پایگاه خبری پیام آفتاب 14 قوس 1386 ساعت 16:37 http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/466/حزب-وطن-غبار -------------------------------------------------- عنوان : حزب وطن ـ غبار -------------------------------------------------- متن : در باره ی حزب وطن در کتاب آغاز و فرجام جنبش های سیاسی در افغانستان مطلبی مشروحی نوشته شده است که متن آن در این جا نقل می شود : حزب وطن توسط میر غلام محمد غبار، پس از برگزاری انتخابات دوره ی هفتم مجلس شورای ملّی در سال ۱۳۲۸ هجری شمسی ( = ۱۹۵۰ میلادی ) تأسیس شد. این حزب از نظر اجتماعی و تشکیلاتی ناهمگون بود و اهداف اعلام شده ی آن با اهداف ویش زلمیان [گروه جوانان بیدار [ در اصول تفاوت چندانی نداشت، تنها از نظر ترکیب اجتماعی و ملّی فراگیرتر بود، چرا که در ویش زلمیان اکثراً پشتون ها عضویت داشتند اما در حزب وطن پشتون ها و فارسی زبان ها از اقوام و مذاهب مختلف گرد هم آمده بودند. به عبارت دیگر در حزب ویش زلمیان عملاً قوم گرایی و قبیله سالاری مطرح بود و در حزب وطن گرایش ملّی برجستگی داشت. آقای غبار در باره ی حزب وطن، مرامنامه و برنامه ی آن چنین می نویسد : در ۱۶ جدی ۱۳۲۹ (= ۱۹۵۰) حزب وطن در شهر کابل تشکیل شد و چون قانون احزاب وجود نداشت، طبق تعامل آن وقت درخواست تشکیل حزب با مرامنامه ی آن کتباً به نزد شاه تقدیم شد ( صدر اعظم در خارج از کشور بود ) . مؤسسین حزب اینها بودند : میر غلام محمد غبار، سرور خان جویا، میر محمد صدیق خان فرهنگ، فتح محمد خان میرزاد، نورالحق خان هیرمند، برات علی خان تاج و عبدالحی خان عزیز. مرامنامه ی حزب به قرار ذیل بود : ۱- حفظ تمامیت خاک و استقلال افغانستان. ۲- تعمیم اصول دموکراسی در کلیه ی شئوون اجتماعی مملکت. ۳- تقویه ی وحدت ملّی در افغانستان. ۴- صرف مساعی در ترقی معارف عمومی ، حفظ الصّحه ی عمومی و اقتصاد عمومی افغانستان. ۵- تأمین عدالت اجتماعی و وقایه ی حقوق و منافع عامه. ۶- رفع مفاسد اجتماعی. ۷- احترام و پابندی به صلح و سلم عمومی جهان. متن پروگرام  = برنامه  وتشکیلات حزب به این قرار بود : برای تطبیق مواد مرامنامه ی حزب وطن شورای مرکزی ، پروگرام  = برنامه ذیل را تصویب می کند و تمام ارگان و اعضای حزب را به تعقیب و تعمیل آن مأمور می سازد : ۱- مبارزه به مقابل هر حرکت و اقدام و تبلیغ و تلقینی که هدف آن تجزیه ی خاک و یا جرح استقلال افغانستان باشد. ۲- تعمیم اصول دموکراسی در تمام شئوون اجتماعی مملکت خصوصاً : مساوات عمومی تمام افراد در مقابل قانون بدون تبعیض مذهب و نژاد و زبان. آزادی تقریر و تحریر و اجتماع و کار و مسکن و مسافرت مطابق اصول دموکراسی. تفکیک قوای ثلاثه ی دولت از همدیگر و تعیین مسؤولیت و حدود صلاحیت هر یک. ۳- مبارزه به مقابل هر حرکت و اقدام و تبلیغ که موجب ضعف وحدت ملّی افغانستان و تقویه ی مخالفت و جدایی قومی و نژادی و مذهبی و سمتی گردد. ۴- وضع یک پلان معارف عمومی، مردانه و زنانه در شهر و دهات در بین نفوس کوچی و ده نشین و قبایل به غرض تطبیق تعلیمات عمومی اجباری . وضع پلان حفظ الصّحه ی عمومی . وضع پلان اقتصاد عمومی به اساس : تقویه ی زراعت ،تأسیس صنایع ملّی، اداره و مراقبت فعالیت های اقتصادی به منفعت عامه ، تهیة کار برای عموم و بلند بردن سویه ی اقتصادی مردم . ۵- مصؤون گردیدن جان و مال و حقوق تمام افراد از هرگونه تعرّض و تجاوز، و منوط گردیدن جزا به احکام محاکم صالحه . تأمین منافع و حقوق عامه ی زارعین و کارگران و مستخدمین، زنها و اطفال، معیوبین و معلولین، بواسطه ی وضع قوانین و ایجاد مؤسسات حمایتی و تعاونی. ۶- رفع مفاسد اجتماعی و خرافات و رسوم مضره مثل رشوت و تملق و اسراف و تجمّل و غیره، و تشویق مردم به زندگانی ساده و بی تکلّف. ۷- حفظ روابط دوستانه با تمام ملل به اساس احترام حقوق متقابله و حفظ آبرومند افغانستان در جرگه ی ملل عالم . حزب سعی می نماید که از راه تبلیغ و تلقین و ارائه نمودن مثال های عملی و انجام خدمات خالصانه ی اجتماعی، افکار عامه ی ملّت را به این پروگرام جلب و متمایل گرداند ، و برای وضع قوانین مناسب و مفید به غرض تطبیق پروگرام جد و جهد می نماید. (۱ ) غبار اساسنامه ی حزب وطن را نیز به تفصیل می نگارد که بر اساس آن ساختار تشکیلاتی حزب شامل شورای مرکزی ، هیأت عامل مرکزی، شورای ولایتی و هیأت عامل ولایتی می گردد . شورای مرکزی مرکب از نمایندگان شورا های ولایتی بود که در شرایط عادی سال یک بار بین اول میزان و آخر قوس تشکیل جلسه می داد. هیأت عامل مرکزی متشکل از ده تا پانزده نفر از اعضای شورای مرکزی بود که توسط این شورا به مدت یک سال تعیین می شد و هیأت های عامل ولایتی را نیز شوراهای ولایتی از بین خود انتخاب می کردند . هیأت عامل مرکزی از میان اعضا، یک نفر را به عنوان رئیس و دو نفر دیگر را به عنوان منشی و صندوق دار انتخاب می کرد. اعضای هیأت عامل مرکزی حزب وطن عبارت بودند از : میر غلام محمدغبار رئیس و منشی عمومی (= دبیر کل) حزب ، برات علی تاج صندوق دار یا مسؤول مالی، میر محمد صدیق فرهنگ، عبدالحی عزیز، محمد اکبر پامیر، علی احمد نعیمی، حاجی عبدالخالق، عبدالحلیم عاطفی، میر علی احمد شامل و علی محمد خروش. فراکسیون حزب وطن را در شورای ملّی در دوره ی هفتم میر غلام محمّد غبار ، سید محمد دهقان، سخی امین دوشی و محمد طاهر غزنوی و نمایندگان این حزب را در بلدیه (= شهرداری ) سرور جویا، محمد آصف آهنگ، شیر محمد آسیابان، میر محمد صدیق فرهنگ، برات علی تاج و محمد حسین نهضت تشکیل می دادند. (۲ ) . بعد از تصویب قانون آزادی مطبوعات در مجلس شورای ملّی، نشریه ی هفتگی وطن به عنوان ارگان نشراتی حزب غیر رسمی وطن در ماه حمل ۱۳۳۰ ( = مارس ۱۹۵۱ ) منتشر شد که مدیر مسؤول آن در ابتدا علی احمد خروش و بعداً میر محمد صدیق فرهنگ بود . این نشریه بعد از نشر این خبرکه نایب الحکومه ی قندهار، ژنرال عبدالغنی، در یک مناقشه ی شفاهی مشتی بر سینه ی رئیس محاکم عدلی آن ولایت زد، در آستانه ی انتخابات دورة هشتم شورای ملّی بعد از۴۸ شماره مصادره شد. موضعگیری سیاسی حزب وطن در رابطه با مسائل خارجی و داخلی یک موضعگیری انقلابی نسبتاً معقول و عادلانه به نظر می رسد که از سوی شورای مرکزی این حزب به این شرح به تصویب رسیده بود : حزب در سیاست بین المللی بین دو جبهه ی بلاکهای شرق و غرب از نظر صلح و جنگ، پابند بی طرفی و صلح است، اما در عین حال طالب حقوق افغانستان و پشتونستان و تمام ملّت هایی است که مورد تجاوز استعماری قرار گرفته اند، یعنی موضوع سیاست بین المللی حزب، کشید گی ها در بین دو بلاک شرق و غرب نیست بلکه موضوع حزب کشید گی ها بین ملل شرق و استعمار است، به همین سبب ارگان نشراتی حزب ( جریده ی وطن ) در مسائل پشتونستان و نفت ایران و کانال سوئز مصر و غیره از حقوق ملّی مردم خود و مردمان ایران و مصر و سودان و مراکش و هند و چین و غیره حمایت کرده است، لهذا خط مشی جریده ی وطن با مرام حزب موافق است. (۳) مصوبه ی شورای مرکزی حزب وطن در رابطه با سیاست داخلی این حزب نیز به این شرح است : حزب در مورد امور داخلی معتقد است که جنبشهای دموکراتیک و نوین افغانستان اساساًً بر خواست های تمام مردم کشور استوار است نه این که متّکی بر خواسته های یک دسته منوّرین باشد ؛ منوّرین فقط ترجمان تمنّیات عدالت خواهی کلیه ی مردم افغانستان است که در زیر بار استبداد خسته شده و امروز عدالت اجتماعی و مساوات عمومی را تقاضا می کنند، لهذا حزب وطن شرکت در این جهاد و مبارزه ی ملّی را نخستین وظیفه ی خویش می داند و آن را دوام خواهد داد . حزب وطن وحدت ملّی و تمامیت خاک افغانستان را مربوط به رژیم دموکراتیک می داند تا زبان و فرهنگ را از فشار برهاند و تبعیض واستبداد و خرافات را از بین بردارد و ملّیتها متساویاً و بدون تبعیض دارای مساوات و آزادی های دموکراتیک و حق انکشاف زبان و فرهنگ خویش گردیده، خورد و بزرگ و اقل و اکثر حقوق مساوی داشته باشند، ورنه افغانستان واحد و تاریخی زیر خطر تجزیه قرار خواهد گرفت. (۴) اهداف حزب وطن در شماره ی اول هفته نامه ی وطن نیز انعکاس یافته است که خلاصه و فشرده ی آن بدین شرح است : ترغیب اساس دموکراسی در تمام ساحات حیات اجتماعی در شرایط مشروطه ، تأسیس سازمان سیاسی، انتخاب آزاد و مستقل، آزادی تغییر محل سکونت، مصؤونیت فردی ، برابری مذهبی و ملّی ... تغییر سیستم اداری از طریق تصویب قوانین مناسب و اجرای آنها، شاهی مشروطه اما حکومت مسؤول در برابر مردم، حمایت از نهضت های آزادی بخش. (۵) حزب وطن به دلیل فراگیرتر بودن ترکیب اجتماعی و عضویت شخصیت های فرهنگی و روشنفکر در آن و با شعار دموکراسی پارلمانی توانست که عده ای از دانشمندان ، سیاست مداران و شخصیت های با نفوذ را جذب نموده و اعتبار سیاسی و اجتماعی خود را افزایش دهد. با توجه به این اعتبار، ظاهر شاه موافقت نموده بود که بعد از سپری شدن دوران حکومت شاه محمود خان، حزب وطن عهده دار حکومت گردد و نخستین حکومت ملّی را خارج از خانواده ی سلطنتی تشکیل دهد، اما عوامل دیگری سبب شد که چنین کاری صورت نگیرد و سردار محمد داوود خان جانشین عموی خود شاه محمود خان گردد . (۶ ) حزب وطن نه تنها به حکومت نرسید بلکه بعد از تظاهرات سال ۱۳۳۱ عده ای از سران و اعضای مؤثر آن به زندان افتادند. زندانیان حزب وطن عبارت بودند از : میر غلام محمد غبار، سرور جویا، برات علی تاج، عبدالحی عزیز، دکتر محمد ابوبکر، دکتر عبدالقیوم رسول، فتح محمد خان میرزاد، علی احمد نعیمی، علی محمد خروش، عبدالحلیم عاطفی، سلطان احمد، دکتر غلام فاروق اعتمادی و میر محمد صدیق فرهنگ (۷ ) . بعد از زندانی شدن مؤسسین حزب وطن، حاجی عبدالخالق، میر علی احمد شامل، محمد آصف آهنگ، نادر شاه هارونی، محمد اسلم اخگر، شیر محمد آسیابان و غلام حیدر پنجشیری هیأت عامل موقت حزب وطن را تشکیل دادند که از جمله ی آنها آقایان حاجی عبدالخالق، میر علی احمد شامل، محمد آصف آهنگ و نادر شاه هارونی از سال ۱۳۲۶ تا ۱۳۴۱ زندانی شدند. از زندانیان قبلی حزب وطن فرقه مشرفتح محمد خان میرزاد، برات علی تاج و سرور جویا، بیشتر از ده سال، میر غلام محمد غبار، میر محمد صدیق فرهنگ، عبدالحلیم عاطفی، علی احمد نعیمی و علی محمد خروش، چهار سال و دکتر ابوبکر، دکتر عبدالقیّوم ، دکتر غلام فاروق، عبدالحی عزیز و سلطان احمد حدود یک سال در زندان به سر بردند. غلام سرور جویا در سال نهم در زندان جان سپرد. (۸) البته، حزب وطن به دلایل مختلف از جمله عدم رسمیت احزاب، گرایشهای فکری و سیاسی خاص ، بی سوادی اکثریت مردم و غیره نتوانست از حلقه های محدود روشنفکری گامی فراتر نهد و در میان توده های مردم نفوذ کند . بنابراین اعضای آن مانند ویش زلمیان محدود بود که اسامی عده ای از آنها قرار ذیل است : ۱- میر غلام محمد غبار . ۲- میر محمد صدیق فرهنگ. ۳- غلام سرور جویا . ۴- فرقه مشر فتح محمد خان میرزاد . ۵- براتعلی تاج . ۶- محمد آصف آهنگ. آهنگ، فرزند مهدی خان چنداولی، مقام ریاست شرکت نساجی افغان و نمایندگی ناحیه ی ششم کابل در مجلس شورای ملّی در دوره ی دوازدهم را به عهده داشت . ۷- احمد علی کهزاد . ۸- علی محمد خروش. ۹- عبدالحی عزیز .۱۰- دکتر محمد ابوبکر. ۱۱- دکتر عبدالقیوم رسول. ۱۲- علی احمد نعیمی. ۱۳- نورالحق. ۱۴- عبدالحلیم عاطفی. ۱۵- سلطان احمد لوی ناب. ۱۶- دکتر غلام فاروق اعتمادی. ۱۷- محمد اکبر پامیر . ۱۸- جنرال سید اکبر خان مینه پال. ۱۹- جنرال سیّد عالم شاه خان.۲۰ - حاجی عبدالخالق.۲۱- محمد اسلم اخگر . ۲۲- میر علی احمد شامل . ۲۳- نادرشاه هارونی . ۲۴- شیر محمد آسیابان. ۲۵- غلام حیدر پنجشیری . (۹) ------------------- ۱- غبار ، میر غلام محمد ، افغانستان در مسیر تاریخ ، جلد دوم ، جون ۱۹۹۹ ، چاپ اول ، چاپخانه ی امریکن سپیدی ، هرندن ، ویر جینیا ، ایالات متحده ی امریکا ، ص ۲۴۵ - ۲۴۴ . ۲- همان منبع، ص ۲۴۹ - ۲۴۵ . ۳- همان منبع ، ص ۲۴۸ . ۴- همان منبع ، همان صفحه . ۵- تاریخ معاصر افغانستان ، از استرداد استقلال تا انقلاب ثور ، انتشارات بیهقی ، کابل ، میزان ۱۳۶۲ ، ص ۱۰۱ . ۶- مبارز ، عبدالحمید ، تحلیل واقعات سیاسی افغانستان ، چاپ اول ، سال ۱۳۷۵، ص ۱۳۱ . ۷- افغانستان در مسیر تاریخ ، جلد دوم ، ص ۵۰ . ۸- همان منبع ، همان صفحه . ۹- همان منبع ،