باتلاق اشغالگران

شکست آمریکا در ساماندهی به اقتصاد افغانستان

بخش سوم
ایالات متحده در ایجاد یک اقتصاد با ثبات و متکی و مستقل در افغانستان ناکام مانده‌است. به گونه ای که با کاهش کمک‌های آمریکا، افغانستان به سرعت روند منفی در اقتصاد را طی می‌کند و ایالات متحده با علم به این موضوع، از این روش به عنوان ابزاری برای فشار به دولت افغانستان استفاده می‌کند.
تاریخ انتشار : دوشنبه ۱۷ سنبله ۱۳۹۹ ساعت ۱۳:۰۰
شکست آمریکا در ساماندهی به اقتصاد افغانستان
اقتصاد و توسعه (انکشاف) اقتصادی و اجتماعی، جزو مواردی بود که ایالات متحده، پس از توجه به بُعد امنیت، به آن تأکید می‌کرد. با توجه به اسناد و آمارهای منتشر شده دربارهٔ اقتصاد افغانستان، توجه به کامیابی یا عدم کامیابی ایالات متحده در این حوزه قابل بررسی و واکاوی است.

اهداف آمریکا در حوزه اقتصاد

در ابتدا لازم است تا این مسئله ذکر شود که بُعد اقتصاد، یکی از ابعاد گسترده‌ای است که بررسی جزئیات و تفسیر دقیق هر کدام از موارد آن، زمانی دیگر می‌طلبد ولیکن به صورت کلی بر اساس گفته‌ها، گزارش‌ها و اسناد منتشر شده از اقدامات ایالات متحده آمریکا در افغانستان، این کشور در حوزه اقتصاد یا توسعه (انکشاف) اقتصادی، اهداف ذیل را دنبال می‌کرد:

۱. کمک به افغانستان برای بهبود شرایط اقتصادی
۲. بهبود زیربناها و شرایط عمرانی افغانستان در حوزه‌های سرک‌ها (جاده‌ها)، کلینیک‌ها، برق و…
۳. فسادستیزی در اقتصاد
۴. توجه به بخش خصوصی و کارگاه‌های کوچک یا متوسط

موارد مذکور از مهم‌ترین و اساسی‌ترین اهدافی بودند که ایالات متحده وعده انجام آن را در افغانستان می‌داد. این موارد به گونه ای کلی است که می‌تواند مقوله‌های جزئی تر و کوچک‌تر بُعد اقتصادی را در خود جای دهد.

توجه ایالات متحده آمریکا در این ابعاد را می‌توان در اولین و دومین گزارش سر مفتش خاص برای بازسازی افغانستان و اسناد سالهای بعد، سخنرانی روسای جمهور ایالات متحده آمریکا و به ویژه گفته‌های جرج بوش به خاطر آنکه اشغال در دوره او صورت گرفت، گزارش‌ها و اخبار و اسناد دیگر منتشر شده در حوزه مسائل اقتصادی پیدا کرد.

اما جدای از اهداف مطروحه، سنجش و ارزیابی موفقیت و کامیابی یا عدم موفقیت و ناکامی ایالات متحده، بررسی و بحثی جدا دارد که در ادامه به آنها اشاره خواهیم کرد.

آمریکا در حوزه اقتصاد تا چه حد موفق بوده‌است؟

بسیاری با توجه به اهداف و برنامه‌های مطروحه از سوی آمریکا در افغانستان، از ناکامی آمریکا در حوزه اقتصادی سخن می‌گویند. بررسی این مسئله در سه حوزه ای که اشاره شد قابل بررسی است:

الف- کمک به افغانستان برای بهبود شرایط اقتصادی

ناامنی‌ها و رشد فعالیت‌های تروریستی، تأثیر ناگوار و ناخوشایندی بر معیشت، تجارت و اشتغال افغانستان وارد می‌کند. هر چند نمودارها، جهت مثبت را در اقتصاد افغانستان پس از اشغال این کشور توسط ایالات متحده نشان می‌دهد، ولیکن وضعیت نابسامان اقتصادی افغانستان در میانه سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۶ نشان داد که رشد اقتصادی در آغاز اشغال این کشور توسط آمریکا، تا چه میزان موقت بود و از سوی دیگر با کاهش کمک‌های آمریکا تا چه میزان آسیب‌پذیر است. (۱)

ایالات متحده در ایجاد یک اقتصاد با ثبات و متکی و مستقل در افغانستان ناکام مانده‌است. به گونه ای که با کاهش کمک‌های آمریکا، افغانستان به سرعت روند منفی در اقتصاد را طی می‌کند و ایالات متحده با علم به این موضوع، از این روش به عنوان ابزاری برای فشار به دولت افغانستان استفاده می‌کند. همان‌طور که در دوره اخیر به منظور فشار به دولت افغانستان برای مذاکره با طالبان و آزاد سازی زندانیان، کابل را به قطع کمک ۱ میلیارد دلاری تهدید کرد.

ب- بهبود زیربناها و شرایط عمرانی افغانستان

پروژه‌هایی که جهت بهبود ساختارهای اقتصادی، عمران افغانستان و زیرساخت‌های این کشور در نظر گرفته شده بود عملاً با چالش‌های گوناگونی مواجه شدند.

جدای از آنکه ایالات متحده آمریکا در بسیاری از موارد ساخت و ساز پروژه‌ها را به دلیل عدم موفقیت یا به دلایل دیگر نیمه کاره رها کرد، به دلیل ناکامی در تأمین گسترده امنیت، حتی در مراقبت و حفاظت از پروژه‌های ساخته شده و تکمیل شده نیز با شکست مواجه شد.

اما لازم است ابتدا به پروژه‌ها و طرح‌هایی که عملاً یا آمریکا در اجرای آتها موفق نبوده‌است اشاره شود. در جنوری سال ۲۰۱۶ اداره سیگار در گزارشی به پیشرفت‌های محدود و اندک سرمایه‌گذاری‌ها و پروژه‌های افغانستان اشاره می‌کند. در این گزارش ۱۱ پروژه عنوان می‌شود که از این تعداد ۳ پروژه کامل شده‌است و بقیه پروژه‌ها یا بدون دستاورد بوده‌اند یا آنکه نتایج چشمگیری نداشته‌اند. (۲)

از طرف دیگر پروژه‌های بلند پروازانه با وعده و وعیدهای فراوان در دستورکار ایالات متحده قرار گرفت که ناکامی آن منجر به شکست جبران ناپذیر در افغانطتان شد. برای مثال پروژه ای موسوم به «پروموت» که شاید مهم‌ترین پروژهٔ ایالات متحده آمریکا در حوزه زنان باشد، با شکست و ناکامی گسترده مواجه شد. به گفته جان سپکو، سرمفتش خاص آمریکا در امور بازسازی افغانستان، اداره انکشاف بین‌المللی ایالات متحده برای پیشبرد پروژه پروموت در افغانستان ۲۸۰ میلیون دالر را به هدف شغل یابی ۷۵ هزار زن افغان، تقویت زنان تاجر و تشویق آنها در امور تجارت اختصاص داده‌است ولی تنها کار موفق این پروژه، گماشتن ۵۵ زن در سطح رهبری بود. (۳)

از سوی دیگر برخی از پروژه‌های اقتصادی به دلیل ناامنی گسترده از میان می‌رفت. برای مثال بسیاری از سرک ها (جاده‌ها) در نتیجه بمب‌های کنار جاده ای یا برخی از پایه‌های برق در نتیجه حملات طالبان از میان رفت و این مسئله به ناکامی آمریکا در پیشبرد اهداف امنیتی بازمی‌گردد.

ج- فسادستیزی

نبود فساد و شفاف سازی از جمله معیارهای یک حکومت مناسب و مقبول می‌باشد، معیاری که افغانستان در طول سالها از آن محروم مانده‌است. به رغم ادعاهای گسترده مبنی بر فساد ستیزی در دولت افغانستان فساد همچنان در ساختار حکمرانی این کشور ریشه دوانده‌است و بخش گسترده‌ای از این وضعیت، ناشی از اشتباهات ایالات متحده است که به آن اشاره می‌شود.

پس از دو دهه از حضور ایالات متحده، افغانستان، جزو فاسدترین کشورهای جهان نامیده شده‌است بگونه ای که به گفته سازمان شفافیت بین‌الملل، افغانستان در سال ۱۳۹۶، در فهرست فاسدترین کشورهای جهان شناخته شد بطوریکه، در بین ۱۸۷ کشور در رتبه ۱۸۴ قرار گرفت. هرچند در سال ۱۳۹۷ از میان ۱۸۰ کشور حائز رتبه ۱۷۲ شد ولیکن همچنان حائز رتبه زیر ده در فاسدترین کشورهای دنیاست. (۴)

اما ایالات متحده جدای از آنکه نتوانسته‌است به اشکال گوناگون، فساد را از حکمرانی افغانستان بزداید، بلکه خود مستقیم در ایجاد فساد نقش دارد. برای مثال به گفته حامد کرزی، «امریکا نقش گسترده‌ای در فساد افغانستان دارد چراکه، صدها میلیون دالر را بدون آنکه بازخواستی داشته باشد به افغانستان تزریق می‌کند»(۵). همچنین به گفته مرکز مطالعات استراتژیک افغانستان، کشورهای غربی با عقد قراردادهای بزرگ و خودسرانه، بدون هماهنگی با دولت افغانستان، به فساد اداری کمک می‌کنند. (۶) در حدود سال ۹۵ جان سپکو هم در مصاحبه با بی‌بی‌سی گفت: اداره بازسازی افغانستان بیش از ۱۰۰ تبعه آمریکایی را به علت فساد مالی در افغانستان محکوم کرده‌است. (۷) بنابراین مسئله فساد گسترده جزو مواردی است که در حکمرانی زیر سایه آمریکا به وفور دیده می‌شود.

د- توجه به بخش خصوصی

در گزارشی از سیگار با عنوان «توسعه بخش خصوصی و رشد اقتصادی؛ آموخته‌ها از تجربه آمریکا ر افغانستان»، که در آوریل ۲۰۱۸ منتشر شده بود، سیگار به توسعه اقتصادی و فعالیت بخش خصوصی افغانستان، پس از اشغال این کشور توسط ایالات متحده آمریکا می‌پردازد.

در این گزارش سیگار صراحتاً از اشتباهات آمریکا و عدم درک درست این کشور از وضعیت مشکلات در افغانستان اشاره می‌کند. در بخشی که مربوط به بخش خصوصی می‌باشد، سیگار اشاره می‌کند که در ۱۷ سال گذشته ایالات متحده و متحدانش قادر به جذب سرمایه‌گذاری در بخش خصوصی افغانستان نبودند و همچنین به ساده انگاری ایالات متحده آمریکا نسبت به توسعه اقتصادی افغانستان و خودکفایی این کشور اشاره می‌کند؛ و اینکه آمریکا محیطی برای بخش خصوصی در افغانستان فراهم نکرده‌است. (۸)

در نتیجه ایالات متحده در بخش اقتصادی، نتوانست وعده‌ها و اهداف خود را عملیاتی کند و کشور افغانستان در صورت نبود کمک‌های خارجی دچار مشکلات گسترده می‌شود. ضمناً توجه و فراهم سازی اشتغال برای عدم جولان گروه‌های تروریستی از نیازهای جامعه افغانستان بود که آمریکا به درستی از عهده آن برنیامد.

منابع:

۱- ریاست عمومی عمومی دفتر عالی ریاست جمهوری، (۲ قوس ۱۳۹۶)، «نگاهی به رشد اقتصادی افغانستان»
۲- سیگار، (۱۱ جنوری ۲۰۱۶)، نفت، گاز و مواد معدنی صنایع افغانستان: با کمک ۴۸۸ میلیون دالری آمریکا، صنایع افغانستان پیشرفت محدودی را نشان می‌دهد و چالش‌ها و مانع پیشرفت و سرمایه‌گذاری بیشتر می‌شوند
۳- رادیو آزادی، (۲۲ سنبله ۱۳۹۷)، «سیگار: پروژه پروموت در افغانستان، پول مالیه دهنده‌گان را بیجا مصرف کرده‌است»
۴- ایرنا، (۲۰۱۹)، «نقش آمریکا در معضل فساد مالی در افغانستان»
۵- همان
۶- تسنیم، (۱۳۹۵)، «خارجی‌ها بویژه آمریکایی‌ها در گسترش فساد اداری در افغانستان نقش داشته‌اند»
۷- پارس تودی، (۱۳۹۵)، «نقش آمریکا در فساد مالی و اداری در افغانستان»
۸- خبرگزاری صدای افغان (۱ ثور ۱۳۹۷)، «سیگار: آمریکا به توسعه اقتصادی افغانستان اهمیت نداد»
کد مطلب: 93979
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل