پایگاه خبری پیام آفتاب 10 سرطان 1399 ساعت 9:19 http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/93240/سبک-زندگی-سیره-امام-رضا-ع-بخش-اول -------------------------------------------------- عنوان : سبک زندگی و سیره امام رضا (ع) - بخش اول علی اصغر معصومی -------------------------------------------------- فلسفه زندگی هر انسانی سبک زندگی او را می‌سازد. هر مسلمانی باید بر اساس آموزه‌های قرآنی و روایی فلسفه و سبک زندگی خود را سامان دهد. از آنجا که در سبک زندگی رویه و روش‌هایی لازم است که انسان با مهارت آنها را کسب کند، بهره‌مندی از سرمشق‌ها بسیار می‌تواند کمک‌کار انسان باشد. از جمله این سرمشق‌های معصوم و الهی می‌توان به امام رضا (ع) اشاره کرد. متن : فلسفه زندگی هر انسانی سبک زندگی او را می سازد. هر مسلمانی باید بر اساس آموزه های قرآنی و روایی فلسفه و سبک زندگی خود را سامان دهد. از آنجا که در سبک زندگی رویه و روش هایی لازم است که انسان با مهارت آنها را کسب کند، بهره مندی از سرمشق ها بسیار می تواند کمک کار انسان باشد. از جمله این سرمشق های معصوم و الهی می توان به امام رضا (ع) اشاره کرد. نویسنده با مراجعه به روایات بر آن است تا سبک زندگی آن امام همام (ع) را تبیین کند تا سرمشق همه جویندگان فلاح و سعادت دنیا و آخرت باشد. سیره عبادی امام رضا (ع) برای هر مؤمنی عبادت مهم ترین دغدغه است؛ زیرا این عبادت است که دنیا و آخرت او را می سازد؛ بنابراین، هر مؤمنی به عبادت اهتمام می ورزد. امامان (ع) نیز این گونه هستند و بر آن بودند که به عبادت محض و خالص بپردازند هر چند که همه ابعاد زندگی آنان عبادی است ولی توجه به عبادت محض چون نماز و روزه و حج در دستور کار ایشان بود. از جمله اعمال عبادی امام رضا (ع) که بدان اهتمام داشتند عبارتند از: ۱. یاد و ذکر خدا در آیات قرآن بر ذکر و یاد دائمی خداوند بسیار تأکید شده و مردم را به ذکر کثیر دعوت نموده است؛ زیرا ذکر خدا موجب می شود تا شخص همواره خود را در محضر خدا دیده و تقوای الهی را مراعات کند. امام رضا (ع) بسیار اهل ذکر بود و این ذکرش ریشه در خشیت و خوف الهی داشت. رَجاءُ بْنُ أَبی الضّحاکِ می گوید:به خدا قسم هرگز کسی را باتقواتر و به ذکر خدا گویاتر و ازترس خدا بیمناکتر از او [امام رضا ع] ندیدم.(مشکاه الانوار، ص ۶۲) این سخن از کسی نقل می شود که می توان او را مأمور دولت و دشمن امام دانست؛ در حقیقت فضل آن است که دشمن بر آن گواهی دهد. فضایل امام (ع) به گونه ای است که دشمن نیز بر آن شهادت می دهد؛ زیرا رجاء بن ابی ضحاک، از وابستگان خلافت عباسی و مأموری بود که حضرت رضا (ع) را از مدینه به خراسان برد و در تمام مدت سفر، مراقب حالات و رفتار آن حضرت بود و جزئیات امور را زیرنظر داشت. مشاهدات او در مسیر حرکت، گواهی است بر سیره عبادی و حالات معنوی حضرت رضا (ع) که پیوسته تقوا و ذکر خدا و خوف از خدا بر آن حضرت حاکم بود. ایشان به عبادت بسیار توجه داشت و دمی از عبادت بازنمی ایستاد. در روایت است که در ایام حضور امام در خراسان، آن حضرت (ع) مدّتی در سرخس زندانی و تحت نظر بوده است و بیشتر فرصت را به نماز و عبادت می گذرانده است. عَبْدُ السَّلامِ بْنُ الْهِرَوی هراتی گوید:به در خانه ای که امام رضا (ع) را در شهر سرخس زندانی کرده بودند آمدم و آن حضرت آنجا گرفتار بود، از زندانبان اجازه [ملاقات] خواستم، به من گفت: راهی بر او نداری، پرسیدم: چرا؟ گفت: برای اینکه او بیشتر اوقات در روز و شب هزار رکعت نماز می خواند.(عیون اخبار رضا، ج۲، ص ۱۹۷ ح ۶) ۲. عبادت های شبانه و نماز شب خداوند در آیات سوره مزمل از پیامبرش می خواهد تا به نماز شب برخیزد و شب زنده داری کند و تنها یک سوم از شب را به استراحت پرداخته و نصف یا دو سوم آن را به بیداری و عبادت و ذکر الهی اشتغال داشته باشد. اصولاً تهجد شبانه موجب می شود تا انسان به جایی برسد که خداوند آن را مقام محمود دانسته است: وَمِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَّکَ عَسَی أَن یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقَامًا مَّحْمُودًا؛ و پاسی از شب را زنده بدار، تا برای تو [به منزله ] نافله ای باشد، امید که پروردگارت تو را به مقامی ستوده برساند.(اسراء، آیه ۷۹) امام رضا (ع) به نماز شب و تهجد و بیداری شبانه اهتمام می ورزید. إِسْماعیلَ بْنِ عَلِیّ برادر دِعْبِل خزاعی شاعر معروف نقل می کند: امام رضا (ع) به دعبل پیراهنی از خزّ هدیه کرد و به او گفت که قدر این پیراهن را بدان، من هزار شب [و] در هر شبی هزار رکعت با آن نماز گذارده و هزار بار قرآن ختم کرده ام.(بحارالانوار، ۸۳، ص ۲۲۲ ح ۷) امام این پیراهن را به عنوان بخشش و هدیه به دعبل می دهد؛ زیرا او قصیده ای در مدح و ثنای خاندان اهل بیت (ع) سروده و در نزد ایشان می خواند و ایشان نیز صله می دهد. دعبل، شاعر اهل بیت (ع) بود. شعر متعهّد و ولایی او دربارهٔ خاندان پیامبر (ع) مورد قبول و تقدیر حضرت رضا (ع) قرار گرفت و امام به او سکّه و پیراهن مخصوص خویش را بخشید، پیراهنی که در آن، خدا را بسیار عبادت کرده بود و جامه ای مقدّس و پربها به شمار می رفت. همچنین مأمور خلیفه عباسی رَجاءُ بْنُ أَبی الضَّحّاکِ می گوید: امام رضا (ع) در سفر و حضر، نماز شب، شفع، وتر و دو رکعت [نافله] صبح را ترک نمی کرد.(بحارالانوار، ج ۴۹، ص ۹۴) باید یادآور شد که نمازهای روزانه ۵۱ رکعت است که ۱۷ رکعت نماز واجب و ۳۴ رکعت نماز مستحب به عنوان نوافل است. این مأمور خلیفه می گوید که امام رضا (ع) این گونه عمل می کرد؛ اما در این میان با همه سختی ها و مشکلاتی که در سفر و حضر است، امام به نوافل خاصی از جمله نماز شب اهمیت ویژه می داد و اگر به هر دلیلی سایر نوافل ترک می شد این چند نافله ترک نمی شد و حضرت رضا (ع) چه در سفر و چه در حضر، این نافله ها را از دست نمی دادند و آنها را به جا می آورند تا این گونه اهمیت این نوافل خاص نشان داده شود. إِبْراهیمُ بْنُ الْعَبّاسِ هم دربارهٔ شب زنده داری امام می گوید: امام شبها خواب کم و بیداری زیاد داشت و بیشتر شبها تا سحر [برای عبادت] بیدار می ماند.(بحارالانوار، ج ۴۹، ص ۹۱) ۳. محافظت بر بین الطلوعین آن حضرت (ع) نه تنها بر شب زنده داری تأکید داشت، بلکه بر آن بود تا بین الطلوعین یعنی از فجر تا طلوع خورشید را نیز بیدار باشد و به عبادت و دعا بپردازد. این سیره همه امامان معصوم (ع) بود و حتی آنان، شیعیان را هم توصیه کرده اند که فرصت خاص بین طلوع فجر و طلوع خورشید را مغتنم بشمارند و به عبادت و ذکر بپردازند و از خواب این موقع بپرهیزند که خفتن در بین الطّلوعین، ناپسند است. رَجاءُ بْنُ أَبی الضّحاکِ فرمانده مأموران مأمون برای آوردن امام رضا (ع) در ضمن شرح عبادت های شبانه روزی امام می گوید: ایشان هنگامی که صبح می کرد نماز را می خواند، پس از سلام در جایگاه نماز می نشست و به تسبیح و حمد و تکبیر و تهلیل خدا مشغول می شد و به پیامبر و آل او صلوات می فرستاد تا اینکه خورشید طلوع می کرد.(بحارالانوار، ج ۴۹، ص ۹۲) ۴. ختم قرآن و تدبّر در آن بر اساس فرمان الهی تلاوت قرآن همواره با دقّت و تدبّر در معانی و پیام های کلام خدا وظیفه هر مسلمان است و هرچه بیشتر تلاوت شود، اجر و پاداش بیشتری نصیب قرآن خوان می شود. خداوند در آیاتی از جمله سوره مزمل بر اهتمام به تلاوت وترتیل و تدبر در قرآن تأکید کرده است. معصومان (ع) به این امر توجه خاصی داشتند. ابراهیم بن عباس گوید: امام رضا (ع) در هر سه روز قرآن را ختم می کرد و می فرمود: اگر بخواهم آن را در کمتر از سه روز هم می توانم تمام کنم ولکن از هیچ آیه ای نمی گذرم مگر اینکه در آن فکر و دقت می کنم که دربارهٔ چه موضوعی و در چه زمانی نازل شده است، به همین خاطر قرآن را در مدّت سه روز تمام می کنم.(بحارالانوار، ج، ص ۲۰۴، ح ۱) رَجاءُ بْنُ ضَحّاکٍ نیز می گوید: امام رضا (ع) شبها در بستر خود بسیار قرآن تلاوت می کرد و چون به آیه های بهشت و دوزخ می رسید، می گریست و بهشت را از درگاه خدا طلب می کرد و از آتش دوزخ به خدا پناه می برد.(عیون اخبار الرضا ۲: ۱۹۶، بحارالانوار ۴۹: ۹۴) از آداب قرائت قرآن، درنگ و تأمل هنگام قرائت و توجّه به مضامین آیات است. درخواست بهشت هنگام رسیدن به آیات بهشت و پناه بردن به خدا هنگام تلاوت آیات مربوط به عذاب دوزخ، از نشانه های این توجّه و دقت است. این قرائت همراه با تدبر تنها گوشه ای از انس آن حضرت (ع) با قرآن است؛ بلکه آن حضرت (ع) با قرآن زندگی می کرد و بر همین اساس استدلال به قرآن در هر کاری از جمله در مباحثات علمی یک امر طبیعی در سیره وسبک زندگی ایشان است. البته همه اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله)، قرآن شناس ترین مردم هستند و علم قرآن از سوی خدا به آنان سپرده شده بود و امّت پیامبر، خوشه چین علوم و معارف آنانند. تسلّط حضرت رضا (ع) به قرآن در حدّی بود که هر سخن و جوابی را مستند به آیات قرآن می کرد، تا راه انکار بر دیگران بسته شود. قرآن، حرف آخر را دربارهٔ موضوعات بیان می کند و استناد سخنان به آیات قرآن، آن را قوی تر و قابل قبول تر می سازد. ابراهیم بن عباس می گوید: مأمون امام رضا (ع) را با سؤال کردن از هر چیزی امتحان می کرد، و امام در حالی که همه سخن و جواب و استشهادش قرآنی بود او را پاسخ می داد.(عیون اخبار الرضا، ج ۲، ص ۱۹۳ ح ۴) ۵. روزه داری در قرآن بر نماز و روزه تأکید بسیار شده و حتی به عنوان دو اسباب و ابزار استعانت از خداوند بر آنها تأکید شده است. معصومان (ع) به نماز و روزه اهتمام ویژه داشتند. ابراهیم بن عباس گفت:امام رضا (ع) روزه [مستحبی] زیاد می گرفت و در هر ماه روزه سه روز (اوّل و آخر و وسط ماه) از او فوت نمی شد.(عیون اخبار الرضا ۲: ۱۸۴) در احادیث است که روزه اول، وسط و آخر هرماه، ثواب روزه همه آن ماه را دارد و هر که چنین کند، صائم الدهر (همیشه روزه دار) به شمار می رود.