تحکیم ساحل آمو توسط تاجیکستان ۵ هزار هکتار از خاک افغانستان را نابود کرد

سیمع‌الله سیحون
تحکیم‌کاری دریای آمو از سوی کشورهای آسیای میانه / هزاران هکتار زمین افغانستان بلعیده شده‌است
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۳ جدی ۱۳۹۹ ساعت ۱۲:۲۷
تحکیم ساحل آمو توسط تاجیکستان ۵ هزار هکتار از خاک افغانستان را نابود کرد
مسوولان حوزه‌های دریایی در ولایت‌های شمال و شمال‌شرق کشور می‌گویند که در پی افزایش کار تحکیمات ساحلی از سوی کشورهای تاجیکستان، اوزبیکستان و ترکمنستان، میلان آب دریا به سوی افغانستان بیش‌تر شده و در نتیجهٔ آن مقدار هنگفتی از زمین‌های کشاورزی، باغ‌ها و خانه‌های رهایشی را در خاک افغانستان تخریب کرده‌است.

بر بنیاد برآورد ادارهٔ حوزه‌های دریایی تاکنون بیش از ۳۵ هزار هکتار زمین از خاک افغانستان در امتداد دریای آمو از بین رفته‌است. به گفتهٔ مسوولان ادارهٔ حوزه‌های دریایی؛ ۵ هزار هکتار زمین در بدخشان، ۸هزار و ۱۰۰ هکتار زمین در ولایت‌های تخار و کندز و ۲۰ هزار هکتار زمین دیگر در ولایت‌های بلخ و جوزجان طعمهٔ دریای آمو شده‌اند.

به گزارش پیام آفتاب و به نقل از نشانه، مجیب قربانی، رئیس حوزهٔ فرعی دریای «پنج بالایی» اشکاشم در بدخشان می‌گوید که دریای آمو در خاک بدخشان ۸۵۰ کیلومتر امتداد یافته‌است و در نتیجهٔ تحکیمات ساحلی از سوی تاجیکستان بیش از ۵ هزار هکتار زمین در امتداد مرز با این کشور به بستر دریا تبدیل شده‌است و ده‌ها هزار هکتار زمین دیگر در معرض خطر تخریب قرار دارند. به گفتهٔ او، همهٔ نقاط آسیب‌پذیری که آنان شناسایی کرده‌اند به ۱۳۰ کیلومتر می‌رسد که در درجه‌بندی تهدید بالا، متوسط و پاین قرار دارند و به تحکیمات آنی نیاز دارد.

آقای قربانی می‌افزاید که از مجموع ۱۳۰ کیلومتر، این اداره طرح احداث ۱۵ کیلومتر دیوار استنادی را به ریاست ملی تنظیم امور آب فرستاده‌است تا بتوانند تأییدی و بودجهٔ مورد نیاز را از ریاست ملی تنظیم امور آب دریافت و کار عملی اعمار دیوار استنادی را آغاز کنند. مجیب قربانی خاطرنشان می‌سازد که از چند سال به این‌سو نزدیک به ده کیلومتر دیوار استنادی در کنار آمو دریا به کمک نهادهای حکومتی و غیرحکومتی به ویژه از بودجهٔ وزارت انرژی و آب در امتداد ولسوالی‌های واخان، درواز، اشکاشم و شغنان بدخشان اعمار شده‌است، اما برای جلوگیری از تخریب بیش از حد آمو دریا بسنده نیست.

همچنان شماری از باشنده‌گان مناطق مرزی بدخشان می‌گویند که در نتیجهٔ میلان دریا به سمت مناطق آنان، شمار زیادی از خانه‌های رهایشی، باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی تخریب شده و به بستر دریا تبدیل شده‌است. میراحمد، باشندهٔ ولسوالی شغنان می‌گوید، اگر جلو کار تحکیمات یک‌جانبه از سوی کشور تاجیکستان گرفته نشود و کار تحکیماتی از سوی حکومت افغانستان در امتداد این دریا صورت نگیرد، دامنهٔ تخریب آمو دریا گسترش خواهد یافت. این باشندهٔ محل می‌افزاید: «از آغاز تا پایان شغنان که در حدود ۳۰۰ کیلومتر ساحه است، همهٔ زیر دریا است و همین ۳۰ هزار باشندهٔ شغنان زیر تهدید دریای آمو قرار دارند و می‌شود که از طریق تحکیم‌کاری این سمت دریا نجات پیدا کنند.» آقای میراحمد اضافه می‌کند، جاده‌هایی که به پنج ولسوالی درواز وصل می‌شوند نیز از طریق تحکیم‌کاری این سمت دریای آمو در امان خواهند بود.

مسوولان حوزهٔ دریای پنج‌آمو، می‌گویند که دریای آمو از واخان بدخشان شروع و پس از طی کردن یک‌هزار و دوصد کیلومتر فاصله در امتداد مرز کشورهای آسیای میانه (تاجیکستان، اوزبیکستان و ترکمنستان) تا منطقهٔ «قرقین» و «خم‌آب» ولایت جوزجان ختم می‌شود. به گفتهٔ آنان، بیش از ۲۰ هزار جریب زمین در ولسوالی امام‌صاحب، منطقهٔ «مذاکره» و «قلعهٔ زال» در ولایت کندز بر اثر میلان دریای آمو به بستر دریا تبدیل شده‌است و نزدیک به ۵۰۰ هزار جریب زمین دیگر در ولایت‌های تخار و کندز در معرض تخریب قرار دارند.

نعمت‌الله داور، رئیس حوزهٔ دریایی «پنج‌آمو» می‌گوید که بر اساس محاسبهٔ انجام شده جهت تحکیمات ساحلی و اعمار دیوارهای استنادی به منظور جلوگیری از تخریب روستاها، زمین‌های کشاورزی و خانه‌های رهایشی میلیاردها دلار نیاز است که از توان حکومت افغانستان بالا است. آقای داور می‌افزاید: «ما متأسفانه به دلیل نبود بوجه و امکانات تخنیکی نتوانستیم که مانند کشورهای همسایه کار تحکیمات اساسی را در ساحل این سمت دریا انجام دهیم.» به سخن او، آنان همه‌ساله از طریق ریاست ملی تنظیم امور آب، پروژه‌های تحکیماتی را در امتداد دریای آمو به منظور جلوگیری از تخریب طغیان دریا تطبیق می‌کنند که در نیتجهٔ آن، ۵۰ هزار جریب زمین را در ولسوالی امام صاحب در ولایت کندز از خطر تخریب نجات داده‌اند.

نعمت‌الله داور خاطرنشان می‌سازد که کار تحکیمات به شکل اساسی صورت نگرفته و تنها با ایجاد دیوارهای «گبیونی» در مناطق مختلف این ولایت که طول مجموعی آن به ۲۰۰ کیلومتر می‌رسد، توانسته‌اند که از تخریب آب دریای آمو جلوگیری کنند و تا حد ممکن، جهت دریا را به مسیر اصلی آن تغییر دهند.

رئیس حوزهٔ دریایی «پنج‌آمو» تصریح می‌کند که بیش‌ترین تخریب آب دریای آمو در ولسوالی امام‌صاحب و قلعهٔ زال می‌باشد که وزارت انرژی و آب در تلاش است تا با ایجاد دیوارهای استنادی مناطق معروض به خطر را نجات دهد. آقای داور توضیح می‌دهد: «هم‌اکنون کار ایجاد ۷ کیلومتر دیوار استنادی در منطقهٔ قلعهٔ زال آغاز شده‌است و با تکمیل شدن آن هزاران جریب زمین از خطر تهدید نجات پیدا خواهد کرد.» رئیس حوزهٔ دریای پنج‌آمو هم‌چنان می‌گوید که کار تحکیمات ساحلی از سوی تاجیکستان یک جانبه صورت گرفته‌است و آنان به منظور حل این مشکل با کشور تاجیکستان مذاکرات را آغاز کرده‌اند.

در همین حال، مسوولان حوزهٔ دریایی شمال نیز با ابراز نگرانی از افزایش تخریب بیش‌تر آب دریای آمو می‌گویند، اگر تدابیری سنجیده نشود، بخش بزرگی از خاک افغانستان به بستر دریا تبدیل می‌شود. انجینر عصمت‌الله، رئیس حوزهٔ دریایی شمال می‌گوید که دریای آمو همه‌ساله تخریب وحشت‌ناکی دارد و بخش‌های زیادی از زمین‌های زراعتی و خانه‌های رهایشی را می‌بلعد. آقای عصمت‌الله می‌افزاید: «ولسوالی‌های کلدار، شورتپه، قرقین و خم‌آب و شهرک بندر حیرتان که زیر اثر حوزهٔ دریایی شمال می‌باشند، در مجموع همین ساحات در حال تخریب است.» به گفتهٔ او، در همین چهار ولسوالی بر اساس آمار گردآوری شده در جریان ده سال پسین حدود ۲۰ هزار هکتار زمین نابود و طعمهٔ دریای آمو شده‌است.

رئیس حوزهٔ دریایی شمال علاوه می‌کند: «در نتیجهٔ طغیان دریای آمو افزون بر زمین‌های زراعتی، خانه‌های رهایشی مردم نیز تخریب شده و بیش‌ترین تخریب در ولسوالی قرقین رخ داده‌است که چهار روستا در همین ولسوالی توسط دریای آمو به کلی از بین رفته‌است.» او می‌گوید، تحکیم ساحلی به دلیل این که هزینهٔ زیاد نیاز دارد، از توان حکومت افغانستان بالا است و تمویل‌کننده‌گان هم علاقه‌مندی به حمایت از کار تحکیماتی ندارند تا آنان بتوانند تحکیمات اساسی را به منظور جلوگیری از تخریب بیش‌تر دریای آمو انجام دهند.

رئیس حوزهٔ دریایی شمال خاطرنشان می‌سازد که این اداره تنها از طریق پروژه‌های حالت اضطرار در ولسوالی‌های قرقین، خم‌آب، کلدار و شهرک حیرتان تحکیمات ابتدایی دارد، اما این تحکیمات طی یکی دو سال پسین در نتیجهٔ میلان دریا و آب خیزی‌ها از بین رفته‌است.

حوزهٔ دریایی شمال، ۵۲ کیلومتر با کشور تاجیکستان، ۳۷ کیلومتر با کشور اوزبیکستان و ۱۰۰ کیلومتر با کشور ترکمنستان مرز مشترک دارد و این کشورها در جریان سال‌های گذشته در سواحل مرزی خود تحکیم‌کاری‌های اساسی انجام داده‌اند و میلان دریا را از مسیر اصلی آن منحرف ساخته و به جانب افغانستان دور داده‌اند.

مسوولان حوزه‌های دریایی شمال و شمال‌شرق کشور می‌گویند که تحکیمات یک‌جانبه خلاف کنوانسیون بین‌المللی آب بوده و بر خلاف معاهدهٔ سال ۱۹۵۸ میلادی بدون مشوره با حکومت افغانستان صورت گرفته‌است. معاهدهٔ سال ۱۹۵۸ میلادی به مسایل کشتی‌رانی و ماهی‌گیری در آب‌های مرزی پرداخته‌است و تعریف مشخصی از خط مرزی دارد. ساخت‌وساز در قسمت ساحل دریا که باعث تخریب و شست‌وشوی سواحل جانب افغانستان شود در این موافقت‌نامه منع شده‌است. با توجه به این موافقت‌نامه، تحکیم‌کاری سواحل در سمت تاجیکستان خلاف این معاهده می‌باشد. همچنان بر اساس کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد حقوق دریا، هیچ کشوری نمی‌تواند بدون توافق با کشور همسایه، دست به تأسیسات منابع آبی بزند. در مادهٔ پانزدهم این کنوانسیون آمده‌است: «در جایی که سواحل دو کشور مقابل یا مجاور یکدیگرند، هیچ‌یک از آن‌ها حق ندارد، در صورت عدم توافق جانب مقابل به نحو دیگری دریای سرزمین خود را به خارج از خط میانی امتداد دهد.»

افزون بر این همه، بر اساس بند ۲ مادهٔ ۱۴۱ این کنوانسیون هر کشوری که اقدام به ایجاد تأسیسات یا استفاده از منابع آب‌های مرزی را داشته باشد، باید به کشور مجاور از پیش اطلاع دهد: «با کشور مربوطه به منظور اجتناب از نقض این گونه حقوق و منافع با اطلاع قبلی به وی، مشورت به عمل خواهد آمد. در مواردی که فعالیت‌ها در ناحیهٔ ممکن است منجر به بهره‌برداری از منابع واقع در محدودهٔ صلاحیت ملی کشورها شود، رضایت قبلی کشور ساحلی مربوطه لازم خواهد بود.»

با آن که حکومت‌های افغانستان، تاجیکستان، اوزبیکستان و ترکمنستان پس از مرز بندی‌های جغرافیایی توسط روسیه تزاری و بریتانیای کبیر به این‌طرف شاهد جنجال‌های مرزی نبوده‌اند، اما اخیراً افزایش کار تحکیمات ساحلی یک‌جانبه در امتداد دریا آمو سبب شده‌است تا سر و صداهای مسوولان محلی در ولایات شمال و شمال‌شرق کشور در واکنش به این اقدام کشورهای آسیای میانه، بلند شود.
کد مطلب: 95056
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل