پایگاه خبری پیام آفتاب 29 سرطان 1399 ساعت 8:54 http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/93453/شهید-علامه-بلخی-شاعر-آزادی-خواهی-استبدادستیزی -------------------------------------------------- عنوان : ​شهید علامه بلخی شاعر آزادی‌خواهی و استبدادستیزی سید وحید ظهوری حسینی -------------------------------------------------- شهید علامه سید اسماعیل بلخی بنیانگذار ادبیات انقلابی افغانستان و از علمای شهیری بود که در دوران سیاه اختناق و خفقان ستم‌شاهی، فریاد آزادی‌خواهی سر داد. متن : شهید علامه سید اسماعیل بلخی بنیانگذار ادبیات انقلابی افغانستان و از علمای شهیری بود که در دوران سیاه اختناق و خفقان ستم شاهی، فریاد آزادی خواهی سر داد. در رابطه با این شخصیت عدالتخواه، مبارز، مؤمن و متعهد، قلم را یارای به تحریر درآوردن همه خصائل نیکو و ارزشمندش نیست ولی تبرکا و تیمنا چند ویژگی ذیل را لازم به یادآوری می دانم که می تواند الگوی ایثار و فداکاری و صبر و مقاومت و تبدیل تهدیدها و بحران ها به فرصت ها توسط ایشان و درسی برای ما و نسل جوان و مبارز باشد. ۱- خطه ای که از دیرباز مرکز تشیع و پایگاه ستارگان علم و ادب بوده در ۲۴ سرطان (تیر) ۱۲۹۹ یا ۱۲۹۵ هجری شمسی شاهد ورود قدم های مولود مبارکی بود که امروز ایشان پس از گذشت سال های سال، پایاپای ستارگان درخشانش چشم و چراغ ملت مسلمان به حساب می آید. ۲- بلخی بعد از مهاجرت از وطن نیز طلبه ای وارسته و بی آلایش و محبوب همگان بود. درگیر کفش و کلاه نبود و با کهنه ترین عبا و عمامه می ساخت و به خوراکی اندک قناعت می کرد. با این حال، سخاوتی بلند داشت. تا آخر عمرش برای خود نیندوخت و هیچ گاه کیسه و جیبی برای نگهداری پول درست نکرد. مقدار شهریه و درآمدی را که داشت، میان عمامه می گذاشت و این سیره را تا آخر عمرش مراعات کرد. ۳- همیشه در جمع طلاب و مردم سخن تازه داشت و از دریای علم و کمال و شعر و ادبش مردم بهره ها می بردند و تشنه تر می شدند و در همان آغازین روزهای ورودش به حوزه، دم از آزادی، استقلال و نبرد با استعمار می زد. ۴- در سال ۱۳۱۴ با شیخ محمدتقی بهلول از رهبران مبارزه با کشف حجاب، آشنا شد و در همین سال در نهضت معروف مسجد گوهرشاد مشهد مشارکت کرد و این حرکت یکی از اساسی ترین حرکت های جریان عملی مبارزه وی با استکبار و عوامل آن، در جهت حفظ ارزش های اسلامی به شمار می رود که وی سهم عمده ای داشت و در روزگار شوم و خونین ملت ایران، شریک آلام شان بود. ۵- در رمضان ۱۳۱۵ پس از هشت سال تحصیل در حوزه خراسان، وقتی به وطن مراجعت نمود، حکومت وقت افغانستان که از فعالیت های بلخی احساس نگرانی می کرد، اجازه خروج وی از هرات را نداد و او ناچار شد که هشت سال را در همین شهر سپری کند. وی با اغتنام فرصت تحصیلات حوزوی خود را نزد شیخ محمدطاهر قندهاری ادامه داد و در سال ۱۳۱۷ نیز در همان جا ازدواج کرد. علیرضا مشهور به علی آقا تنها پسر شهید بلخی بود که بعد از کودتای هفت ثور (اردیبهشت) ۱۳۵۷ توسط حکومت کمونیستی دستگیر و شهید شد. ۶- سید اسماعیل با وجود محصور بودن در هرات عازم شمال کشور شد، سپس به کابل و قندهار سفر کرد و مجدد به هرات بازگشت. او با برداشتن هر گام ده ها یار و شیفته پیدا می کرد و عملاً در راه تشویق مردم به طرف احکام و دستورات اسلامی گام برمی داشت لذا طی دو ماه، نزدیک به دو هزار و ۵۰۰ نفر از خوبان را جذب و فعالیت تشکیلاتی اش را در سال ۱۳۲۲ پایه گذاری نمود. ۷- ایشان و همفکرانش به تدریج در ادارات و نهادهای دولتی نفوذ و برخی از کارمندان دولتی و شخصیت های فکری و فرهنگی را به سوی خود جذب کردند. با فعالیت های گسترده بلخی در هرات، مقامات دولتی به این نتیجه می رسند که وی در هرات قابل کنترل نیست و ناچار او را به مزار شریف تبعید کردند. فعالیت های شهید بلخی در مزار شریف با آشنایی قبلی مردم این شهر از وی بسیار زود اوج گرفت و این باعث گسترش فعالیت سیاسی بلخی در مناطق شمال افغانستان شد و برخی از شخصیت های مهم منطقه مثل خواجه محمد نعیم فرمانده نظامی و امنیتی مزار شریف جذب شهید بلخی شد. ۸- علامه بلخی در سال ۱۳۲۷ بنا به دعوت جمعی از اهالی کابل وارد این شهر شد، البته گفته شده، سید اسماعیل به علت فعالیت علیه نظام شاهی، به کابل فراخوانده شد تا بتوانند او را مستقیماً تحت کنترل خودشان قرار دهند. اما وی از این تهدید هم استفاده مناسب کرد و آن را به فرصت تبدیل کرد. با آمدن وی، کابل پر از شور و هیجان شد و فضای تاریک شهر روبه روشنایی و امید گذاشت و شیعیان جان تازه ای گرفتند. زمزمه ها، نفس گرم و حلاوت کلام سید، شهر را نور باران کرد، طنین فریاد کوبنده اش در کوچه پس کوچه های شهر شنیده می شد و زنگ کوچ ظلمت و تباهی از سرزمین شیران، در بناگوش کاخ سلطه به صدا درآمد. ۹- با اوج اختناق سیاسی، بلخی و یارانش به فکر فعالیت های مسلحانه علیه حکومت غیرقانونی حاکم وقت برآمده و اولین حرکت گسترده مسلحانه خود را در حمل (فروردین) سال ۱۳۲۹ که قصد سرنگونی رژیم مستبد شاهی را داشتند، آغاز کردند. قیام مسلحانه اما با خیانت یکی از یاران سیاسی نافرجام ماند و شهید بلخی توسط حکومت دستگیر و بدون سند و محاکمه، به زندان دهمزنگ کابل منتقل شد و ۱۴ سال در این زندان مخوف ماند. اما این روحانی اندیشمند و روشن ضمیر و شاعر مبارز، از فرصت و فراغت به دست آمده استفاده کرده و اکثر سروده های خود را در همین زندان کابل سرود. وی که در یکی از مقاطع تاریک و پر خفقان تاریخ افغانستان می زیست علمدار مبارزه فرهنگی و سیاسی علیه نظام حاکم و مرد فکر و عمل و قیام و منبر بود. آثارش که در دخمه های تاریک زندان سروده شده از مفاهیم مترقی روز سرشار و هم از تعالیم نجات بخش دین برخوردار است. ۱۰- علامه بلخی در سال ۱۳۴۳ همزمان با تصویب قانون اساسی جدید که به نام دهه دموکراسی شهرت یافت، بر اثر وجود همین فضای نسبتاً باز سیاسی، از زندان آزاد شد و فعالیت های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی خود را با اولین منبر خود، یک ماه پس از آزادی، دوباره از سر گرفت و ارتباط مستقیم با مردم شهرهای مختلف افغانستان و همچنان با دید جهانی که داشت با سایر کشورها مانند ایران، عراق، عربستان، مصر، سوریه، اردن و شوروی برقرار کرد و با درک مشکلات روزافزون آنها به سفری تاریخی به این کشورها پرداخت که نقطه عطفی در تاریخ مبارزات فکری و فرهنگی ایشان محسوب می شود. ۱۱- در سفر به سوریه با امام موسی صدر (ره) رهبر شیعیان لبنان دیدار و مذاکره کرد؛ در عراق هیئت عزاداری و سینه زنی از افغانستانی های مقیم عراق و زائران افغانستانی در کربلا، تشکیل داد. از مهم ترین ملاقات های شهید بلخی در نجف، دیدار و ملاقات با حضرت امام خمینی (ره) در منزل امام بود که جلسه مفصل خصوصی برگزار شد و درد دل های گذشته و طرح های آینده مطرح و برنامه ریزی شد. البته ملاقات دیگری نیز میان امام خمینی (ره) و شهید بلخی در شهر کربلا صورت گرفت؛ گفته می شود در آن ملاقات بود که شهید بلخی شعر شب دیجور را در محضر حضرت امام (ره) خواند. ۱۲-یکی ازویژگی های علامه وسعت نظر و نگاه بزرگ او بود، که به همه جهان اسلام نظر داشت. جهان اسلام را سرزمین خود می دید و از آن دفاع می کرد. بلخی در اشعار خود حس آزادی خواهی را به نمایش گذاشته و به مسائل سیاسی اجتماعی جامعه خود و حتی جهان اسلام توجه داشت. چنان که وقتی رژیم صهیونیستی به سرزمین های عربی حمله کرد، به دفاع از مردم مظلوم فلسطین برخاست و مردم افغانستان را ضد صهیونیست ها تحریک کرد و برای مردم فلسطین کمک های سیاسی و مالی فراهم کرد. ۱۳-این علامه مبارز در یکی از سخنرانی هایش می گوید: برادران عرب ما خیال نکنند که تنها عرب به این درد می سوزد. روزی که صهیونیست ها به ممالک اسلامی و فلسطین حمله کردند، افغانستان یک پارچه ماتم شده بود، طلاب معارف، کسبه و دکاندار و ارباب علم، همه برای مظاهره به بازارها برآمدند، خطابه ها و شعارها دادند. من بر فراز بازار سرپل خشتی برآمدم؛ خطابه جذابی خواندم که حاکی از معاونت مالی و جانی و خونی ملت مسلمان بود و به سفارت کشورهای عربی فرستادم. به وزارت خارجه رفتم و خطابه آتشین دادم؛ به مسجد پل خشتی رفتم و خطابه سوزناک دادم. همه همدردی کردند ولی درد آن وقت اثر می کند که واقعاً وحدت نظر باشد. سید شهید، در سال ۱۳۲۷ به نمایندگی از ملت افغانستان، اقدام به جمع آوری کمک برای مجاهدین فلسطینی نمود و با مجاهدان فلسطینی ابراز همدردی کرد. ۱۴- آثار سید اسماعیل بلخی در شعر معاصر افغانستان و بلکه در شعر فارسی عصر خویش، دارای مفاهیمی رفیع است و آثارش به سبب سرزندگی و برخورداری از حس و تفکری پویا مشمول گذر زمان نشده است. چهره و رویه حاکمان مستبد که با استفاده از هرشیوه و وسیله ای خود را بر سرنوشت کشور و ملت تحمیل کردند، توسط علامه شهید سید اسماعیل بلخی (ره) افشاء می شد و راه و روش مبارزه با استبداد با زبان شعر و ادبیات و عملکرد درست به مردم ارائه و ارشاد شده است؛ لذا با دقت به آموزه های دینی و سخنان شهید بلخی چند نتیجه مهم به دست می آید؛ یعنی هم چهره استبداد و زوایای گوناگون عملکرد آن روشن می شود و هم راه های مبارزه و برخورد با مستبدان و عوامل حکومتی و غیر آن توضیح داده شده و هم مسیر برقراری قسط و عدل و رسیدن به استقرار و استحکام حاکمیت مستضعفان، تشریح و تبیین شده است. نمونه اشعار بلخی علامه سید اسماعیل بلخی در کنار شخصیت علمی و اسلامی، از شعرای به نام افغانستان است. وی لقب بنیان گذار ادبیات انقلابی افغانستان را دارد و اشعارش هنوز در میان مردم افغانستان زمزمه می شود. در بسم الله وحدت با نقطه خون باید نامحرم این معنی از خانه برون باید چون شاهد هر مقصد بی عشق به کف ناید یک پرده دانش را صد پرده جنون باید در دفتر حریت خط حلقه زنجیر است شاگرد چنین مکتب بر گوی که چون باید در دیوان وی که از شهرت خاصی برخوردار است، دربارهٔ سرور و سالار آزادگان حضرت اباعبدالله الحسین (ع) اشعار جانسوزی از این شاعر و مبارز شهیر به جا مانده است: در دشت عراق آمد چون رهبر آزادی آزاد توان بردن ره در بر آزادی با رمز تبسم فاش می گفت به هر گامی امضای من از خونست در دفتر آزادی عباس نجات شرع از لطمه طوفان داد در شط فرات افکند چون لنگر آزادی اکبر دم جان دادن گفتا که بلا خوش باش سیراب شدم مستم از ساغر آزادی غوغا ز جهان برخاست آن دم که صدا آمد عنقا ز حرم بگشود بال و پَر آزادی با جوهر استعداد با نوک قلم مظهر شش ماهه علی اصغر آن گوهر آزادی قصه ند آن گرما هر لحظه در آن وادی اسفند گر می سوخت در مجمر آزادی نقل شده است که سید اسماعیل بلخی بیش از ۷۵ هزار بیت سروده که به جا مانده و تاکنون بخش اندکی از آنها منتشر شده است اگر خواهی همی رشد سیاسی طریق مرشد و ارشاد خون است به غفلت آبرو از جوی ما رفت به استمداد و استرداد خون است جوانا! در قلم رمز شفا نیست دوای درد استبداد خون است ز خون بنویس بر دیوار ظالم که آخر سیل این بنیاد خون است بزن بلخی تو هم بر صنف رندان که هرچه هست بادا باد خون است این ادیب و بنیانگذار ادبیات اسلام انقلابی لحظه ای از عمر خویش را به بطالت نگذرانده و اکنون الگوی عملی برای یک مسلمان معاصر می تواند تلقی شود. ... بردگان سر خوش آزاد به هر جا اما ملتی بر در یک شخص غلام است اینجا دیگران را به فلک سبقت دانش به دوام رفتن ما به عقب هم به دوام است این جا بلخیا نکبت ادبار زسستی پیداست چاره این همه، یک بار قیام است این جا علامه بلخی در ۲۴ سرطان (تیرماه) ۱۳۴۷ توسط عمال ظاهرشاه مسموم و به شهادت رسید.