استقلال افغانستان چه روزی است؛ ۹ حوت، ۲۴ حمل یا ۲۸ اسد؟

وقتی کتابهای تاریخ را ورق می‌زنیم و نگاهی به گذشته تاریخی و تحولات سیاسی افغانستان می‌اندازیم تاریخ‌های متعدد و مختلفی برای روز استقلال افغانستان از بریتانیا درج گردیده‌است که با تاریخ رسمی آن متفاوت است.
تاریخ انتشار : دوشنبه ۲۳ حمل ۱۴۰۰ ساعت ۱۵:۴۲
استقلال افغانستان چه روزی است؛ ۹ حوت، ۲۴ حمل یا ۲۸ اسد؟
هرچند به صورت رسمی در تقویم سیاسی افغانستان ۲۸ اسد/مرداد، را روز استقلال سیاسی افغانستان می‌داند و هر ساله در این روز جشن گرامیداشت سالروز استقلال افغانستان برگزار شده و از این روز تجلیل می‌شود.
اما وقتی کتابهای تاریخ را ورق می‌زنیم و نگاهی به گذشته تاریخی و تحولات سیاسی افغانستان می‌اندازیم تاریخ‌های متعدد و مختلفی برای روز استقلال افغانستان از بریتانیا درج گردیده‌است که با تاریخ رسمی آن متفاوت است. از این رو در آستانه ۲۴ حمل/فروردین، نگاهی می‌اندازیم به بررسی سالروز استقلال افغانستان تا با توجه به اسناد و مدارک موجود دریابیم که تاریخ استقلال افغانستان چه روزی است؟
براساس
براساس منابع تاریخی روزهای مختلفی به عنوان روز استقلال افغانستان معرفی شده است که روزهای دوم حوت/اسفند، نهم حوت/اسفند، 24حمل/فروردین، 6جوزا/خرداد و 28اسد/مرداد، به عنوان روز استقلال افغانستان معرفی گردیده است.
منابع تاریخی روزهای مختلفی به عنوان روز استقلال افغانستان معرفی شده‌است که روزهای دوم حوت/اسفند، نهم حوت/اسفند، ۲۴حمل/فروردین، ۶جوزا/خرداد و ۲۸اسد/مرداد، به عنوان روز استقلال افغانستان معرفی گردیده‌است.
پس از قتل مشکوک «امیر حبیب‌الله»، در تاریخ ۳۰دلو/بهمن ۱۲۹۷در لغمان «امان‌الله خان» پسر سوم او در بعد از ظهر روز جمعه ۲حوت/اسفند همانسال در مقابل «قصر سلام خانه» در کابل برای سربازان خود سخنرانی و اعلام پادشاهی کرد.
وی همچنین در نامه‌ای به لرد چلمسفورد فرماندار کل هند، مرگ پدر و سلطنت خود را به اطلاع او رساند و ضمناً از «حکومت مستقل و آزاد افغانستان» سخن گفت. ولی فرماندار هند توجهی به اعلام استقلال او نکرد.
امان‌الله خان در این سخنرانی با اعلام آزادی و استقلال افغانستان، تمام پیمان‌های گذشته با دولت انگلیس را لغو کرد.
یک هفته پس از آن در تاریخ ۹حوت/ اسفند سال ۱۲۹۷ در مسجد «عیدگاه» کابل در حضور رجال مهم مملکتی و اهالی شهر کابل مراسم تاج‌گذاری رسمی صورت گرفت و در اعلامیه معروف خود که در سراسر افغانستان منتشر شد نوشت که پس از این افغانستان در امور داخلی و خارجی خود استقلال کامل دارد. این بیانیه که اولین سند رسمی اعلام استقلال افغانستان به‌شمار می‌رود، استقلال و حاکمیت آزادانه افغانستان را اعلام کرد.
چند روز بعد نامه دیگری با امضای «محمود طرزی» مسئول روابط خارجی افغانستان به مقامات انگلیسی فرستاده شد. طرزی در این نامه مقامات انگلیسی را از تشکیل وزارت خارجه افغانستان به سر پرستی خود مطلع ساخت و به همین ترتیب به مقامات، روسیه، ژاپن، آمریکا،
پس از قتل مشکوک «امیر حبیب الله»، در تاریخ 30دلو/بهمن 1297در لغمان «امان الله خان» پسر سوم او در بعد از ظهر روز جمعه 2حوت/اسفند همانسال در مقابل «قصر سلام خانه» در کابل برای سربازان خود سخنرانی و اعلام پادشاهی کرد.
ایران، فرانسه و ترکیه نیز نامه‌هایی فرستاد و به کشورهای مذکور از استقلال افغانستان خبر داد.
خانم «سنزل نوید» در کتاب «افغانستان در عهد امانیه» آورده‌است، تشکیل وزارت خارجه، بلافاصله پس از نشستن امان‌الله خان بر تخت پادشاهی، خود نشانه تصمیم بی چون و چرای امان‌الله خان برای دستیابی به استقلال کامل افغانستان بود.
امان‌الله خان بدون اینکه از جواب دولت انگلیس مطلع شود، استقلال کامل افغانستان را به صورت یک‌جانبه اعلام کرد و به این ترتیب آمادگی خویش را برای مقابله با انگلیس آشکار ساخت.
رویداد مهم دیگر به رسمیت شناخته شدن استقلال افغانستان از سوی اتحاد جماهیرشوروی سابق در تاریخ ۶حمل/فروردین ۱۲۹۸ برابر با ۲۷ مارس ۱۹۱۹ بود که مبادله نمایندگی‌های سیاسی در سطح «وزیر مختار» بین کابل و مسکو را در ماه‌های بعدی به دنبال داشت. شوروی نخستین کشوری بود که استقلال افغانستان را به رسمیت شناخت.
همچنان امان‌الله خان در سخنرانی آتشین خود در ۲۴ حمل/فرودین ۱۲۹۸، در میان جمعیت بزرگی با حضور سفیر هند بریتانیایی در محله مرادخانی کابل، استقلال کشور را اعلام کرد و گفت: «بعد از این مملکت من مانند سایر دولت‌ها و قدرتهای جهان آزاد است.»
شاه امان‌الله که در این سخنرانی شمشیر برهنه‌ای به کمر بسته بود و در میانه سخنرانی خود گفت: «به هیچ نیروی خارجی به اندازه یک سر مو اجازه داده نخواهد شد که در امور داخلی و خارجی افغانستان مداخله کند و اگر کسی به چنین امری اقدام نماید گردنش را با این شمشیر خواهم زد.» سپس وی رو به نماینده انگلیس کرد و پرسید: «آیا چیزی را که گفتم، فهمیدی؟»
یک هفته پس از آن در تاریخ 9حوت/ اسفند سال 1297 در مسجد «عیدگاه» کابل در حضور رجال مهم مملکتی و اهالی شهر کابل مراسم تاج‌گذاری رسمی صورت گرفت و در اعلامیه معروف خود که در سراسر افغانستان منتشر شد نوشت که پس از این افغانستان در امور داخلی و خارجی خود استقلال کامل دارد.
نماینده بریتانیا پاسخ داد: «بله، فهمیدم»
در همین حال شورش «جالیان والاباغ» هندوستان اتفاق افتاد که در این حادثه صدها نفر از اهالی هندوستان به فرمان یک افسر انگلیسی در ناحیه «جالیان والاباغ امرتسر» کشته یا زخمی شدند.
بعد از این واقعه جمعی از مردم هندوستان به امان‌الله خان نامه نوشتند و او را از وضعیت رقت بار مردم هند آگاه ساختند.
در بخشی از این نامه آمده‌است: اعلی‌حضرت اطلاع دارند که ظلم و ستم انگلیسی‌ها در هندوستان بیش از حد زیاد شده، مردم هند در نظر دارند که یک مبارزه عمومی را بر ضد انگلیسی‌ها شروع نمایند. چشم امید ما به شما است؛ زیرا شما می‌توانید ما را از ظلم بی حد انگلیسی‌ها نجات دهید.
نامه مذکور در تاریخ ۲۵حمل/فرودین۱۲۹۸ برابر با ۱۵ اپریل ۱۹۱۹ به دست امان‌الله خان رسید و او بسیار متأثر شد و پس از مشورت با همکاران خود، تصمیم گرفت که یک جرگه بزرگ ملی تشکیل دهد.
امان‌الله خان در این جرگه سخنرانی بسیار حماسی ایراد نموده و اعلام کرد: وقت آن رسیده‌است که مردم افغانستان بر علیه دولت بریتانیا قیام نمایند.
هنوز چند روز از پایان جلسه لویه جرگه نگذشته بود که نامه نایب السلطنه هند بریتانوی در جواب نامه امان‌الله خان به کابل رسید.
در این نامه از شناسایی استقلال افغانستان سخنی به میان نیامده بود و تنها به روابط براساس قراردادهای قبلی اشاره شده‌بود.

اعلام جهاد بر ضد نیروهای انگلیس
پس از سفر نایب السلطنه هند بریتانوی به کابل امان‌الله خان به این نتیجه رسید که انگلیس از طریق دیپلماتیک استقلال افغانستان را به رسمیت نمی‌شناسند، بنابراین علیه نیروهای انگلیسی اعلام جهاد نمود.
وی اقدام به بسیج همگانی مردم کرده و دستور اعزام نیرو به جبهه‌ها را صادر کرد و قشرها مختلف مردم افغانستان، با شور و شوق برای رفتن به جبهه‌ها به جوش و خروش افتادند.
بعد از بسیج مردم و اعزام یک هیئت
سرانجام یک هیأت نمایندگی به سرپرستی «علی احمد خان»، برای طرح شرایط صلح، با «همیلتون گرانت»، نماینده انگلیس، در راولپندی ملاقات کرد. این مذاکرات منجر به قرادادی شد که در روز 16 اسد/مرداد برابر با 8 اگست 1919 در روالپندی امضا شد و انگلیس، افغانستان را به عنوان یک دولت مستقل به رسمیت شناخت.
دیپلماتیک به روسیه و کشورهای اروپایی جهت معرفی افغانستان به عنوان یک کشور مستقل، نیروهای نظامی افغانستان از ۳ جبهه مختلف به مناطق مرزی اعزام شدند تا به برقراری امنیت مرزها بپردازند و در صورت لزوم با متجاوزین برخورد نمایند و بدین ترتیب جنگ سوم افغانستان و انگلیس در تاریخ ۱۳حمل/ اردیبهشت ۱۲۹۸ جنگ آغاز گردید.
پس از حمله نیروهای افغانستانی، انگلیسی‌ها ۷ روز بعد از زمین و هوا عملیات تهاجمی خود را آغاز کردند که در اثر بمباران هوایی ۱۲۰ نفر از اهالی منطقه کشته شدند و سپه سالار «محمد صالح خان» نیز زخمی شد و جبهه جنگ را ترک کرد و در نتیجه انگلیسی‌ها وارد خاک افغانستان شدند و منطقه «دکه» را اشغال کردند. در این جنگ بیش از ۴۰۰ سرباز افغانستانی نیز کشته شدند و جنگ سوم افغانستان و انگلیس این گونه آغاز شد.
قطع روابط میان افغانستان و انگلیس
پس از آغاز جنگ، مناسبات دولت افغانستان و انگلیس قطع شد و انگلیسی‌ها «عبدالرحمان خان» سفیر کبیر افغانستان را از دهلی اخراج کردند و دولت افغانستان نیز «حافظ سیف‌الله» سفیر کبیر انگلیس را از کابل اخراج کرد.
بعد از اخراج سفیر انگلیس، این کشور شهر «جلال‌آباد» را بمباران کرد به طوری که دو سوم شهر ویران شد.
در دوم جوزا/ خرداد ۱۲۹۸ شهر کابل نیز بمباران شد و چهار بمب در نقاط مختلف شهر انداختند، یکی از اهداف این بمب‌ها کاخ سلطنتی و کشتن امان‌الله خان بود و بمبی به اتاق خواب امان‌الله خان نیز افتاد، اما او در زیرزمین برج شمالی ارگ پناه گرفته بود.
پس از بمباران کابل و جلال‌آباد و خسارت‌هایی که به مردم وارد شد، انگلیسی‌ها تلاش کردند امان‌الله خان را مسئول خون‌های ریخته شده معرفی نمایند، هر چند که آنان موفق به این کار نشدند و مردم با سر دادن شعارهای «الله اکبر» و «مرگ بر استعمار انگلیس»، انگلیسی‌ها را مسئول جنگ خواندند.
با وجود این احساسات، عده‌ای از بزرگان شورا و اعضای هیئت دولت خواستار برقراری صلح براساس قرارداد
نخستین کسی که ۲۸ اسد/مرداد را به عنوان روز استقلال افغانستان جشن گرفت محمد نادر خان بود؛ ولی در ۱۴ اسد/مرداد ۱۳۱۲ فرمان داد که جشن استقلال افغانستان از ۲۰ اسد/مرداد آغاز شده و تا ۲۸ این ماه ادامه یابد.
بین امیر حبیب‌الله و انگلیس شدند.
پیشروی و مقاومت «نادرخان» در جبهات جنوبی و ترس انگلیسی‌ها از شورش مردم هند، و تغییر شرایط بین‌المللی انگلیسی‌ها را به پای میز مذاکره کشاند که در نهایت به استقلال افغانستان انجامید.
سرانجام یک هیئت نمایندگی به سرپرستی «علی احمد خان»، برای طرح شرایط صلح، با «همیلتون گرانت»، نماینده انگلیس، در راولپندی ملاقات کرد. این مذاکرات منجر به قرادادی شد که در روز ۱۶ اسد/مرداد برابر با ۸ اگست ۱۹۱۹ در روالپندی امضا شد و انگلیس، افغانستان را به عنوان یک دولت مستقل به رسمیت شناخت و در تاریخ ۱قوس/آذر ۱۳۰۰برابر با ۲۲ نوامبر ۱۹۲۱ معاهده «افغان و انگلیس» در کابل به امضا رسید، این معاهده که استقلال داخلی و خارجی افغانستان را تضمین می‌کرد، شرایط تبادل نمایندگان سیاسی بین کابل و لندن را نیز مساعد ساخت.
به رسمیت شناخته شدن استقلال افغانستان از سوی انگلیس، بزرگترین دست‌آورد جنگ سوم افغانستان و انگلیس بود که امان‌الله خان آن را بزرگترین دستاورد خود و مردم افغانستان می‌دانست.
در زمان حکومت شاه امان‌الله، «امان افغان» نشریه رسمی دولت، روز نهم حوت/اسفند را «عید جلوس شاه و استقلال» افغانستان می‌دانست و هر ساله مطالبی دربارهٔ استقلال کشور چاپ می‌کرد. این امر بیانگر آن است که بنیانگذار استقلال این روز را مهم می‌دانسته‌است.
نخستین کسی که ۲۸ اسد/مرداد را به عنوان روز استقلال افغانستان جشن گرفت محمد نادر خان بود؛ ولی در ۱۴ اسد/مرداد ۱۳۱۲ فرمان داد که جشن استقلال افغانستان از ۲۰ اسد/مرداد آغاز شده و تا ۲۸ این ماه ادامه یابد.
کد مطلب: 95999
گزارشگر : پایگاه اطلاع رسانی پیام آفتاب
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل