و استراتژی چراگاه‌ها، جنگل‌ها و استراتژی عمومی منابع طبیعی را ساخته و هم‌اکنون از آن‌ها، برای تنظیم منابع طبیعی استفاده می‌کند. عبدالقدیر جواد، معین مالی و سرپرست وزارت زراعت، سوم جوزا در مراسم گرامی‌داشت از روزجهانی تنوع بیولوژیکی در کابل، گفت افغانستان با داشتن آب و هوای مناسب، تنوع گیاهان و حیوانات، از جمله کشورهایی است که امتیاز جهانی زیبایی تنوع بیولوژیکی را از آن خود کرده‌است. وی افزود: «افغانستان این امتیاز را به‌دلیل داشتن ۳۵۰۰ تا ۴۰۰۰ نوع گیاه بومی، ۴۵۰ تا ۵۰۰ نوع پرنده، ۱۳۰ تا ۱۵۰ نوع حیوان پستاندار، ۱۰۰ تا ۱۳۰ نوع ماهی، ۹۲ تا ۱۱۲ گونه خزنده و ۸ نوع دو زیست به خود اختصاص داده‌است.» این در حالی است که وزارت زراعت می‌گوید چهار دهه جنگ، زمینهٔ دوام زندگی برای موجودات زنده در کشور را بسیار دشوار ساخته‌است. قطع بی‌رویه جنگل‌ها، شکار مفرط، جمع‌آوری سوخت، زراعت للمی و چرای مفرط، از عوامل دیگری است که وزارت زراعت از آن‌ها، به‌عنوان مانعی برای ادامه حیات حیوانات و گیاهان یادآوری می‌کند. معین مالی وزارت زراعت، هم‌چنان گفت: «تنوع بیولوژیکی به مفهوم نجات زندگی و زمینه‌ساز عرضه خدمات مهم برای انسان‌ها، مانند تهیه و تصفیه آب، تشکیل و حفاظت خاک در برابر تلاطم‌ها، جذب و جلوگیری از شیوع آلودگی‌ها، ثبات و احیای اقلیم از فاجعه‌های طبیعی است.» هم‌چنان این وزارت می‌گوید، روند تغییرات پوشش گیاهی کشور، طی سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۶ مثبت بوده، پوشش جنگلی از ۱٫۶۹ میلیون هکتار در سال ۲۰۱۲ به ۱٫۷۸ میلیون هکتار در سال جاری میلادی رسیده‌است. در همین حال پوشش چراگاه‌ها نیز از ۳۰٫۱ میلیون هکتار در سال ۲۰۱۲ به ۳۰٫۲ میلیون هکتار در سال ۲۰۱۶ رسیده‌است. عبدالولی مدقق، معین اداره ملی حفاظت محیط‌زیست در این برنامه گفت، افغانستان به‌عنوان عضو فعال کنوانسیون تنوع زیستی سازمان ملل متحد، از روز جهانی تنوع زیستی، با شعار تقویت تنوع زیستی به معنای حفاظت از بشر و معیشت آن گرامی‌داشت به عمل می‌آورد؛ و این شعار به تنهایی اهمیت این موضوع را هم در سطح دنیا و هم در سطح کشور نشان می‌دهد. وی گفت: «تنوع حیات، بخش عمده‌ای از سرمایه طبیعی بوده و تمام نیازمندی‌های بشر را در طول تاریخ بر طرف ساخته‌است. از نسلی به نسل دیگر به‌صورت امانت انتقال یافته و این درحالی است که برخی از گونه‌های گیاهی و حیوانی، بر اثر استفاده بی‌رویه از آن‌ها در حالت انقراض قرار گرفته یا از بین رفته‌اند.» به‌گفتهٔ او خوراک، پوشاک، مسکن، داروها و بسیاری از نیازمندی‌های انسان از سرمایه طبیعی تنوع حیات تأمین می‌شود؛ و این روند با سرازیر شدن میلیاردها دالر به اقتصاد جهانی سالانه ادامه دارد. معین اداره ملی حفاظت از محیط‌زیست، گفت اصولاً تنوع حیات شالوده اصلی ثبات و پایداری است و موجودات در داخل اکو سیستم‌های گوناگون در شبکه پیچیده‌ای از حیات، روی همدیگر تأثیر متقابل دارند. ]]> جغرافیای طبیعی Tue, 24 May 2016 04:43:00 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/2408/افغانستان-نزدیک-چهار-هزار-گیاه-بومی ​اطلس غنی شدهٔ پوشش گیاهی افغانستان تهیه شد http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/85542/اطلس-غنی-شده-پوشش-گیاهی-افغانستان-تهیه میرامان حیدری، معین وزارت زراعت در مراسم گشایش راهکار «پورتل معلوماتی» زراعتی و اطلس غنی شده پوشش گیاهی افغانستان در کابل، یک‌شنبه ۲۹ حمل گفت: «ما بعد از کوشش فراوان قادرشدیم تمام اراضی کشور را از طریق هوا نقشه‌برداری کنیم. این بررسی به ما فرصت می‌دهد، تا ساحات و مناطق مختلف کشور را شناسایی کرده و از آن مناطق با شیوه‌های جدید زراعتی استفاده کنیم.» معین وزارت زراعت گفت، کار ایجاد اطلس پوشش گیاهی افغانستان برای اولین بار در سال ۲۰۱۰ آغاز شد، اما به دلایل تخنیکی و دقت بیشتر در ارایه داده‌ها، تأیید ارقام نقشه زمینی پوشش گیاهی و دسترسی به تمام روستاها، در سال ۲۰۱۴ نقشه‌برداری دوباره هوایی با دقت بیشتر از اراضی کشور صورت گرفت. وزارت زراعت، مالداری و آبیاری می‌گوید که این نقشه‌برداری در ۲۵ صنف تنظیم شده که شامل تفکیک و شناسایی ساحات آبی و للمی، باغستان، تاکستان، جنگل‌ها، چراگاه‌ها، محلات مسکونی، زمین‌های بکر و بایر، پوشش برف‌های دایمی و باتلاق‌ها است. حیدری هم‌چنان گفت که نقشه‌برداری هوایی از اراضی کشور با هواپیماهای مخصوص انجام یافته و ظرفیت زمین‌های آبی و للمی، باغستان‌ها، تاکستان‌ها، چراگاه‌ها و پوشش جنگلی را با تفکیک درختان سوزن برگ و پهن برگ با دقت کامل نشان داده شده‌است. معین وزارت زراعت گفت که این دست‌آورد، راه را برای تطبیق پالیسی‌ها، استراتژی‌ها و برنامه‌های توسعه اقتصادی و اجتماعی و به‌خصوص در بخش زراعت هموار می‌کند و سرعت عمل برنامه‌های تطبیقی را بیشتر از پیش آماده می‌سازد. او گفت: «هم‌اکنون احصاییه دقیق زمین‌های زراعتی را در سطح ولسوالی‌ها در اختیار داریم، که این احصاییه‌ها می‌تواند نیاز جدی پالیسی‌سازان و برنامه‌ریزان را در راه خودکفایی افغانستان بر طرف بسازد.» در همین حال تومیو شیچیری، نماینده سازمان خوراکه و زراعت ملل متحد برای افغانستان گفت: «ما راه طولانی را برای ایجاد اطلس غنی شده پوشش گیاهی افغانستان پیمودیم و هدف این پروژه، تقویت و رشد ظرفیت‌ها برای تحلیل و ارزیابی و تطبیق استراتژی‌ها است.» به‌گفته او این پروژه‌ها برای تحکیم اقتصاد زراعتی افغانستان کمک می‌کند. او گفت که راهکار معلوماتی زراعتی افغانستان می‌تواند اثرات منفی تغییرات اقلیمی را نشان داده و در پالیسی‌ها، تصمیم‌گیری‌ها و راهبردها مفید واقع شود. از سوی دیگر وزارت زراعت از گشایش سیستم آن‌لاین معلومات زراعتی افغانستان خبر می‌دهد و می‌گوید که در این سیستم، تمام آمار و ارقام مربوط به احصاییه زراعتی، کانال‌های آبیاری و سربندهای کشور گنجانیده شده و در اختیار همگان قرار دارد. جان لاتم، آمر ارشد تخنیکی سازمان خوراکه و زراعت ملل متحد گفت که با توسعه این سیستم می‌توان به‌صورت دوام‌دار از منابع طبیعی نظارت کرد و به‌گونه سالانه محصولات را پیش‌بینی و از دوگانگی در تطبیق پروژه‌ها جلوگیری به عمل آورد. جان لاتم هم‌چنان گفت که هدف اصلی در راهکار معلوماتی و اطلس غنی شده پوشش گیاهی افغانستان مدیریت منابع طبیعی و توسعه اقتصادی این کشور و گزارش‌دهی فعال است. ]]> جغرافیای طبیعی Fri, 08 Apr 2016 10:46:53 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/85542/اطلس-غنی-شده-پوشش-گیاهی-افغانستان-تهیه کول حشمت‌خان http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/31149/کول-حشمت-خان کول حشمت‌خان در جنوب‌غرب شهر کابل شکارگاه شاهان و حکمرانان ملی و محلی افغانستان بوده‌است. در ۱۳۱۹ ظاهر شاه، پادشاه سابق، این منطقه را پناهگاه مرغان آبی اعلام کرد و دستورداد از آن حفاظت شود. تا سال ۱۳۵۹ حدود ۱۵۷ نوع پرنده در این منطقه زندگی می‌کرد. این کول با مساحت ۱۹۱ هکتار در سطح بین‌المللی به‌عنوان پناهگاه مرغان آبی شناخته می‌شود. گیاهان و حیوانات کول حشمت‌خان منحصر به این منطقه است و گیاهان آن از نوع آبزی هستند. سالانه هزاران پرنده در این محل تخم‌گذاری کرده و به تولید نسل می‌پردازند. گسترش مناطق شهری و مسکونی در اطراف این منطقه اکنون تهدید جدی برای پرندگان به‌شمار می‌رود ولی در گذشته پرندگانی همانند کلنگ‌ها، غازها و قطان‌ها در این منطقه به سر می‌بردند. هامون پوزک هامون پوزک یکی از سه جهیل آب شیرین حوضه سیستان در ولایت فراه در جنوب افغانستان است که مناطق هموار آن در مرز ایران موقعیت دارد. هامون پوزک با ۳۹۶ کیلومتر مربع مساحت به ارتفاع ۱۶۲۰ متر از سطح دریا قرار دارد. این منطقه با تپه‌های خاکی زیستگاه گیاهان لوخ، گز، نی و سایر گیاهان یک‌ساله است. این منطقه زیستگاه آبزیانی مانند ماهی، خرچنگ و مارآبی است. پرندگانی مثل کلنگ، غاز، مرغان آبی و پرندگان محلی مانند گنجشک‌ها، تراج، زاغ‌ها، سیخ دم، چروک، لک‌لک و انواع دیگر نیز در این منطقه زندگی می‌کنند. هامون صابری فراه‌رود و روخانه هاروت به تالاب هامون صابری می‌ریزد. این منطقه ۴۵۰ کیلومتر مربع مساحت داشته و در شمال‌غرب ولسوالی جوین قرار داد. این تالاب زیستگاه انواع مختلف پرندگان مثل کلنگ‌ها، غازها و مرغ‌های آبی مهاجر است. این منطقه مکانی برای زیست پرندگان همانند، کماو، چور، سوزگردن، چاشک، سیخ دم، روک، لک‌لک، لینک زینبک، لکو و لگاب است. رویدن درخت‌هایی مانند بید، گز و نی‌زار نیز چشم‌انداز خاصی به این تالاب بخشیده‌است. خوک، گرگ، کفتار، خرگوش، روباه و شغال نیز در مناطق جنگلی این تالاب‌ها زندگی می‌کنند. این تالاب‌ها با ایجاد مناظر زیبا تغییرات محیطی خاصی را نیز در این منطقه به‌وجود آورده‌است. پرنده‌ها و حیات وحشی که در این منطقه زندگی می‌کنند، آن را به مکانی دلپذیر و بکر و آرام و دیدنی تبدیل کرده‌است. با آن‌که این مناطق حفاظت شده هستند و تیم‌هایی برای نگهداری از آن‌ها وجود دارد. اما آگاه نبودن مردم محل از ارزش طبیعی و اقتصادی و تاریخی این مناطق خود به یک چالش تبدیل شده‌است. ]]> جغرافیای طبیعی Sat, 09 Apr 2016 11:14:56 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/31149/کول-حشمت-خان جنگل‌های نورستان و کنر منابع غنی اما در معرض خطر http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/31027/جنگل-های-نورستان-کنر-منابع-غنی-اما-معرض-خطر اداره ملی حفاظت از محیط‌زیست کشور می‌گوید نه تنها در سطح کشور بلکه در سطح منطقه جنگل‌های نورستان و کنر شهرت دارند؛ ولی به‌دلیل ناامنی‌ها ارقام و گزارش از این ولایت‌ها بسیار محدود شده‌است. با آن‌که ناامنی‌ها در این ولایت‌ها، امان را از مردم و حیات وحش و جنگل ربوده‌است، اما تعهدات قوی برای حفاظت از این منابع غنی در بین مردم وجود دارد. مردم محل وادار به این شده‌اند که جنگل‌های نورستان را حفظ بکنند. اما در این ولایات تنها جنگل‌ها نیستند که مورد بحث محیط‌زیستی قرار دارند. اداره ملی حفاظت از محیط‌زیست می‌گوید دو سال قبل ریاست محلی اداره محیط‌زیست براساس یک ازریابی، پیشنهاد کرده بود که ساحه‌های بین «وامه تا ا شتویی» به‌عنوان پارک ملی اعلام شود. جلال‌الدین ناصری، رئیس بخش حفظ میراث‌های طبیعی در این باره می‌گوید که تحقیقات در این زمینه ادامه دارد. این ساحه معیارهای تبدیل شدن به یک پارک ملی را دارد. تنها مشکلی که وجود دارد، تعداد نفوسی است که در این ساحه بودوباش دارند و ممکن است برای این ساحه مشکل‌ساز شوند. به‌گفته آقای ناصری، ویژگی دیگری که ولایت نورستان دارد، هم‌مرز بودن با کشورهای همسایه است. زیرا آن سوی سر حد یکی از پارک‌های ملی آن کشور به‌شمار می‌رود و اگر این سوی سر حد هم به‌عنوان پارک ملی یا حفاظت شده معرفی شود، می‌توان با همکاری‌های منطقوی برای تعهدات بین‌المللی به یک نتیجه مثبت نزدیک‌تر شد. اما به‌گفته جلال‌الدین ناصری ناامنی‌ها برای این جنگل‌ها یک خوبی به‌وجود آورده و آن هم قطع درختان این ساحه محدود شده‌است اما برخی قاچاقبران بین‌المللی از این جنگل‌ها استفاده بی‌رویه می‌کنند و این خودش یک تهدید بزرگ برای جنگل‌های نورستان می‌باشد. بیشتر نوع درختی که در ولایت‌های نورستان و کنر به‌شکل انبوه و جنگل وجود دارند، بلوط است. مردم این ولایت‌ها از این درختان بیشتر برای مواد تعمیراتی و ساخت مبل و فرنیچر و به‌صورت چهارتراش استفاده کرده و به خارج به‌شکل غیرقانونی صادر می‌کنند. در سال ۱۳۸۹ کابینه آن زمان فیصله کرده بود که تمام درختانی که در جنگل‌های نورستان و کنر قطع شده، باید از این ساحات خارج شده و به جنگل‌های ثابت دیگر آسیبی نرسد. اما جلال‌الدین ناصری می‌گوید قاچاقبران از این موقع استفاده کردند و درختان تازه را هم قطع کردند و در جمع درختان قطع شده سابقه قرار دادند. هرچند که مالیه این درختان را به دولت در ازای هر فوت دوصد افغانی پرداخت کردند اما این خودش یک صدمه بزرگ به جنگل‌های نورستان و کنر به‌شمار می‌رود. اداره ملی حفاظت محیط‌زیست از مساحت این جنگل‌های نورستان و کنر اطلاع دقیق ندارد. اما می‌گوید این ولایات سرسبز هستند. مردم در ارتفاعات و جنگل‌های این ولایات زندگی نمی‌کنند؛ ولی معیشت مردم وابستگی بالا به جنگل و محصولات جنگل مانند چلغوزه و چهارمغز دارد. جلال‌الدین ناصری بر تهدیداتی که از ناحیه ناامنی جنگل‌های نورستان و کنر را در معرض خطر قرار داده، تأکید می‌کند و خواهان توجه بیشتر به حفاظت از این مناطق است. ]]> جغرافیای طبیعی Wed, 05 Aug 2015 05:14:21 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/31027/جنگل-های-نورستان-کنر-منابع-غنی-اما-معرض-خطر ​جزیره‌های آبی درقد http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/31639/جزیره-های-آبی-درقد بعد از معرفی مختصر مناطق حفاظت شده و پارک‌های ملی در بدخشان و بامیان و غزنی، این بار به منطقهٔ درقد سر می‌زنیم که در شمال کشور قرار دارد و حدود ۸۰ کیلومتر از مرکز ولایت تخار فاصله دارد. اگر بامیان با پارک ملی بندامیر چشم‌اندازی بکر و بدیع از رنگ آبی آب و در حصار دیوارهای آهکی، خاطره‌ای دل‌انگیر از یک سفر سیاحتی را تا مدت‌های مدید در ذهن مان جای می‌دهد، دره واخان و پامیرها در دل کوه‌های سربه‌فلک‌کشیده و صبور بدخشان، جلوه‌ای دل‌کش از طبیعت را در پس منظر دید ما قرار می‌دهد و پروازهای خیال‌انگیز و دسته‌جمعی «غازهای حسینی» آب ایستاده غزنی، شروع فصل هجرت را تداعی می‌کنند. اما جزیره‌های آبی، محیط سرسبز و هموار «درقد» در ولسوالی امام صاحب در تخار چیز دیگری است. جایی است که هر رهگذری را به تأملی آسوده‌بال فرا می‌خواند. این ساحه حفاظت شده تا حدود ۵۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. جلاالدین ناصری، رئیس بخش حفظ میراث‌های طبیعی اداره محیط‌زیست کشور می‌گوید این ساحه به‌دلیل حیوانات بومی، گیاهان بومی و زیستگاه اصلی برخی ماهی‌ها اهمیت دارد. نکته مهم در این است که در این ساحه حفاظت شده ۱۲ قریه وجود دارد که نفوس مجموعی آن بر ۶۵ هزار نفر بالغ می‌شود. این ساحه باتلاقی و جزیره‌مانند می‌باشد که محیط مناسبی برای زیست انواع زیادی از پرندگان و حیوانات و گیاهان و آبزیان است. ادامه ناامنی‌ها بر حیات وحش این ساحه اثر منفی گذاشته و تیم‌های تحقیقاتی و حفاظتی اداره ملی محیط‌زیست کشور نمی‌توانند به کارشان در این ساحه بپردازند. جلال‌الدین ناصری می‌گوید در این ساحه حیوانات وحشی از قبیل خرس نسواری، ببر، روباه، سیاه‌گوش، پلنگ فارسی، احتمالاً پلنگ برفی، تازی پلنگ، انواع پیشک‌ها، آهوهای مختلف و انواع بزها به سر می‌برند. جلال‌الدین ناصری می‌گوید این اداره رد پای آهوی باختری را نیز در این ساحه یافته‌است. ویژگی این نوع از آهوها داشتن شاخ‌های خاص می‌باشد که بیشتر برای تزیین از آن استفاده می‌گردد. در ساحه حفاظت شده «درقد» انواعی از مارماهی‌ها و شیرماهی‌ها نیز زیست دارند که به‌گفته آقای ناصری نه تنها در منطقه بلکه در جهان نمونه آن‌ها یافت نمی‌شود. اداره محیط‌زیست می‌گوید زندگی روستایی در این ساحه یکی از مشکلاتی است که علاوه بر ناامنی‌ها برای این ساحه حفاظت شده خطرآفرین به‌شمار می‌رود. باشندگان قریه‌ها از پوشش گیاهی این ساحه برای رمه‌های گاو و گوسفند خود استفاده می‌کنند. این خطری برای نابودی گیاهان بومی ساحه می‌تواند باشد. در این ساحه براساس تحقیقات انجام شده ۴۷ نوع گیاه گزارش شده که ۱۱ نوع آن دیده شده‌است. شیرین بویه یک گیاه صادراتی کشور می‌باشد که در این ساحه به‌صورت خودرو وجود دارد. علاوه بر شیرین بویه، نعنا، جوانی بادیان، زیره سیاه و کاسنی، ترقات شنگل و غیره که از گیاهان چاشنی بخش و دارویی هستند در این ساحه یافت می‌شوند. ]]> جغرافیای طبیعی Wed, 29 Jul 2015 11:08:23 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/31639/جزیره-های-آبی-درقد آب ایستاده در ولایت غزنی http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/31156/آب-ایستاده-ولایت-غزنی ولایت غزنی در جنوب کشور نه تنها از نظر موقعیت تاریخی و فرهنگی از جایگاه برجسته‌ای برخوردار است بلکه از نظر طبیعی و داشته‌های خاص جغرافیایی نیز حرف‌هایی برای گفتن دارد. آب ایستاده، در ولسوالی ناوه ولایت غزنی یکی از همین حرف‌هایی است که باید آن را دید و درباره‌اش شنید. البته اگر ناامنی‌های دوامدار در این ولایت فرصتی باقی بگذارد تا علاقه‌مندان به حیات وحش و مناظر طبیعی از این مکان خاص که به تنهایی بیش از ۴۴ نوع پرنده آبی بومی و غیربومی را در دامن خود پرورش می‌دهد، دیدن به عمل آورند. این مکان که محل و مامن امنی برای نوعی خاص از پرنده‌های آبی به نام غاز حسینی است، ۱۳ هزار هکتار مساحت دارد و ارتفاعش از سطح دریا ۲۱۰۰ متر می‌باشد. هرچند ناامنی‌ها شرایط زندگی را برای بسیاری از گونه‌ها و انواع حیات وحش در کشور با دشواری مواجه ساخته‌است اما به‌نظر می‌آید هنوزهم حیوانات و پرندگان زیادی است که مناطق حفاظت شده کشور ما را کانون گرمی برای بودوباش خود و برای فصل‌های هجرت خود انتخاب می‌کنند. این منطقه اولین بار در یادداشت‌های بابرشاه، پادشاه سابق افغانستان در سال‌های ۱۴۹۳–۱۵۳۰ آمده‌است. او در این یادداشت‌ها از ۲۰ نوع غاز حسینی در این منطقه یادآوری کرده‌است. این یادداشت‌ها، محققان زیادی را به این منطقه کشانده‌است. در کنار آب ایستاده در ولایت غزنی، منطقه حفاظت شده دیگری نیز وجود دارد که در ولسوالی ناهور این ولایت قرار دارد به نام دشت ناهور. این دشت در سال ۱۳۵۰ شناسایی شد و در سال ۱۳۵۳ از سوی رئیس‌جمهور وقت، به نام منطقه حفاظت شده و پناهگاه غاز حسینی و پرندگان آبی نام‌گذاری شد. این منطقه با مساحت ۷۵۰۰ هکتار زمین آبی و نمکی ۳۲۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. این منطقه از دو بخش آبی و خشکه تشکیل شده‌است که تقریباً ۳۵۰۰ هکتار آن را ساحه آبی تشکیل می‌دهد. در این ناحیه هم پرندگان بومی زندگی می‌کنند و هم محل رفت و آمد پرندگان مهاجر از جمله غاز حسینی می‌باشد. شاخصه انتخاب این ساحه با عنوان مناطق حفاظت شده، بودن برخی پرندگان نایاب و بومی می‌باشد. اوسط بارندگی در این منطقه ۱۸۴ میلی لیتر بوده، و زمستانش سرد و تابستانش معتدل ارزیابی شده‌است. آبش‌خور این جهیل، چشمه‌ها و ذوب شدن برف کوه‌های اطراف می‌باشد. حدود ۴۰ تپه کوچک به اندازه‌های مختلف تشکیل‌دهنده چشم‌اندازهای طبیعی این جهیل زیبا می‌باشند. میزان آب آن در فصل‌های مختلف فرق می‌کند. به استثنای خشک‌سالی‌ها، ۳۱ نوع پرنده در سال‌های گذشته در این منطقه شامل فهرست شده‌اند. گرگ، روباه سرخ، شغال، موش‌خرما، سمور، آهوی سرخ و تبرغان در این منطقه بود و باش دارند. حدود یک سال پیش برخی از مردم یک نوع خاص از مارمولک یا چلپاسه را شکار می‌کردند و با قیمت گزاف به فروش می‌رساندند. اداره ملی حفاظت از محیط‌زیست می‌گوید مانع شکار این خزنده‌ها از سوی مردم شده‌است و دلیل شکار این خزندگان کوچک را شایعه‌ای می‌داند که به دورغ در بین مردم پخش شده بود. این خزندگان کوچک گویا برای درمان و تقویت قوه جنسی مورد شکار قرار می‌گرفتند. اداره محیط‌زیست می‌گوید این یک شایعه بوده و مانع شکار این خزندگان شده‌است. ]]> جغرافیای طبیعی Wed, 22 Jul 2015 11:05:19 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/31156/آب-ایستاده-ولایت-غزنی بند امیر؛ اولین پارک ملی افغانستان http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/31683/بند-امیر-اولین-پارک-ملی-افغانستان در پی معرفی مناطق و پارک‌های ملی کشور این بار به سراغ «بند امیر» در ولایت بامیان در مرکز کشور می‌رویم. این پارک در کنار رشته‌کوه‌های هندوکش موقعیت دارد. می‌توان آن را جزو یکی از زیباترین بندهای طبیعی دنیا قلمداد کرد. اگر از حس قوی ماجراجویی هم برخوردار نباشید، جاذبه‌های این بند زیبا شما را روزی به دیدن خود فراخواهد خواند. دیدن از این بند، ارزش سفر را دارد. بند امیر در سال ۱۳۸۸ به‌طور موقت به‌عنوان اولین پارک ملی افغانستان نام‌گذاری شد. اداره ملی حفاظت از محیط‌زیست می‌گوید اکنون اسناد این پارک تکمیل شده و برای حکم به ارگ ریاست‌جمهوری فرستاده شده‌است. جلال‌الدین ناصری، رئیس میراث‌های طبیعی اداره ملی حفاظت از محیط‌زیست تأکید می‌کند که عنوان موقتی برای این پارک هیچ گونه فرق از نظر ارزش با پارک دایمی ندارد و صرفاً برای پلان کاری و ایجاد کمیته‌های حفاظتی بوده‌است. بند امیر با مساحت ۶۲ هکتار زمین بخشی از ۶ ساحه آبی است که توسط دیوارهای کلسیم کاربونات به‌صورت طبیعی از هم جدا شده‌اند. این بند از ۷ بند کوچک تشکیل شده‌است که به‌صورت طبیعی و به‌دلیل آهکی بودن دیواره‌ها از یک دیگر جدا شده‌اند. بند پنیرک، بند غلامان، پودینه، ذوالفقار و خیبر نام‌های معروف بندهای واقع شده در پارک ملی بند امیر می‌باشند. هرچند که مطالعات دقیقی روی عمق این بند صورت نگرفته اما به‌صورت تخمینی از ۳۰۰ تا ۴۰۰ مترمربع برآورد می‌شود. در این پارک ملی ساحه‌های دیگری هم وجود دارد که معیارهای اتحادیه بین‌المللی مناطق حفاظت شده را دارا می‌باشد. «دره شاه فولادی» به‌دلیل داشتن یخچال‌های آب و مناظر طبیعی خاص از کوه و دره و گیاه و حیوان و «دره آجر» به‌دلیل آثار تاریخی و باستانی و پناهگاه حیات وحش در فهرست ساحات حفاظت شده در ولایت بامیان قرار دارند. دره شاه فولادی در یکی از مرتفع‌ترین کوه‌ها به همین نام موقعیت دارد. مساحت آن بالغ بر ۴۵۰ کلیومتر مربع می‌باشد. در این دره، حدود ۳۰۰ نوع نبات و ۱۰۰ نوع حیوان به ثبت رسیده، اما معلوم نیست این از حیوانات و گیاهان چه تعداد و چند نوع هنوز در این مناطق به سر می‌برند. دره آجر در ۷۵ کیلومتری مرکز بامیان قرار دارد و در حال حاضر چالش اسکان مردم محل در آن دست به گربیان است. باید دولت به این موضوع توجه جدی نشان دهد. «دره چاشت» ساحه دیگری در این ولایت است که هنوز مطالعات دقیق دربارهٔ آن صورت نگرفته‌است اما در شمار مناطقی است که قرار است در فهرست ساحات حفاظت‌شده این ولایت جای بگیرد. حبیب‌الله خان و ظاهرشاه از جمله شاهان کشور بوده‌اند که در مناطق حفاظت شده بامیان به شکار می‌پرداختند. اداره ملی حفاظت محیط‌زیست می‌گوید میانگین بازدید ماهانه که از این بند از سوی گردشگران خارجی صورت می‌گیرد بین ۵ هزار تا ۷ هزار می‌باشد. این رقم بالایی در فهرست گردشگری در کشور به‌شمار می‌رود. اما این‌که چرا بامیان با این عواید، هنوز سرک‌هایش خامه است، پرسش بی‌پاسخی است. ]]> جغرافیای طبیعی Wed, 15 Jul 2015 11:05:16 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/31683/بند-امیر-اولین-پارک-ملی-افغانستان ​واخان دومین پارک ملی http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/31678/واخان-دومین-پارک-ملی همین سال گذشته، یعنی ۱۳۹۳ بود که یکی دیگر از مناطق کشور به‌دلیل داشتن محیط ناب و بکر برای حیات وحش و زیست‌بوم محلی برای برخی از حیوانات کمیاب و گیاهان نایاب در جهان به عنوان پارک ملی افغانستان اعلام شد. با این وجود، این مناطق در گذشته محلی برای شکار شاهان، تحت حفاظت قرار داشتند. این پارک ملی، در شرقی‌ترین ناحیه کشورما یعنی واخان بدخشان موقعیت دارد. جایی که پامیرهای بزرگ و کوچک به‌شکل اسرارآمیزی در آن خودنمایی می‌کنند. پامیرهای بزرگ و کوچک از جمله مناطق حفاظت شده کشور می‌باشند؛ و از نظر زیست‌محیطی دارای تنوع زیادی هستند. این مناطق به‌دلیل داشتن اکوسیستم و توپوگرافی خاص یکی از مناطق منحصربه‌فرد در جهان به‌شمار می‌روند. پامیرها پناهگاه حیوانات کمیاب بومی هستند. علاوه بر آن تعداد زیادی از حیوانات مهاجر نیز در این منطقه به زاد و ولد می‌پردازند. گوسفند مارکوپولو، آهوی باختری، آهوی مشکین، پلنگ برفی، خرس قهوه‌ای و غژگاو در این مناطق زیست دارند و گفته می‌شود که در حدود ۱۷ نوع حیوان وحشی دیگر در این مناطق به سر می‌برند. این گونه‌های حیات وحش، در ارتفاعات پامیرها زندگی می‌کنند، ولی به‌دلیل عدم توجه به حیات آن‌ها، شکار بی‌رویه به‌دلایل مختلف، خطر انقراض برزندگی این گونه‌های بومی نایاب سایه افکنده یا در حال مهاجرت از زیست‌بوم اصلی خود هستند. همان‌گونه که ارتفاعات واخان محلی برای زیست برخی حیوانات نادر به‌شمار می‌رود، دره باریک دهلیز واخان نیز در موقعیت مهم دیگری از نظر زیست‌محیطی قرار دارد. دره بار یک دهلیز واخان، در کوه‌های مرتفع شرق ولایت بدخشان قرار گرفته‌است. در قرن ۱۹ به‌عنوان زون شاهی نام‌گذاری شد و در سال ۱۹۷۰ به‌دلیل بودوباش گوسفند مارکوپولو این منطقه به نام پارک ملی انتخاب شد. آهوی رنگ، پلنگ برفی، خرس قهوه‌ای، گرگ خاکی، روباه، شغال و سیاه گوش حیوانات دیگر این منطقه می‌باشند. دره «واغ جیر» در مرز چین موقعیت دارد و به‌دلیل دشواری دسترسی به آن، اطلاعات کمی دربارهٔ این منطقه وجود دارد. مطالعات میدانی در مورد این منطقه صورت نگرفته‌است ولی براساس داده‌های مردم محل، این دره چراگاه و مکانی برای تجمع قوچ‌های مارکوپولوی وحشی در فصل بهار می‌باشد. در کنار این دره، دره دیگری به نام «تغر مانسو» و هم‌مرز چین و تاجیکستان است که در ماه‌های اسد و سنبله محل عبور گوسفند مارکوپولو از تاجیکستان و چین می‌باشد. جلال الدین ناصری، رئیس حفظ میراث‌های طبیعی اداره محیط‌زیست می‌گوید سال گذشته که واخان به‌عنوان دومین پارک ملی معرفی گردید، تصمیم گرفته شد که تمام ولسوالی واخان در مرحله اول به‌عنوان پارک ملی نام‌گذاری شود، هم‌چنان مطالعات جریان یابد تا ساحات دیگر در داخل این پارک به نام ساحات حفاظت شده معرفی شوند. طبق آمار ارایه شده از سوی اداره محیط‌زیست، مساحت دومین پارک ملی کشور حدود ۱۱ هزارکیلو مترمربع می‌باشد. براساس معیارهای اتحادیه بین‌المللی ساحات حفاظت شده، نگهداری از ساحات حفاظت شده و پارک‌های ملی باید از سوی مردم صورت بگیرد؛ بنابراین در ولسوالی واخان «انجمن حفاظت واخان» و مردم محل نقش مهمی را برای حراست و نگهداری از این پارک طبیعی مملو از مزایا ی خاص طبیعی و تنوع زیستی گوناگون به عهده دارند. ]]> جغرافیای طبیعی Wed, 01 Jul 2015 11:00:35 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/31678/واخان-دومین-پارک-ملی منابع طبیعی بزرگ‌ترین ثروت افغانستان http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/18553/منابع-طبیعی-بزرگ-ترین-ثروت-افغانستان منابع طبیعی، بستر حیات تمام موجودات زنده است. استفاده مؤثر از منابع طبیعی نشانه‌ای از پیشرفت اقتصادی کشورها و زمینه‌ساز توسعهٔ پایدار به‌شمار می‌رود. منابع طبیعی به پدیده‌هایی گفته می‌شود که در کره زمین وجود داشته و انسان در ایجاد آن دخالتی نداشته باشد. کارشناسان محیط‌زیست می‌گویند که منابع طبیعی به‌صورت کل به دو دسته تقسیم شده‌است. منابع طبیعی تجدید ناشونده: این منابع هر قدر زیاد باشد، اگر از آن‌ها برداشت شود کاهش یافته و روزی به پایان خواهد رسید و قابل تجدید هم نخواهد بود. مانند معادن نفت و گاز که به‌دلیل اتمام‌پذیری به منابع طبیعی تجدید ناشونده معروف شده‌اند. منابع طبیعی تجدیدشونده: به منابع گفته می‌شود که در طبیعت وجود داشته و در صورت استفاده صحیح و بهره‌برداری درست هیچ‌گاه به اتمام نخواهد رسید مثل آب، زمین، هوا و گیاهان سبز، جنگل‌ها و مراتع. کارشناسان می‌گویند که از مهم‌ترین منابع طبیعی تجدیدشونده، گیاهان موجود در جنگل‌ها و مراتع است که اگر مورد بی‌مهری انسان قرار نگیرد و انسان‌ها زمینه تضعیف یا نابودی آن‌ها را فراهم نکنند، هیچ‌گاهی به اتمام نمی‌رسد. از جمله ارزش‌های منابع طبیعی تجدیدشونده، ایجاد امکاناتی جهت گذراندن اوقات فراغت و محیط‌های تفریحی است. در حال حاضر از جاذبه‌های توریستی داخلی و خارجی در هر کشور، منابع طبیعی است. گذراندن اوقات فراغت در دامان طبیعت راهی برای سلامتی روح و روان انسان است. به باور کارشناسان، گیاهان سبز، جز بزرگ‌ترین موجودهای زنده کره زمین می‌باشند و با قدرت زادآوری و تکثیری که دارند، اگر درست بهره‌برداری شوند توسعه اقتصادی جامعه را به ارمغان خواهند آورد. گیاهان سبز کم و بیش در تمام نقاط زمین پراکنده‌اند و تراکم آن‌ها به تناسب شرایط اقلیمی، نوع خاک و شرایط جغرافیایی متفاوت است. لطف‌الله صافی، از استادان دانشکدهٔ محیط‌زیست دانشگاه کابل می‌گوید که جنگل‌ها و مراتع از مهم‌ترین و با ارزش‌ترین منابع طبیعی بوده و نقش اساسی در تأمین نیازمندی‌های انسان دارند. آقای صافی می‌گوید که جنگل‌ها با پوشش گیاهی خود نقش زیادی در حفظ خاک و نگهداری آن دارند و هرجا که این پوشش گیاهی مطلوب باشد، فرسایش خاک به‌وسیله باد و آب کم‌تر اتفاق می‌افتد و از طرف دیگر گیاهان باعث می‌شود به مرور زمان سنگ‌ها تجزیه شده و به خاک تبدیل شوند و خود نیز حاصل‌خیزی خاک را افزایش دهند. گیاهان سبز با فعل و انفعال‌هایی که در درون برگ‌های خود انجام می‌دهند، اکسیجن مورد نیاز انسان را برای تنفس، تولید کرده و علاوه بر این، آلودگی‌های هوا و صوتی را کاهش داده و محیطی فرح‌بخش را فراهم می‌کند. امروزه گونه‌های جانوری به منزله میراث گران‌بهای بشری تلقی می‌شود که با از بین رفتن این‌گونه‌ها، انسان یکی از ارزشمندترین ثروت‌های خدادادی را از دست خواهد داد. جنگل‌ها و مراتع که بخشی از منابع طبیعی است، بهترین زیستگاه‌های جانوران وحشی است که اگر این زیستگاه‌ها تضعیف شود تعادل اکولوژیکی منطقه، به هم خورده و در نهایت این انسان است که متحمل زیان‌های جبران‌ناپذیری خواهد شد. دانشمندان معتقدند ارزش‌های زیست‌محیطی جنگل‌ها و مراتع (تولید اکسیجن، حفظ آب و خاک، تلطیف هوا، حفظ گونه‌های گیاهی و جانوری) بیش از ۷۵ درصد، تولید علوفه و چوب تنها ۲۵ درصد ارزش این منابع می‌باشد. عوامل تخریب منابع طبیعی شماری از کارشناسان محیط‌زیست می‌گویند که منابع طبیعی در حال حاضر به‌شدت در معرض تخریب و نابودی قرار گرفته و تبدیل اراضی مرتعی و جنگلی به اراضی کشاورزی و غیرکشاورزی، تعداد زیاد دام‌ها در مراتع بیش از ظرفیت آن‌ها (عدم رعایت ظرفیت مراتع)، بوته‌کنی و قطع درختان برای سوخت، آتش‌سوزی در مراتع، سیلاب‌ها، تغییرات اقلیم و… مهم‌ترین عامل این تخریب انسانی و غیرانسانی می‌باشد. مسوولان ادارهٔ محیط‌زیست نیز می‌گویند که زمین، جنگل، آب، خاک، هوا، آفتاب، جنگل‌ها و معادن که بخشی از منابع طبیعی است، اکثریت نیازمندی‌های بشر را برآورده می‌سازد و برخی از گونه‌های منابع طبیعی نیز در معرض نابودی قرار دارد. محمداکبر حق‌بین، از مسوولان ریاست حفظ و میراث‌های طبیعی این اداره می‌گوید در حال حاضر منابع طبیعی نیازمندی‌ها بشر را برآورده می‌سازد و این منابع از بحث‌های مهم محیط‌زیست نیز به‌شمار می‌رود. آقای حق‌بین، اما منابع طبیعی را به منابع بیولوژیکی و زنده تقسیم می‌کند. به باور او، منابع بیولوژیکی، اکوسیستم‌ها را تشکیل می‌دهد و معادن، هوا، آب، خاک و زمین از جملهٔ منابع غیرزنده محسوب می‌شود. به‌گفتهٔ او چگونگی استفاده منابع طبیعی به انسان‌ها ارتباط دارد و اگر از این منابع استفاده درست صورت بگیرد، باعث کاهش آلودگی‌های محیط‌زیستی می‌شود و اگر درست استفاده نشود، حتی منابع طبیعی نیز تخریب خواهد شد. او می‌افزاید که اداره ملی حفاظت از محیط‌زیست برای حفاظت و استفادهٔ پایدار از منابع طبیعی قانون محیط‌زیست را توسط پارلمان تصویب کرده‌است. حق‌بین گفت: «این اداره در حال حاضر در ۳۴ ولایت به‌خاطر حفاظت از منابع طبیعی و در کل محیط‌زیست نمایندگی دارد. این اداره‌ها به‌خاطر بهبود وضعیت محیط‌زیست ولایت‌ها طرزالعمل و مقرره‌های مختلف را تطبیق می‌کنند.» به‌گفتهٔ او، رئیس‌جمهور کرزی نیز برای حفاظت از منابع طبیعی و محیط‌زیست بارها حکم صادر کرده‌است: «رئیس‌جمهوری حکم شماره ۴۲۵۲ را در مورد حفاظت از زمین صادر کرده و گفته اراضی که در مناطق سبز و باغ‌ها قراردارد، از ساختن منازل در آن‌جا باید جلوگیری شود. اداره محیط‌زیست نیز این حکم را اجرا کرده‌است.» او می‌افزاید که اداره محیط‌زیست در بخش استفاده پایدار از منابع طبیعی کارهای قابل ملاحظه‌ای را انجام داده‌است: «درحال حاضر اکثریت باشندگان روستاهای ولایت‌ها از انرژی آفتابی استفاده می‌کنند. ما تمام حمام‌ها و نانوایی‌هایی را که از چوب و رابر برای سوخت استفاده می‌کردند، منع کرده‌ایم و اکنون از گاز استفاده می‌کنند.» منابع طبیعی، ثروت مردم با این حال، لطف‌الله صافی، استاد دانشکده محیط‌زیست دانشگاه کابل می‌گوید که منابع طبیعی ثروت مردم است و باید به‌صورت عادلانه و پایدار از آن استفاده شود. افغانستان سرشار از منابع طبیعی است، اما در جریان جنگ‌ها بسیاری از این منابع یا از بین رفته‌اند یا روبه نابودی‌اند. تعداد زیادی از گونه‌های پرندگان و حیوان‌های کمیاب و جنگل‌ها در مدت سه دهه جنگ تقریباً از بین رفته‌اند. براساس آمارها، هنوزهم درختان بی‌شماری از جنگل‌های کشور قطع و به خارج از کشور قاچاق می‌شود. بسیاری از پرندگان و حیوان‌های وحشی و کمیاب نیز توسط شکارچیان شکار می‌شوند. صافی گفت: «ما در افغانستان از منابع طبیعی غنی برخوردار هستیم و هم‌اکنون ذخایر کافی معدنی داریم و اگر از آن استفاده درست شود، ثبات اقتصادی ما را تضمین می‌کند. ما اکنون از منابع طبیعی به‌شکل پایدار استفاده نمی‌کنیم؛ چون منابع طبیعی ثروت ملت است و طوری استفاده شود که پایداری آن تضمین گردد.» آقای حق‌بین نیز می‌گوید که افغانستان منابع طبیعی غنی را در سطح جهان دارد، اما تاکنون از آن استفاده درست صورت نگرفته‌است. او گفت: «اداره محیط‌زیست یک کمیته اختصاصی را که در آن اداره‌های مختلف، متخصصان و کارشناسان حضور دارند، تشکیل داده‌است و این کمیته در بخش استفاده درست از منابع طبیعی بسیار موفق بوده‌است.» به‌گفته حق‌بین، معادن که بخش از بزرگ از منابع طبیعی کشور را تشکیل می‌دهد، باید از سه نگاه فزیکی، بیولوژیکی و اجتماعی به‌صورت دقیق سروی و بررسی شود. تا فعلاً ۲۸۶ معدن فلز، پنج میدان گاز در شمال، تیل مایع و… کشف شده‌است. اما حق‌بین می‌گوید که به‌خاطر استفاده درست از معادن کشور و جلوگیری از آلودگی‌های محیط‌زیستی، اداره محیط‌زیست تلاش کرده تا معیارها و استانداردهای محیط‌زیستی در معدن‌کاری در نظر گرفته‌است. او گفت: «پیش از استفاده درست از منابع طبیعی باید در بخش سروی فزیکی، موجودات بی‌جان، آب، خاک، آثار باستانی و موارد دیگر که ضرورت است، بررسی شود. در بخش سروی بیولوژیکی باید حیات وحش جدی بررسی شود و در بخش سروی اجتماعی، مردمان محل باید در هنگام استفاده از منابع طبیعی متضرر نشوند.» او، اما می‌گوید که در جریان چند سال گذشته پروژه‌های شماری از مؤسسه‌ها و اداره‌های کشور توسط اداره محیط‌زیست بررسی نشده‌است: «متأسفانه برخی از اداره‌ها و انجوها نمی‌خواهند که پروژه‌های‌شان توسط اداره محیط‌زیست ارزیابی شود.» - اکبر رستمی ]]> جغرافیای طبیعی Wed, 29 May 2013 14:45:53 GMT http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/18553/منابع-طبیعی-بزرگ-ترین-ثروت-افغانستان