​خشم و دروغ کلید بدی‌ها و خباثت‌ها

فرشته محیطی
برخی از خصوصیات اخلاقی و خصلت‌های انسانی، خاستگاه بسیاری از خیرها و شرها می‌شود. به عنوان نمونه خودبرتربینی و خودپسندی ریشه بسیاری از رذایل اخلاقی و رفتارهای زشت و نابهنجاری‌ها است یا دروغ به عنوان یک عمل زبانی، بسیاری از گناهان را به دنبال خود دارد.
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۵ قوس ۱۳۹۹ ساعت ۱۱:۲۱
​خشم و دروغ کلید بدی‌ها و خباثت‌ها
برخی از خصوصیات اخلاقی و خصلت‌های انسانی، خاستگاه بسیاری از خیرها و شرها می‌شود. به عنوان نمونه خودبرتربینی و خودپسندی ریشه بسیاری از رذایل اخلاقی و رفتارهای زشت و نابهنجاری‌ها است یا دروغ به عنوان یک عمل زبانی، بسیاری از گناهان را به دنبال خود دارد.
یکی از حالات و خصلت‌های انسانی، هیجان خشم و غضب است. غضب هیجانی است که انسان را از حالت تعادل خارج کرده و واکنش‌های عصبی و تندی را برمی‌انگیزد. در این حالت انسان، مدیریت و مهار نفس خویش را از دست می‌دهد و بسیاری از کارهای خطا و اشتباه را انجام داده و گفتارهای بیهوده و زشت را بر زبان می‌راند. البته پس از پایان طغیان خشم، انسان پشیمان می‌شود، ولی این پشیمانی سودی ندارد.
انسان در هنگام بروز خشم همانند یک دیگ جوشان می‌شود و حتی در چهره و اندام و رفتارهایش خشم به‌اشکال گوناگونی بروز می‌کند. دندانها به هم ساییده می‌شود و صورت برافروخته شده و خون به جوشش درمی‌آید و رگ‌های گردن بیرون می‌زند و نشانه‌های دیگر در شخص بروز می‌کند که همگی یا خودمان آن را تجربه کرده‌ایم یا در دیگری به چشم دیده‌ایم. خشم و غضب خون آدمی را می‌سوزاند و قدرت انسانی را در نهایت تحلیل می‌برد، هر چند که در زمان خشم کسی جلودارش نیست. هنگام خشم دیگر عقل حاکمیت ندارد و انسان حرف حق و عدل را نمی‌پذیرد.
به هر حال، غضب حالتی هیجانی است که انسان را از حالت طبیعی و تعادل بیرون می‌برد و به کارها و رفتارها و گفتارهای نادرست و ناروا سوق می‌دهد. از این رو امام عسکری (ع) فرموده‌است: اَلْغَضَبُ مِفتاحُ کُلِّ شَرٍّ؛ خشم، کلید هر بدی و زشتی است. (تحف العقول، ص ۴۸۸)

عامل کنترل‌کننده خشم
غضب در انسان غیر اختیاری است و هر گاه علل و عوامل ایجادی آن تحقق یابد به‌طور طبیعی انسان به خشم می‌آید، بنابر این نمی‌توان از کسی خواست غضب نکند، بلکه باید از او خواست تا غضب خویش را مهار کند. بر این اساس در آیات قرآن از مؤمنان خواسته شده تا غضب خویش را مهار و مدیریت کنند؛ چرا که انسان قدرت مهار و مدیریت خشم را دارا است و می‌تواند خشم خویش را فروخورد و اجازه ندهد تا بر او مسلط شده و عنان وی را به دست گیرد. (آل عمران، آیه ۱۳۴) از آیات ۱۳ تا ۱۳۶ سوره آل عمران همچنین به دست می‌آید که فروخوردن خشم موجب می‌شود تا انسان بتواند غیراز مهار نفس و جلوگیری از رفتارهای زشت و تند و خطا و مانند آنها، از پاداش‌های اخروی سود برد؛ زیرا کسی که مهار و مدیریت خشم را به دست دارد، انسان خوش خلقی است که به‌طور طبیعی او را به سوی بهشت می‌برد.
به نظر می‌رسد که مهم‌ترین عامل در مدیریت خشم همان تقوای الهی و ترس از خدا است. (آل عمران، آیات ۱۳۳ و ۱۳۴) هر چند که عوامل دیگری چون تحریک عواطف مثلاً مادری و فرزندی (اعراف، آیات ۱۵۰ و ۱۵۴)، توبه خشم آورنده و پذیرش خطا واشتباه از سویش (همان) نقش مهمی می‌تواند در مهار و مدیریت خشم داشته باشد.
البته خداوند نیز غضب می‌کند ولی غضب خدا تنها ناظر به مبدأ آن است؛ زیرا مبدأ غضب، انتقام یا عقاب است و خداوند اگر غضب می‌کند مراد همان عقاب الهی است؛ نه هیجاناتی که خون را تحریک می‌کند و انسان را از حالت تعادل و طبیعی خارج می‌سازد. (مفردات الفاظ قرآن کریم، راغب اصفهانی، ص ۶۰۸، «غضب»؛ لسان العرب، ج ۱۰، ص ۷۸، «غضب») در حدیثی از امام باقر (ع) غضب خدا به «عقاب الهی» تفسیر شده‌است. (تفسیر نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۸۶، ح ۸۹)

دروغ، کلید پلیدیها
چنان‌که گفته شد برخی از خصلت‌ها و خصوصیات ریشه بسیاری دیگر از خصلت‌ها و رفتارهای خوب و بد می‌شود. اگر خشم، کلید بدی‌ها و شرور است؛ دروغ نیز کلید پلیدی‌ها و خباثت‌ها است. از این رو در آیات قرآن دروغ به عنوان گناه کبیره دانسته و وعده آتش دوزخ به دورغگویان داده شده‌است.
خداوند در آیه ۷۷ سوره توبه استمرار در دورغگویی را عامل نفاق و خروج از ایمان و در آیات ۷ و ۸ سوره جاثیه دروغگویی را موجب محرومیت انسان از درک حقایق و آیات الهی و در آیات دیگر قرآن عامل بدعت (نحل، آیه ۱۱۶)، بیمار دلی (بقره، آیات ۸ و ۱۰)، زیان (غافر، آیه ۲۸) و محرومیت از هدایت (زمر، آیه ۳) و رستگاری (یونس، آیه ۶۹) و مانند آنها دانسته‌است.
امام عسکری (ع) برای تبیین اوج زشتی دروغ و تأثیر بسیار بد آن در زندگی انسانها می‌فرماید: جُعِلَتِ الْخَبائِثُ کُلُّها فی بَیْتٍ، وَ جُعِلَ مِفْتاحُها الْکِذْبُ؛ تمام پلیدیها در خانه‌ای گردآمده و کلید آنها دروغگویی قرار داده شده‌است. (جامع الاخبار، ص ۴۱۸، ح ۱۱۶۲)
کد مطلب: 94788
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل