پایگاه خبری پیام آفتاب 28 ثور 1399 ساعت 8:53 http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/92786/راه-های-لذت-بردن-نماز -------------------------------------------------- عنوان : راه‌های لذت بردن از نماز -------------------------------------------------- متن : در نوشتار حاضرانواع لذت ها و روش های لذت بردن از نماز و برخی آداب مربوط به این فریضه آسمانی که موجب تلذذ بیشتر از آن می شود تبیین شده است. *** انسان طبیعتاً موجودی لذت جوست و کارهای خود را برای رسیدن به لذت ها انجام می دهد؛ یا حداقل انگیزه او دررفتن به سوی چیزی، لذت از آن چیز است؛ اما برخی از افراد چنین گمان می کنند که لذت ها محدود به لذت های حیوانی (شکم و شهوت) است. این گروه، لذت های خود را محدود به لذت های حسی می کنند؛ از این رو فکر می کنند تمام افرادی که برای خدا از لذت های حرام یا لذت هایی که در شأن آنها نیست می گذرند، زندگی سختی خواهند داشت. به گمان آنها مؤمنان واقعی و بندگان مطیع دستورات خداوند از چیزی لذت نمی برند و زندگی به کام آنان تلخ است. در حالی که چنین نیست؛ زیرا لذت ها محدود به لذت های حسی نیست؛ بلکه لذت هایی وجود دارد که بسیار بالاتر از لذت های مادی و حیوانی است. انواع لذت ها در یک تقسیم بندی کلی لذت ها چهار نوع هستند: لذت حسی: لذت هایی که از راه اعضای بدن و حواس پنج گانه ظاهری نصیب انسان می شود. لذت خیالی: لذتی که از راه خیال نصیب انسان می شود؛ مانند لذت در خواب، لذت بردن از ناحیه خیال حضور در جایی زیبا و لذت بردن از یک خاطره خوش. لذت عقلی: لذت بردن از درک حقایق عقلی؛ مانند لذت بردن از کشف فرمول های ریاضی و فیزیک و لذت آگاهی یافتن بر امور علمی. لذت معنوی و روحی: مانند لذتی که از امور معنوی و بندگی خدا نصیب بنده می شود. البته هدف نهایی بنده در امور معنوی و عبادی نباید لذت باشد؛ زیرا امور عبادی باید خالصانه برای خدا انجام شود؛ اما به طور طبیعی آنها که اهل امور معنوی و عبادی اند و کار را برای خدا انجام می دهند، به طور طبیعی لذتی عائدشان می شود که با لذت های مادی قابل مقایسه نیست. خداوند در قرآن کریم می فرماید: شما به حسب طبعتان طالب لذت های مادی و دنیوی هستید در صورتی که لذت آخرت بر لذت دنیا رحجان دارد.(۱) نماز، شیرین ترین لذت معنوی لذت های معنوی شاید ظاهری دیگرگون داشته باشد؛ مثل غمگینی برای مصیبت های امام حسین (ع)، ترس از آخرت و خوف از خدا، توبه و پشیمانی از گناه و نماز خاضعانه و خاشعانه و امثال آنها. برای افراد بیگانه از این فضا، گمان رنج، درد و غیره را ایجاد می کند؛ اما حقیقت این است که مسائل معنوی در عین برخورداری از ظاهری اندوهناک، از باطنی شیرین و بسیار لذت بخش برخوردار است؛ لذا هر کس ذره ای از آن را بچشد عاشق آن می شود و این اول تشنگی معنوی است و همیشه در طلب آن بر می آید و ناخودآگاه یا آگاهانه به سوی آن حرکت می کند. عشق بازی کار هر شیاد نیست این شکار، دام هر صیاد نیست عاشقی را قابلیت لازم است طالب حق را حقیقت لازم است عشق از معشوق اول سرزند تا به عشقش جلوه ای دیگر کند طالب این مدعا خواهی اگر بر حسین و حالت او کن نظر جذبه روحی این لذات، از جذّابیت بسیار بالایی برخوردار است. اگر فردی در غفلت ها و لذات نفسانی غرق نشود از آن بازنمی ماند. نماز یکی از عبادت ها است که بالاترین و شیرین ترین لذت های معنوی را برای نمازگزار به ارمغان می آورد. رسول گرامی اسلام (ص)، نماز را نور چشم خود دانسته و به اشتیاق خود بر مداومت آن تصریح کرده است. آن حضرت می فرماید: جَعَلَ اللهُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ قُرَّهً عَیْنِی فِی الصَّلَاهً ـ وَ حَبَّبَ إِلَیَّ الصَّلَاهً ـ کَمَا حَبَّبَ إِلَی الْجَائِعِ الطَّعَامَ وَ إِلَی الظَّمْآنِ الْمَاءَ ـ وَ إِنَّ الْجَائِعَ إِذَا أَکَلَ شَبِعَ وَ إِنَ الظَّمْآنَ إِذَا شَرِبَ رَوِیَ ـ وَ أَنَا لَا أَشْبَعُ مِنَ الصَّلَاهً؛ (۲) خداوند نور دیده مرا در نماز قرار داده و نماز را محبوب من گردانید؛ همچنانکه غذا را محبوب گرسنه و آب را محبوب تشنه قرار داد. [با این تفاوت که] گرسنه هرگاه غذا بخورد سیر می شود و تشنه هرگاه آب بنوشد سیراب می شود، اما من هرگز از نماز سیر نمی شوم. یکی از پرسش های متداول نمازگزاران این است که چرا از نماز خود لذت نمی بریم؟ چگونه می توان نماز را برای خود شیرین و لذت بخش کرد تا نماز برای ما خسته کننده نباشد؟ برای لذت بردن از نماز، چه کارهایی می توان انجام داد؟ برای لذت بردن از نماز و درک شیرینی آن، مانند هر پدیده دیگری، فراهم شدن زمینه ها و شرایط و نیز از بین رفتن مشکلات و موانع امری ضروری است. ما مباحث مورد نیاز و مناسب این بحث را در چند بخش دسته بندی می کنیم: الف) افزایش شناخت نسبت به خدا برای اینکه از مناجات و عبادت لذت ببریم، باید سطح معرفت خود را نسبت به کسی که در عبادت با او ارتباط می گیریم، بالا ببریم. زیرا اگر انسان هنگام صحبت کردن با شخصی بزرگوار و دارای مقامات عالی، نسبت به او شناخت نداشته باشد، نه تنها از هم صحبتی با او لذت نمی برد، بلکه ادب حضور و هم کلامی با او را نیز رعایت نمی کند. پیامبر اکرم (ص) فرمودند: رکعتان من عالم أفضل من سبعین رکعهً من غیر عالم؛ (۳) دو رکعت نماز دانشمند بهتر از هفتاد رکعت غیر دانشمند است. ما، زندگی و هستی خویش را مدیون خداییم. غرق نعمت های اوییم، البته اگر دیده نعمت شناس و مولی شناس ما باز باشد! یکی از یاران امام صادق (ع) نقل می کند به ایشان عرض کردم: امام سجاد (ع) را دیدم هنگامی که به نماز ایستاد، رنگ چهره اش دگرگون شد. امام صادق (ع) فرمودند: به خدا قسم علی بن الحسین (ع) کسی را که برای او نماز می کرد، می شناسد.(۴) شخصی که قبل از نماز به خود توجه دهد که می خواهد در پیشگاه آفریننده آسمان ها و زمین بایستد؛ خدایی که او را و همه عوالم را آفریده و هستی به دست اوست؛ خدایی که او را می بیند و شنوا و دانا و مهربان است؛ چنین فردی قطعاً بیشتر از کسی که این شناخت را ندارد از نماز لذت می برد. فردی در حاشیه جاده ای مشغول نماز بود. مجنون بدون اینکه متوجه شود، از بین او و مُهرش عبور کرد. مرد نمازش را قطع کرد و داد زد:ای آقا چرا بین من و خدایم فاصله انداختی؟ مجنون تازه متوجه حضور آن مرد شد. نگاهی به مهر نمازش کرد و گفت: من که عاشق لیلی هستم تو را ندیدم، تو که عاشق خدای لیلی هستی، چگونه دیدی که من بین تو و خدایت فاصله انداختم؟ حضرت علی (ع) در مناجاتش با خداوند عرض می کند: مَا عَبَدْتُکَ خَوْفاً مِنْ نَارِکَ وَ لَا طَمَعاً فِی جَنَّتِکَ لَکِنْ وَجَدْتُکَ أَهْلًا لِلْعِبَادَهً فَعَبَدْتُک ؛(۵) (خدایا) من تو را به خاطر ترس از عذابت عبادت نمی کنم و همچنین برای چشمداشت از ثواب عبادت نمی کنم؛ زیرا تو را شایسته عبادت یافتم، پس اهل عبادت شده ام. مطالعه کتاب های خداشناسی، همنشینی با علما، عرفا و اهل تقوا و پرسش از علما و صاحب نظران در این خصوص، کمک بسیاری در این زمینه خواهد کرد. ب) افزایش شناخت خود نسبت به جایگاه و آثار نماز برای اینکه از عبادت و نماز لذت ببریم، باید بدانیم که عبادت چیست، چگونه ارتباطی است و چه آثار و برکاتی را به ارمغان می آورد؟ خاصیت اصلی نماز، پیوند بنده و خالق است. نماز، یکی از برنامه های سپاس نعمت است که روزی پنج نوبت ما را در آستان صاحب نعمت می نشاند، تا شیطان در اسیر ساختن ما طمع نکند و از قلمرو بندگی خدا بیرونمان نکشد. توجه به اصل نماز، دقت در مفاهیم ذکرها و دعاهای نماز، شناخت رمز و راز و پیام ها و نکته های افعال نماز، می تواند لذت نماز را به نمازگزار بچشاند. کسی که وضو می گیرد، همراه شستن دست و صورت، دل و جان را هم پاک می کند. رو به قبله که می ایستد، خانه توحید و کعبه مقدس، دل او را جذب می کند و او را به عمق تاریخ موحّدان و یکتاپرستان می برد. تکبیرهً الاحرام نمازگزار، ورود به محضر دوست و حرام کردن یاد هر چیز دیگر بر خویشتن است. حمد و سوره، ستایشی آگاهانه از ولی نعمتی است که در پیشگاهش می ایستیم، زبان به حمد و ثنا می گشاییم و از او راهنمایی به صراط مستقیم می طلبیم. رکوع، رمز خضوع در برابر آفریدگار است. سجود، نزدیک ترین حالت یک بنده به خدای خویش است، خاکی بودن، کرنش در برابر آن معبود بزرگ، رسیدن به عظمت روحی از راه کوچک شدن در برابر آن بزرگ واقعی. الله اکبر یعنی او را از هر چیز و هر کس و هر جاذبه و هر دل مشغولی و هر قدرت و جمال، بالاتر دیدن. آیا این توجه ها کافی نیست تا نماز را همچون شهدی شیرین در کام نمازگزار قرار دهد؟ بنابراین فراگیری ترجمه آیات و اذکار نماز با مطالعه و مرور و تفسیر هر آنچه در نماز به زبان جاری می سازیم و توجه به معنا و مفاهیم نماز در حین نماز، در افزایش لذت نماز بسیار مؤثر است. پیامبر گرامی اسلام (ص) برترین افراد را در عبادت این گونه معرفی می فرماید: برترین مردم کسی است که عاشق عبادت شود، پس دست در گردن آن آویزد و از صمیم دل دوستش بدارد و با جان خویش با وی درآمیزد. خویشتن را وقف آن گرداند و در مقابل او را باکی نباشد که دنیایش به سختی می گذرد یا به آسانی. (۶) نقل شده: برنامه همیشگی امام خمینی (ره) در نجف این بود که دو ساعت و نیم بعد از مغرب به بیرون منزل تشریف می آوردند تا کسانی که به زیارت ایشان می آمدند بتوانند وی را ملاقات کنند. بعد از این برنامه به حرم مطهر امیر مؤمنان (ع) می رفتند. شبی امام خمینی (ره) به تب شدید مبتلا شدند. بعد از تلاش فراوان ساعت دو و نیم بامداد دکتری به همراه چند نفر از دوستان امام راهی منزل حضرت امام می شوند. همگی فکر می کنند حتماً امام با وجود این کسالتی که دارند خوابیده است؛ ولی زمانی که وارد اتاق می شوند، با کمال تعجب می بینند که امام نشسته و مشغول نماز شب است. صبر می کنند تا نماز امام تمام می شود. سپس دکتر ایشان را معاینه می کند و متوجه می شود که امام تب ۴۲ درجه دارند. (۷) مطالعه کتاب های مناسب دربارهٔ اهمیت و آثار نماز همچون اسرار الصلوهً، میرزا جواد ملکی تبریزی، پرواز در ملکوت یا اسرار الصلوهً امام خمینی (ره) کمک بسیاری شایانی به این مسئله می کند. ج) رعایت آداب نماز از مهم ترین عواملی که موجب میشود نماز، لذت بخش باشد، رعایت آداب نماز است. یکی از اصحاب امام صادق (ع) به نام حمّاد می گوید: روزی امام به من فرمودند: آیا نمازت را خوب اقامه می کنی؟ گفتم: آقای من، من کتاب حزیر [یکی از اصحاب امام] را که دربارهٔ نماز نوشته است، حفظ هستم! فرمودند: مانعی ندارد، بایست و نماز بخوان [تا ببینم چگونه نمازت را می خوانی] من برخاستم و در برابر امام رو به قبله تکبیر گفته و نماز خواندم! امام فرمودند: ای حمّاد! نماز را خوب نمی خوانی! چقدر زشت است که شخصی شصت یا هفتاد سال از عمرش بگذرد و یک نماز تمام و کامل باحدود [و آداب آن] به جا نیاورده باشد! حمّاد گوید: در خودم احساس کوچکی کردم و گفتم: فدایتان شوم [حال که چنین است] پس نماز را به من بیاموزید! امام صادق (ع) برخاست و رو به قبله راست ایستادند. دست های خود را آزاد گذاردند و انگشت های دست آن حضرت به هم گذارده شده بود. مابین دو قدم آن حضرت از سه انگشت باز، بیشتر فاصله نداشت و انگشت های پای خود را رو به قبله کردند. تا آخر نماز هم رو به قبله بود و با تواضع و حضور قلب گفتند: الله اکبر. سوره حمد و توحید را با ترتیل (به آرامی و خوبی) خواندند. بعد از تمام شدن سوره توحید، به اندازه یک نفس کشیدن صبر کردند. بعد دست خود را بلند کردند و تا مقابل صورت بردند و در حالی که ایستاده بودند گفتند: الله اکبر. پس از آن به رکوع رفتند و کف دست را به سر زانو گرفتند. انگشتان آن حضرت از هم باز بود. زانو را عقب دادند، چنان که پا راست شد و پشت آن حضرت طوری مساوی شد که اگر قطره آبی بر آن می گذاشتند، به هیچ طرفی نمی ریخت. گردن خود را کشیدند؛ سر به زیر نینداختند؛ چشم را برهم گذاردند و سه مرتبه به آرامی گفتند: سبحان ربّی العظیم و بحمده. بعد راست ایستادند و چون خوب ایستادند، گفتند: سمع الله لمن حمده. در همان حال که ایستاده بودند، دست را تا مقابل صورت خود بلند کردند و گفتند: الله اکبر. بعد به سجده رفتند. دو کف دست را قبل زانوها، مقابل صورت خود بر زمین گذاردند. انگشتان آن حضرت به هم گذارده شده بود. سه مرتبه گفتند: سبحان ربّی الاعلی و بحمده. اعضای بدن خود را از یکدیگر بازگرفته و برهم نگذارده بودند (در حال سجده دست را به بدن نچسبانیده و بدن را بر پا نگذارده بودند). بر هشت موضع بدن خود که به زمین گذارده بودند، سجده کردند که پیشانی، دو کف دست، دو سر زانو، دو سر انگشت بزرگ پا و سر بینی شد. ... پس از آن سر از سجده برداشتند و وقتی نشستند گفتند: الله اکبر. به ران چپ نشسته، پشت پای راست را بر کف پای چپ گذاردند و گفتند: استغفرالله ربّی و اتوب الیه. دوباره در حالی که نشسته بودند، گفتند: الله اکبر. بعد به سجده دوم رفتند و مانند سجده اول، سجده دوم را تمام کردند. در رکوع و سجود هیچ یک از اعضای بدن را بر یکدیگر نگذارده بودند. موقع سجده آرنج دست خود را باز نگاه داشته و به زمین نگذارده بودند. در حال تشهّد، انگشتان دست آن حضرت از یکدیگر باز بود و به این کیفیّت دو رکعت نماز خواندند و چون از تشهّد فارغ شدند، فرمودند:ای حماد، این چنین نماز بخوان. (۸) برخی از آداب نماز عبارتند از: انجام مقدمات و مستحبات نماز: چه آن اموری که قبل از آغاز نماز باید انجام شود؛ مانند: اذان، اقامه، پوشیدن لباس های زیبا، استعمال عطر و بوی خوش و چه آن اموری که همراه نماز یا بعد از آن مستحب است انجام گیرد، اینها نیز در لذت بردن از نماز بسیار مؤثرند. توجه به وضو به منزله مقدم های برای ورود به نماز: خواندن دعاهای مربوط به وضو می تواند این توجه را افزایش دهد. رعایت آداب ظاهری نماز: آدابی چون: لباس تمیز و معطر. کنترل فکر و خیال در نماز: در حین عبادت، مصمّم بر مراقبت باشد و اگر احیاناً افکار دیگری به او هجوم آورد، همین که متوجه شد، تلاش کند خود را از دام آن افکار برهاند. چند لحظه تفکر پیش از گفتن تکبیر نماز: یک لحظه اندیشه دربارهٔ اینکه روبروی چه کسی ایستاده ام؛ لحظه دوم تفکر دربارهٔ اهمیت و عظمت نماز؛ لحظه سوم به یاد داشتن این حقیقت که شاید این نماز، آخرین نماز من باشد. حضور قلب در نماز: بی تردید این حضور قلب، مراتب مختلفی دارد اما شاید نقطه شروع آن، توجه به معانی کلمات و جملاتی است که در نماز می گوییم. توجه به حکمت هر یک از اجزای نماز: مثل رکوع، سجود، قنوت نیز توجه انسان را بیشتر معطوف به نماز می کند. افزون بر این ـ آنچنانکه در روایات آمده ـ خواندن نوافل، کمبودهای نماز را جبران خواهد کرد. علاوه بر رعایت آداب نماز، توکل و توسل به اهلبیت (ع) نردبانی است که در جهت نیل به عبادت لذت بخش، بسیار انسان را یاری می کند. بی تردید توسل زمانی معنا دارد که انسان گام های هرچند کوچک نخست را برداشته باشد. انجام تعقیبات نماز: بعد از نماز حتماً چند دقیقه ای بنشیند و ارتباط خود را ادامه دهد، در معانی آن بیندیشد و برخی از تعقیبات وارد شده را بخواند. د) جهاد با نفس و دوری از معصیت همانگونه که آلودگی به عفونت ها مانع لذت بردن از غذاهای مطبوع می شود، گناه و معصیت نیز مانع لذت بردن از غذاهای روحی از جمله نماز می شود. لقمه حرام، سخن ناروا، غیبت و بیهوده گویی، نیش و کنایه، تهمت، فحش، نگاه آلوده به نامحرم و فیلم ها و تصاویر غیراخلاقی و شنیدن موسیقی حرام، قلب و روح آدمی را مجروح و بیمار کرده و حال و انرژی عبادت و نماز را از آدمی دور می سازد. همان طور که انسان گرفتارِ سرماخوردگی، از بوی خوش لذت نمی برد و چشم ضعیف و کم نور، لذت مشاهده مناظره زیبا را در نمی یابد، انسان گنهکار نیز از نماز لذت نمی برد. از مرحوم آیت الله بهجت (ره) دربارهٔ راه های لذت بردن از نماز پرسیدند و ایشان در جواب فرمودند: این احساس لذت در نماز یک سری مقدمات خارج از نماز دارد و یک سری مقدمات در خود نماز. آنچه پیش از نماز و در خارج از نماز باید مورد ملاحظه باشد و عمل شود این است که انسان گناه نکند و قلب را سیاه و دل را تیره نکند. معصیت، روح را مکدر می کند و نورانیت دل را می برد. در هنگام خود نماز نیز انسان باید زنجیر و سیمی دور خود بکشد تا غیر خدا داخل نشود. یعنی فکرش را از غیر خدا منصرف کند و توجهش به غیر خدا مشغول نشود و اگر به طور غیر اختیاری توجهش به جایی منصرف شد به محض التفات پیدا کردن باید قلبش را از غیر خدا منصرف کند. وقتی وارد نماز می شوید هنگام خواندن حمد و سوره به معنای آن توجه کنید تا ارتباط حفظ شود.(۹) امام علی (ع) در این باره فرموده است: کَیْفَ یَجِدُ لَذَّهً الْعِبَادَهً مَنْ لا یَصُومُ عَنِ الْهَوَی ؛(۱۰) چگونه لذّت عبادت را بچشد کسی که از هوی و هوس بازنمی ایستد! امام صادق (ع) می فرمایند: طلبتُ حلاوهَ العبادهَ فَوَجَدتَهَا فِی تَرکِ المَعصِیَه؛ (۱۱) شیرینی و لذت عبادت را جست وجو نمودم، پس آن را در ترک گناه یافتم. نقل شده روزی حضرت موسی بن عمران (ع) در راه به جوان بی ادبی برخورد کردند. آن جوان با وقاحت و بی شرمی گفت: ای موسی! من آنچه را خدای تو گفته به جا بیاور، انجام نخواهم داد و آنچه را که امر کرده ترک کنم، به جا خواهم آورد. از طرف من به او بگو که تو هم به هر نحوی می خواهی مرا عقوبت کن. حضرت موسی (ع) روی خود را از او برگرداند و به راه خویش ادامه داد تا اینکه روزی در حال مناجات، خداوند متعال به او فرمود: ما پیغام آن جوان را که به تو داده بود تا به ما برسانی شنیدیم؛ گرچه تو شرم داشتی که آن پیغام را به ما برسانی، از طرف ما این پیام را به آن جوان برسان و به او بگو ما تو را به عقوبتی مبتلا ساخته ایم که بالاتر از آن تصور نیست؛ اما اکنون درد آن را درک نمی کنی، روزی درد آن را می فهمی که راه گریزی برایت نیست. حضرت موسی (ع) عرض کرد: پروردگارا! من آن جوان را بسیار سرحال و خرسند دیدم و در او هیچ گونه گرفتاری مشاهده نکردم. خطاب شد: ای موسی! هر گاه من به بنده ای غضب کنم، بزرگ ترین عقوبتی که به او می کنم، آن است که لذت عبادت خود را از او می گیرم تا در اثر عدم لذت از عبادت، عبادتم را ترک کند و مستحق عقوبت دائم و خلود در آتش جهنم شود. این جوان را به چنین عقوبتی مبتلا کرده ام، ولی اکنون متوجه نیست و بزودی متوجه خواهد شد. پانوشت ها ۱. اعلی: ۱۶و۱۷ ۲. بحار الأنوار، ج ۷۴، ص۸۰. ۳. غررالاخبار، ص ۴۳ و ۴۱۱. ۴. بحارالانوار، ج ۴۶، ص ۶۶. ۵. بحارالانوار، ج ۶۷، ص ۱۸۶. ۶. الکافی، ج ۲، ص ۸۳. ۷. کتاب عطر خوش نماز، فرامرز شعاع حسینی. ۸. وسائل الشیعه، ج ۴، ص ۶۷۳. ۹. برگی از دفتر آفتاب، ص ۱۳۳. ۱۰. تصنیف غرر الحکم و دررالکلم، ص ۱۹۹. ۱۱. مستدرک الوسائل، ج ۱۲، ص ۱۷۳ ۱۷۴.