پایگاه خبری پیام آفتاب 2 حوت 1388 ساعت 9:33 http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/10032/علامه-سعید-افغانی -------------------------------------------------- عنوان : علامه سعید افغانی -------------------------------------------------- متن : تهیه و ترتیب : برهان الدین « سعیدی » بـیـسـت و پنجمین سالگرد وفات علامه دوکتور محمد سعید « سعید افغانی» « ۱۹۲۲ ــ ۱۹۸۵ میلادی » محمد سعید در ده خیر آبـاد ، قـریه عمرزئی ولایت لغمـان در یک فامیل روحانی ، تصوفی و مدرس در سال « ۱۳۰۰ هجری شمسی » چشـم به جهـان گشـود . او تعلیمات ابتدائی از نظم و نثر دری و مبادی فقه عبادات صرف و نحو و رساله های علم منطق و غیره را از والدامجد خود مولوی عبدالمجید که از جمله مدرسین ‎،‎ مجاهدی نامدار وطن و یکی از مشایخ مشهور طریقت قادریه شریفه بود ، آموخت و بنابراستعدادخا ص که داشت بعد از سپری نمودن امتحان فوق العاده در صنوف بالا تر مدرسه عالیدارالعلوم عربیکابل ، شامل شد. محمد سعید به مجرد فراغت و کسب لقـب «مولوی»؛ به حیث استاد در همین مدرسه مقررشده و بنام « مولوی سعید افغانی » شهرت یافت و درپهلوی آن به تدریس ، امامت ، وعظ و نصیحت و کارهای فرهنگی توام با نوشتن مضامین « دینی، اجتماعی و سیاسی » پرداخت. مولوی سعید افغانی در سال ( ۱۳۲۸ هجری) به حیث مدیرمدرسه دارالعلوم نجم المدارس ولایت ننگرهار که در قریب جوار مرقد مبارک علامه نجم الدین مشهور به « هده صاحب » شیخ طریقه قادریه موقعیت دارد و یکی از مشهور ترین مدرسه دینی آن وقت در افغانستان بود، توظیف گردید . او برعلاوه پیشیبرد امور مـدرسه نجم المدارس به کارهای فـرهنگی، امامت و موعظه ای دینی و کار وسیع سیاسی برای تنویر جامعه پرداخت و همچنان جریده قلمی را بنام « النجـم » که بیشتر از نیم قرن قدامت تاریخی دارد ، با شعار« خدمت به مردم و وطن » تأسیس کرد و خود منحیث مدیر مسوول ؛ کار نشراتی آنرا به پیش میبرد ، تا اینکه بنابر فعالیت های دینی، ملی ، اجتماعیو تربیه صدها امام ، مدرس، قاضی و عالم دینی بعد از ده سال خدمت در مدرسه دارالعلوم نجم المدارس به مرکز افغانستان « شهرکابل » تبدیل گردید که در مورد علت تبدیلی موصوف مرحوم مولوی محمد هاشم « کامه وال » درسال ( ۱۳۶۳‎‎‎ هجری شمسی ) چنین نوشته است: ( ماه مبارک رمضان رسید و پادشاه وقت در جلال آباد بودند و در مسکن شاه « باغ کوکب » سرشته ختم کریم در اثنای نماز تراویح که در مذهب حنفی « رح » عبادت های مصنونه است ګرفته شده بود ، در آن اشتراک ورزیدند . مدیر صاحب نجم المدارس « مولوی سعید افغانی » با چند نفر استادان مدرسه نیز در آن ختم شرکت کرده بودند ، در شب اخیر ختم طوریکه تامل است سخنرانی های اجتماعی و موعظه دینی ایراد میګردد ، دوکتور صاحب فرصت را غنیمت دانسته بحضور پادشاه آیه قرآن کریم را تلاوت، ترجمه و تفسیر نمودند از اثر درد دل که با آمور وطن و بهبود آن برای بهبود اهل وطن داشتند به جرئت حق ګوئی ضمنآ خطاب به پادشاه ګفت : اګر چه در قانون اساسی ذکر ګردیده که پادشاه شخصآ واجب الاحترام و غیر مسوول اند ، ایا شما فرمانی را صادر کرده اید و از علمآ و خطبآ خواهش کرده اید که به یادداشت کلمه بنده خدا «ج » در خطبه بشما دوعا بکنند و بنده شرعآ به نزد خالق رب العالمین مسوولیت داشته می باشد بلکه در ذهنیت عامه کافه ملت و رعیت نیز مسوولیتی دارید . خواهش میکنم ؛ تا شخصآ نیز قبول زحمت فرموده به امور اداره عامه وطن توجه کرده و جلو خود سریهای بعضی مامورین بزرګ را بګیرید و ... فردا آن مولوی صاحب را وزارت معارف خواسته و به حیث معلم مکتب ابتدائی در شهر کابل مقرر شدند و مولوی صاحب به صبر استقامت از این امر اطاعت کردند . ) سعید افغانی بدون ترس از صدمه حاکمیت و قدرتمندان وقت، همواره به اداء رسالت و وظایف ایمانی و وجدانی پرداخته و برای تنویرا‌ذهان ملت و خاصتا جوانان کشور در پهلوی کار های فرهنگی ، تنویری و خطابت ؛ جریدهقلمی تحت نام «اخلاق » رادر لیسه عالی حبیبه شهر کابل تآسیسو بهدست نشر سپرد که محترم خلیل زمر خاطرات شان را تحت عنوان « یک معلم و یک رهنمائی خوب » چنین نوشته است : ( دقیق بیاد دارم که سال « ۱۳۴۱ هجری شمسی» بود و من در صنف دهم لیسه حبیبیه درس میخواندم . مردی بلند قامت ، با وقار و سنګین که دارای لباس منظم و پاک و تمیز بود ، یکجا با محترم محمد یعقوب سر معلم مکتب وارد صنف ګردید و یعقوب خان موصوف را اینطور معرفی نمود : او محمد سعید افغانی نام دارد و پس از این بشما مضمون تفسیر را تدریس خواهند نمود ، پس از این معرفی مختصر استاد سعید افغانی به تدریس آغاز نمود . او با سایر معلمین علوم دینی که تا آن دوران من دیده بودم تفاوت کلی داشت ، موصوف شمرده و حساب شده حرف میزد ، با حوصله و با تمکین بود و در طول دو سالیکه او معلم بود یکروز هم حالت عصبانیت و بی موازنګی را از او ندیدیم . استاد سعید افغانی یک معلم مهربان بود و به همه ګونه سوالات شاګردان پاسخ میګفت و این حرفهای استاد تا کنون در ګوشم طنین انداز است : دین اسلام ، دین اخوت و دین برادریست ؛ عفو و ګذشت بر انتقام و خشونت در آن برتری دارد و.. ) . سعید افغانیدرسال« ۱۳۴۲» هجری شمسی مطابق « ۱۹۶۴» میلادی غرضتحصیلات عالی به پوهنتون« الازهر » مصر اعـزام گردید و در آنجا بر علاوه تحصیلات عالی، به امورفرهنگی نیز مصروف شد و بحیث مسوول امور نشراتی« بخش افغانستان » در رادیو قاهره به معرفی کلتور مـردم افغانستان و روابـط تاریخی دو ملت « افغـان ومصر»پر داخت و بعدآ به پاس خدمات شایسته شان در این عرصه به صفت امــرشعبه نطاقان بخش پشتو« کبیرالموذ عین » در رادیو قاهـره تؤظیف شد . سعید افغانی برعلاوه اینکه درآموزش علوم ذکاوت خاصی داشت ؛ شخصتی « مهربان ، دلیری و شجاع » توام با عواطف و احساسات بشری، خیر خواه ، مردم دوست ، صلح و امنیت پسند، طرفدار سرسخت در مقاومت و دفاع از عقاید حقه اسلامی واقعی بـود ،کهبنابر این صفتش در شب حمله نظامی بالای کشور مصر۱۹۶۷ میلادی ، با قبول تمام خطرات حیاتی ؛ به رادیـو قاهـره رفت و برعلاوه نشراتپشتو ،نشرات عـربی رادیو قاهره را با «فصاحت زبان ، خلاقیت ژورنالستی و توضیحات عالمانه» فعال نگهداشت و از آنطریق مردم و قوای مسلح را به نفع مردم مصر ، جهان اسلام و دولت فـقید جمال عبدالناصر رﺋیس جمهور وقـت جمهوری عربی مصر به اتحاد ، متانت و پایداری دعوت کرد که به پاس این شجاعت تاریخی شان از جانب فقید جمال عبدالناصر رﺋیس جمهور مصر رسمآ به حضور پذیـرفته شده وموردتمجیدو ستایش شان قرار گرفت. رﺋیس جمهور مصر ، با حضور داشت وزیر ارشاد و فرهنگ از شجاعت و دلیری سعید افغانی قدردانی کرده و چنین گفت :( این ابتکار شجاعانه شما کارنامههایعلامه سید جمال الدین افغانی را درخـاطرات مردم مصردوبارهتازه ساخت ، فلـهذا دولت مصر از شما علا مه دوم و از مردم افغانستان قلبآ ابراز سپاس مینماید . ) سعید افغانی در مقابلاز حسن نظر و اخلاص جلالتماب فـقید جمال عبد الناصر سپاس و تشکر کرده و بر روابط تاریخی بین مردمان دو کشور تاکید نمو د و همچنان جمال عبد الناصر به وزیرارشاد وفـرهنگ اسلامیهدایت داد تا به پاس خدمات سعید افغانی و تحکیم هر چه بیشتر روابـط مردم « مصر و افغانستان » ؛ دو جلد کتاب شان را بنام های : « شیخ الااسلام عبدالله الانصاریالهروی و نابغهّ ءالشرق السید جمالالدین الافغانی »چاپ نماید . سعید افغانی بنابر ذکاوت و استعداد خارق العاده ئی که داشت، توانست در مدت کمتر از « پنج » سال اقامت خویشدرکشور جمهوریه عربی مصر، برعلاوه لیسانس « اصول دیـن »، دیپلوم « ماستری » و دیپلوم « دوکتورا» راموفقانه در رشته « فلسفه و الهیات » از پـوهنتون مشهور اسلامی جهان« جامعه ّالازهـر الشریف» بدست آورد ، با کمال افتخار و سربلند ی بهوطن خویش عـودت کردو به صفت«استاد» در دارالمعلمین روښان «کابل» و بعدآ در پولتخنیک کابل به تدریس مضامین «تاریخ اسلام » پرداخت. دوکتور محمد سعید « سعید افغانی » به شخصیت انسان حرمت میگذاشت ،با همهبا حوصله و فراخدلیبرخورد میکرد ، اهـل منطق و استدلالبود ، به محراب فضیلت وعلم احترام بی شایبه داشت و در اوج جاه و جلال بهتواضع زیست و منحیث فرزند صالح وطن و بمثابه محقق پرتلاش و حقیقت جو ، بعد از غور و بررسی همه جانبه اوضاع سیاسی و اجتماعی وطن بخاطر ایجاد یک « جبهه متحد ملی » شعار زیرا : « دین هرعالم،هرشخصیت مذهبی،هر وطنپرست و هر انسان صادق آنست که تمام قدرت، استعداد و دانش خود را وقف مبارزه بخاطر آزادی ملی و اجتماعی، بخاطر صلح و امنیت بشریت نماید . » مطرح کرد و جهت تحقق آن به مبارزه صنفی همچنان در جمع جنبشهـای دموکراتیک استادان پوهنتون کابل و محصلان (۱۹۷۲م مطابق ۱۳۵۱ هجری شمسی ) پرداخـت و به همکاری هریک:استاد فضل الربی پژواک، دوکتورمحمداحسان روستامل، پوهاند علـی محمد زهما وعـده یی دیگری از استادان ، طرح هسته گذاری اتحادیهاستادان افغانستان را تکمیل نموده و در اولین جلسه مؤسسان افتخارآن را در یافت تا به نمایندگی ازکانون علمی خویش به عضویت رهبریشـورای مرکزی ومتعاقبآ به صفت معاون شورای مرکزی آن اتحادیه انتخاب گردد. استاد سعید افغانی به همکاریاستادان دموکرات کوشید ، تا اتحادیه استادان پوهنتون کابل را منحیث مدافع حقوق صنفی و حرکت ممد احیای دموکراسی در وطن سوق و رهبری نماید ، بر علاوه اینکه اتحادیه رااز لغزش به چپو راستبه دور نگهداشت ، زمینه و وسایل را بخاطر تشکیلجبهه متحد ملیبه اشتراک فعال تمام احزاب ، سازمانهاو شخصیت های ملیو اجتماعی آماده ساخت که بگونه مثال میتوان ازجمله فعالیت و سازماندهی موصوف به صفت معاون شورای مرکزیاتحادیه استادان پوهنتون کابل ،در اجتماعبزرگ احتجاجیه مـردمشهر کابلکه در( ۱۳ مارچ ۱۹۷۳ میلادی ) در پارکزرنگار شهر کابل تدویر گردیده بود و در آن نمایندگان احـزاب و سازمانهای مختلف سیاسی، ملیواجتماعیاشتراک و سخنرانی نمودند ، منحیث اولین قدم علنی بخاطـر ایجاد جبهه متحد ملی درکشوربشمار برد که در مورد محترم محقق م . ح . بارق شفعیی خاطرات شان را بنام « خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود » چنین نوشته است : ( دکتور سعید افغانی نه تنها یک طالب العلم ، با استعداد سرشار و خسته ګی ناپزیر در آموزش علوم عصر خود بود ، بلکه عالمی جهید در علوم فلسفه و تصوف اسلامی ، دانشمندی وارد تاریخ و فرهنګ کهن سال کشورو منطقه خویش و در تمام این عرصه ها استاد توانا و آموزګار هنرمند و دانایی نیز بود . دکتور سعید افغانی می کوشید اتحادیه را از سوائب لغزش به « چپ » و « راست » به دور نګهدارد ، که الحق در آن ګیرودار کار آسانی نبود ، مع هذا ؛ اتحادیه در مسایل سیاسی به صورت محسوسی از مرکز به طرف « چپ » اتخاذ موضوع میکرد و این یکی از عواملی محبوبیت بیشتر استاد سعید افغانی در نهضت ملی و دموکراتیک کشور بود ، در عین حال او میکوشید با استفاده از این تجربه در زمینه وسیعتری ، این اشتراک مساعی در بین نیروهای سیاسی دارای تمایلات ګوناګون را ، با تجربه به نقاظ مشترک در اهداف عمومی شان ، به اشتراک در یک جبهه متحد دموکراتیک و ملی در معرض آزمایش قرار دهد، ولی اتحاد ملی به زمینه و یا زمینه های عینی مبارزات متحد ملی ضرورت داشت و.... ) علامه دوکتور محمد سعید « سعید افغانی » هم عالم مجتهد بود و هم روحانی ؛ هم ملا بود و هم مدرس ؛ هم سیاست مدار بود و هم در راه عدالت صادق ؛ هم استاد فلسفه بود و هم الهیات ؛ هم در علوم دینی وارد بود و هم در علوم اجتماعی ؛ هم محقق پر تلاش و هم مبارز راه صلح و آرامش چنانچه مرحوم مولوی محمد هاشم « کامه وال » در خاطرات شان چنین نوشته است . ( دوکتور صاحب سعید افغانی ؛ صاحب قـوهقدسیه بـود ؛ از نفس خویش بـرآ مده و گذشته بود، دائمـآ در فکر حصول سعادت و آرامی برای کـافه بشریت علی الخصوصبرای اهـلاسلام و اهـل وطـن محبوب خود بود و ... ) سعید افغانی قلم توانا داشت ؛ او با نوشتن بیشتر از « سی و هفت » جلد کتب و بیشتر از « دوهزار عنوان مقاله و مضمون » به زبانهای « پشتو ، دری و عربی » البته چه در بخش فلسفه ؛ چه هم در دنیا ی تصوف و چه هم در عالم اجتماعیات ! آرزو داشت تا بشریت را از در خشش حقایق آگاه سازد ، که در این بحث کوتاه صرف بگونه مثال بخش اندک از اندرزهای جناب شان را خدمت شما پیشکش میدارم : ــ عـباد ت ؛ رکــن اساسی مسلمانی است !پس بر هـر فـرد مسلمان واجب است تا با خلوص نیت ، محبت و متکی بــر ارشادات رسول اکــرم صلی الله علیه و سلم ، فقـط رب العالمین را پرستش و عبادت ، خالصانه نماید . ــ زندگی تحفه حق تعالی ؛ بخاطر« سعادت و خوشبختی » بشریت است ؛ که آن را میتوان با « ریاضت و عبادت ، عشق و محبت ، اعتماد و باور ، صبر و حوصله و گذشت و فداکاری » بدست آورد و از مزایای آن مستفید شد . ــ عشق و محبت ! جذبه ، الهام ، میل روح ، انوارو تجلی الهی ؛ بر دل پرهیزگاران و مومنان صادق است که بالوسیله آن میتوان به ثمره نعمات در گاه الهـی نایل شد ؛ پس هــر آنکه از این نعمت حـق تعالی بـدور ماند ، غـافل است؛ و جفا کــار ! ــ با شکر گذار از مزایای زندگی لذت ببرید ، بخاطر اینکه فرصت از دست رفته دوباره میسر نمیگردد . ــ رمز سعادت و خوشبختی بشریت در « حسن خیر ، تعقل سالم ، تعاون و همزیستی مسالمت امیز » است . ــ رمز سعادت و نیکبختی دنیا و عقبا در کار عمل خیر مضمر است و از همین جهت است که قیامت و تباهی عمومی آن وقت به میان میاید که مفکوره و عمل خیر بکلی از بین برود . ــ زندگی شیرین است ! اگر با « عشق و محبت » آن را بناء کرد و با تعقل سالم از مزایای آن لذت برد . ــ دنیا زیبا است ! اگر به زیبائی آن کوشید و از آن حظ برد . ـــ محبت « دوستی و نشاط قلب » است که زمینه و وسایل تفاهم و حظ و لذت را در وجود انسان پرورش میدهد و مانع رشد « کینه ، نـفرت و کدورت » میگردد . ــ خانه و خانواده کانون سعادت و خوشبختی است ! درصورتیکه با « نیت پاک » تهداب گذاری گردد ، با عقل سیلم و قلب مملـو ازعشق و محبت به بقای آن کـوشید و با « امانت داری، صبر، حوصله ، گذشت و فداکاری » به ضوابـط آن احترام گذاشت و از آن حفاظت کرد ــ یکی از روش های اساسی در تربیت اطفال آن است ؛ تا والدین با « محبت ، صمیمیت و دوستی » اطفال خویش رابه گوش کردن ،عادت دهند وبعدآ آنها را « تربیت ، تعلیم ، رهنمائی و کمک » دوامدار نمایند . اگـر این روش و شیوه والدین ، درتربیت اطفال شان تـوام با « دلسوزی ، اعتماد و حوصله مندی » باشد ،در آن صورت نتایج و سطح«مسوولیت،فعالیت وعلاقمندی »اطـفال دربـرابـر « والدین ، خانواده و جامعه » موثر است . علامه سعید افغانی متاهل بود ، نه پسر و دو دختر داشت ، که فعلآ هشت فرزند شان در قید حیات بوده و مصروف کار های فرهنگی وکلتوری بوده و از آنطریق در برابر وطن و مردم رسالت خویش را اداء مینمایند . دریغا ؛ مولانا محمد سعید « سعید افغانی» خـوش درخشید ولی دولت مستعجل بود ! او به تاریخ « اولحوت ۱۳۶۳ هجری » مـریض شد وبه بتاریخ « هفـتحوت ۱۳۶۳ هجریشمسی » مطابق « ۲۵ فبروریسال ۱۹۸۵ میلادی » ساعت دو بعـد از ظهر ، روز دوشنبه به عمـر شصت و سه« ۶۳ » سالگیضربان قلب مهربانش در حالیکه پروف کتابش را اصلاح میکرد ، از حرکت باز ماند و درشفـاخانهاکادمی علوم طبی، داعی اجلرا لبیکگفت و بعالمجاودانیشتافـت. جنازه مرحوم سعید افغانی بتاریخ « هشتم فبروری ۱۹۵۸ » با مراسم خاص توام با اشتراک صدها تن « علما ، روحانیون ، دانشمندان ، بزرگان حکومت ، مخلصین ، شاگردان ، دوستان و اقارب » در مسجد جامع پل خشتی شهرکابل اداء گردیدو مطابق وصیت شان در جوار مرقد حضرت تمیـم الانصـار « رح » در شهـدای صالحینبهخاکسپرده شـد. « ا نالله و انا الیه را جعون » -------------------------------------------------------------------------------------------------------- تذکر: با تشکر فراوان از آقای برهان الدین سعیدی که زندگینامه مرحوم استاد محمد سعید افغانی را تدوین نموده اند، خاطرنشان می‏گردد همان طوری که در متن این نوشته هم اذعان شده است علامه سعید افغانی با نیروهای چپ کمونیستی و بخصوص گروه پرچم همکاری داشته است. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ماخذ و منابع : ــ زما ژوند : نوشته علامه سعید افغانی ــ د سولی او تفاهم د لیاری مبلغ دوکتور مولوی محمد سعید افغانی : نوشته سر محقق عیدالله خدمتگار بختانی ــ جراید النجم : موسس مولوی سعید افغانی ــ اندرزهای دری : نوشته علامه سعید افغانی ــ تذکر مختصر در باره شخصیت الحاج دوکتور سعید افغانی : نوشته مرحوم مولوی محمد هاشم « کامه وال» ــ خــوش درخشید ولی دولت مستعجل بود : نوشته محقق م . ح .بارق شفعیی ــ ششمین سال وفات شخصیت فرزانه سعید افغانی : نوشته سر محقق محمد صدیق سیلانی ــ ارواښاد مولانا سعید افـغانی اودهغه ټولنیز شخصیت : مولوی غلام سرور منظور ــ په وطـن مین یو ستر استاد : نوشته پوهاند داکتر محمد قاسم « جمدر » ــ د سولی او ټولنیز عدالت دلاری پیژندل شوی شخصیت : نوشته شاه محمود « حصین » ــ مبارز راه صلح و تفاهم : ارگان نشراتی د حق لاره . ــ سوله او تفاهم د سعید افغانی له نظره : نوشته محمد رحیم یوسفی ــ استاد سعید افغانی محقق پر تلاش و هم مبارز راه صلح و آزادی : نوشته ولی « فنی» ــ یک معلم و یک رهنمای خوب : نوشته خلیل زمر ــ استاد افغانی د علم او فرهنګ دلاری یو تلپاتی نوم : شماره ۴۸ مورخ ۱۳۶۹ روزنامه پیام . ــ مرحوم استاد سعید افغانی : شماره ۳۱ مورخ ۱۳۶۹ جریده الاسلام. ــ د سولی مبارز : ارگان نشراتی د حق لاره . www.said-afghani.de.vu ـــ www.baktash-saidi.de ۱۸.۰۲.۲۰۱۰ مرکز کلتوری د حق لاره