۱
 

​سنگینی فقدان رسول‌الله (ص) و راه ارتباط با ایشان

حجت‌الاسلام سید محمدباقر هاشمی شاهرودی
چه حکمتی در این سلام آخر نماز است؟ آیا تا به حال دقت کرده‌اید که چرا در نماز به رسول‌الله (ص) سلام می‌دهید؟ هدف ما از این سلام چیست؟ چه تقاضا یا خواسته‌ای از او داریم؟
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۲۴ میزان ۱۳۹۹ ساعت ۱۱:۰۸
​سنگینی فقدان رسول‌الله (ص) و راه ارتباط با ایشان
در سلام پایانی نماز می‌گوییم: السلام علیک أیها النبی و رحمة الله و برکاته. سلام به رسول‌الله (ص) در پایان نماز، اهمیت بسیار بالایی دارد. اما سؤال اینجاست که آیا اگر فقط سلام آخر را بدهیم کافی است؟

 در توضیح این مورد باید یادآور شویم که نماز معراج مؤمن است و در آن با رب خود ارتباط برقرار می‌کند؛ ولی در همین نماز که ارتباط با پروردگار است، به رسول‌الله (ص) هم سلام می‌کنیم، آن هم با کاف خطاب. وقتی از کاف خطاب استفاده می‌کنیم یعنی الان داریم رسول‌الله (ص) را خطاب قرار می‌دهیم.

حالا سؤال اینجاست که هنگام سلام نماز، رسول‌الله (ص) را کجا می‌بینیم. گاهی به زیارت قبر رسول‌الله (ص) در مدینه می‌رویم و سلام می‌دهیم. گاهی از راه دور به طرف مدینه سلام می‌دهیم، ولی گاهی حضرت را در لقاء ربش و مقام محمود ملاقات می‌کنیم و به او سلام می‌دهیم. در واقع، در مقامی به حضرت سلام می‌دهیم که او را ذات خداوند متعال نمی‌دانیم، ولی منفک از او هم نمی‌بینیم. در پایان نماز رسول‌الله (ص) را در چنین جایگاهی می‌بینیم و به او سلام می‌دهیم.

چه حکمتی در این سلام آخر نماز است؟ آیا تا به حال دقت کرده‌اید که چرا در نماز به رسول‌الله (ص) سلام می‌دهید؟ هدف ما از این سلام چیست؟ چه تقاضا یا خواسته‌ای از او داریم؟

سلام نماز با سلامی که به سمت قبر رسول‌الله (ص) می‌دهیم تفاوت دارد. این سلام، با سلامی که هنگام حاجت به حضرت می‌دهیم هم متفاوت است. سلام به پیامبر (ص) در نماز به این معناست که یا رسول‌الله! مرا در مقام محمودت و در مقام قرب الهی ذکر کن. یا رسول‌الله! من از کسانی نباشم که روز قیامت از دیدن روی تو محروم‌اند. یا رسول‌الله! از شما می‌خواهم که در روز قیامت، مصاحب و همراه شما باشم. در واقع ما در سلام نماز، طالب خود رسول‌الله (ص) هستیم.

پس از سلام به رسول‌الله (ص)، خطاب نماز تغییر می‌کند و از مخاطب، به متکلم تبدیل می‌شود. روایت‌های متعددی از اهل بیت (ع) داریم که می‌فرمایند حیات، ممات، غیبت، حضور و خواب و بیدار آن‌ها یکسان است. یعنی هر لحظه‌ای که با اهل بیت (ع) ارتباط برقرار کنید، جواب خواهید گرفت؛ بنابراین، وقتی به رسول‌الله (ص) سلام می‌کنید، در کنار حضرت قرار می‌گیرید. حالا که در کنار حضرت قرار گرفته‌اید، چه می‌گویید؟ ألسلام علینا و علی عبادالله الصالحین. چون در حلقه کسانی قرار می‌گیرید که دور رسول‌الله (ص) و در لقاء ربشان هستند. در آن حلقه، کسانی مثل سلمان، ابوذر، میثم و حضرت موسی حضور دارند و شما به آن‌ها هم سلام می‌دهید.

سلام کردن شما به این حلقه به معنای این است که می‌خواهید در آن حلقه حضور داشته باشید. در واقع، شما دیگر به خودتان و لیاقت‌تان نگاه نمی‌کنید. کاری به نماز، گناهان و کارنامه اعمال‌تان ندارید. این سلام شبیه درخواست و تقاضای فرزندی از پدر خود است. فرزند نمی‌تواند جدای از پدر باشد. پسر هر چقدر هم بد باشد، به هر حال ارتباط او با پدرش قطع‌شدنی نیست. شما هم با این سلام، همین گونه با رسول‌الله (ص) صحبت می‌کنید. در اینجا کاری به لیاقت خودتان ندارید. به خودتان نگاه نمی‌کنید که من کجا و هم‌صحبتی با رسول‌الله (ص) کجا. نمی‌گویید من کجا و میثم تمار کجا. چون اینجا نگاهتان با نگاه‌های دیگر تفاوت دارد. نگاه این است که تو پدر امتی و من در هیچ‌یک از مراتب سیر و سلوکم نمی‌توانم از تو جدا باشم. در واقع، با سلامی که در نماز می‌دهید، از رسول‌الله (ص) این گونه تقاضا می‌کنید.

در روایت هست که آسمان اول نسبت به عظمت آسمان دوم، مانند سکه‌ای در یک بیابان است. آسمان‌های بعدی نیز به همین نسبت، بزرگ‌تر و باعظمت‌تر هستند. فاصله‌ای که میان ما تا آسمان هفتم هست، در یک لحظه با همین سلام نماز طی شده و رابطه میان ما و رسول‌الله (ص) برقرار می‌شود؛ بنابراین، وقتی در نماز به حضرت سلام می‌دهیم، باید او را اینچنین در مقابل خود ببینیم. یعنی هنگام خطاب، حضرت رسول (ص) در مقابل ما و هم‌زمان در لقاء رب خود است و حلقه‌هایی از مؤمنان دور او هستند. درخواست ما از حضرت این است که از این حلقه‌ها عقب نمانیم.

تا به اینجا مرحله اول بود. یعنی در مرحله اول باید با با رسول‌الله (ص) ارتباط برقرار کنیم. مراحل بعدی نیز شبیه شدن ما به حضرت و قرار گرفتن در وعاء اوست. یعنی از همان افقی به مسائل نگاه کنیم که حضرت نگاه می‌کند. اساتید ما می‌فرمودند: روزی دو رکعت نماز برای رسول‌الله (ص) بخوانید. گاهی که وضو دارید، از رسول (ص) یاد کنید، نمازی بخوانید و با او ارتباط برقرار کنید؛ ولی این همان مرحله اول است. در روایات نبوی داریم که اگر کسی صلوات بفرستد، در روز قیامت شبیه‌ترین افراد به من خواهد بود. یعنی بعد قلبی ارتباط با رسول‌الله (ص) نیز باعث سعادت ما خواهد شد.

اما کار به همین‌جا ختم نمی‌شود. مرحله سخت بعدی این است که شبیه رسول‌الله (ص) بشویم. چطور باید به رسول‌الله (ص) شبیه شد؟

رسول‌الله (ص) یتیم‌ها را نگهداری می‌کرد و می‌فرمود: هر کسی از یتیم‌ها نگهداری کند، در قیامت مثل دو انگشت در کنار من خواهد بود. حالا شما ببینید در کدام خصوصیات رسول‌الله (ص) می‌توانید شبیه او باشید. حتماً هر کدام از ما خصوصیت‌هایی داریم که در آن‌ها می‌توانیم به رسول‌الله (ص) شباهت پیدا کنیم. شاید یک نفر امکان نگهداری از ایتام را نداشته باشد ولی می‌تواند به آن‌ها محبت کند؛ بنابراین، هر کسی باید به اندازه توان خود به حضرت شباهت پیدا کند.

مرحله بعدی، جایگاه اویس قرنی است. اویس از همان جایی به عالم هستی نگاه می‌کند که رسول‌الله (ص). در احوالات رسول‌الله (ص) آمده‌است که یک روز حضرت با اصحاب نشسته بود و فرمود: اگر یک دعای مستجاب داشته باشید، چه دعایی می‌کنید؟ هر کسی در پاسخ، جمله‌ای گفت. یکی خانه می‌خواست، دیگری به دنبال رزق و روزی بود. حضرت آهی کشید و فرمود: اگر اویس بود، طول عمر مرا می‌خواست.

رسول‌الله (ص) ناز و ظرافت خاصی داشته‌است. نگاه‌هایش به اصحاب هم نشان‌دهنده همین ناز است. حضرت حالت‌های خاصی دارد و توجه نازگونه‌ای می‌خواهد. گاهی بعضی از رفتارهای مسلمانان، او را اذیت می‌کرد. حتی در روایت‌های نبوی داریم که به مسلمانان می‌گوید برای آخر عمرتان به مدینه بیایید و در مدینه از دنیا بروید تا من شما را شفاعت کنم. یعنی حضرت دوست دارد که مسلمین در مدینه، دور خودش باشند.

بنابراین، برای رسیدن به رسول‌الله (ص) باید این ارتباطات را شروع کنیم. از همین ارتباط‌ها آغاز می‌شود و نباید آن را دست‌کم گرفت. یکی از اصحاب خدمت امام صادق (ع) رسید. حضرت به او فرمود: آن نصف شبی که بیدار شدی و گفتی یا أبا عبدالله، من حاضرم عبادت یک شب تا صبحم را بدهم و آن ذکر یا أبا عبدالله تو را بگیرم. پس ما نباید این ذکرها و ارتباط‌ها را کم ببینیم. نباید با خودمان بگوییم که یک ذکر «یا أبا عبدالله» مگر چقدر اهمیت دارد!

یکی از شاگردان شیخ رجبعلی خیاط دربارهٔ احوالات شیخ می‌گفت یک بار شیخ رجبعلی برای مدتی خیلی فقیر شد. شیخ گفته بود من هر دعایی بلد بودم استفاده کردم، ولی خبری نشد. از ذهنش گذشته بود یا به زبانش جاری شده بود که محمد و آل محمد (ص) به فکر آدم نیستند! سپس می‌گوید ناگهان دیدم رسول‌الله (ص) سراسیمه تشریف آورد، در حالی که آستین‌هایش بالا بود و فرمود: شیخ! چه می‌گویی؟! ما از دو هزار سال قبل از خلقت آدم به فکر امروز تو بودیم.

وسعت عجیبی در این قضایاست. انسان وقتی دقت می‌کند می‌بیند اهل بیت (ع) ما را برگزیدند، کمک‌های زیادی به ما کردند و قدم به قدم و باحوصله همراه ما شدند. اهل بیت (ع) دست ما را طوری گرفتند که هر کسی در زندگی خودش می‌تواند به خوبی نقش آن‌ها را تشخیص دهد؛ بنابراین در هر حالی هستید، ارتباط تان را با رسول‌الله (ص) قطع نکنید. مخصوصاً هنگام سلام نماز توجه کنید. چون به عالم بالا سلام می‌دهید. از رسول‌الله (ص) تمنا کنید که دست شما را هم بگیرد. یعنی سلام نماز، صرفاً یک سلام ساده به رسول (ص) نیست. بلکه در آن، معیت را هم می‌خواهیم. سلام نماز سلامی است که در آن رضوان و همراهی با رسول‌الله (ص) را می‌خواهیم.

در احوالات میثم تمار هست که به مدینه می‌آید، ولی امام حسین (ع) را پیدا نمی‌کند. از ام سلمه سراغ حضرت را می‌گیرد. سرانجام به ام سلمه می‌گوید: سلام ما را به امام حسین (ع) برسان. ما قرار است چند روز دیگر او را در حضور خداوند زیارت کنیم. ببینید زیارت آن‌ها کجاست، زیارت ما کجا! ان‌شاءالله خداوند ما را هم به آن حلقه‌ها برساند.

شما در زیارت رسول‌الله (ص) می‌خوانید که إنا لله و إنا إلیه راجعون. در هیچ زیارت دیگری از زیارت‌های ائمه (ع) چنین جمله‌ای نداریم؛ ولی در زیارت حضرت رسول (ص)، این عبارت چهار بار تکرار می‌شود که حاکی از شکسته شدن گوینده است. این جمله نشان‌دهنده سنگینی فقدان رسول‌الله (ص) برای اهل بیت (ع) است. این عبارت در واقع نشان می‌دهد که چقدر کار برای ما پس از رسول‌الله (ص) سخت می‌شود. چون وقتی ارتباط عالم بالا و پایین قطع می‌شود، مصیبت‌ها سرازیر می‌شوند.

پس از این اذکار، از رسول‌الله (ص) تقاضایی داریم. حضرت (ص)، آخرین نبی خداست. تبلور مشیت الهی است و می‌تواند در تمام عوالم برای ما کار انجام دهد. ما مهمانیم و او میزبان ما. برای همین است که در زیارت حضرت آمده‌است که «فإنک کریم». یک آدم کریم هیچ‌گاه نگاه نمی‌کند مهمانش از کجا آمده‌است. به هر حال او را مهمان می‌داند و از او پذیرایی می‌کند. از رسول‌الله (ص) بخواهیم ما را در مسیر سنت‌هایش قرار دهد. مبادا از کسانی باشیم که محبت رسول‌الله (ص) را در دل دارند، ولی بر اساس سنت‌های غیر او حرکت می‌کنند.
کد مطلب: 94399
 


 
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۹-۰۷-۲۴ ۲۰:۱۰:۲۶
اجرک الله و رسول الله (ص) (19681)
 
نام و نام خانوادگی
ایمیل