انگیزه دسترسی به سلاح هسته‌ای در جهان

امنیت‌طلبی در سایه تهدید!

بهنام علی‌پور
آمادگی رزمی لازمه امنیت کشورها است، این مهم با افزایش روزافزون توان نظامی ارتباط مستقیم دارد. عدم تناسب قدرت میان کشورهای یک منطقه تهدید تلقی می‌شود؛ لذا رقابت تسلیحاتی برآمده از این فضا است. شاخص‌ترین انگیزه برای دستیابی به سلاح هسته‌ای در دوران جنگ سرد حفظ موجودیت، اعمال قدرت و رهبری در منطقه بود. موجودیت در چنین شرایطی جز از راه تجهیز سلاح رخ نمی‌داد.
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۲۳ اسد ۱۳۹۹ ساعت ۱۰:۳۹
امنیت‌طلبی در سایه تهدید!
کشورهای مختلف جهان با هدف افزایش بازدارندگی، دست به توسعه توان نظامی خود می‌زنند. اعمال نفوذ و قدرت در عرصه جهانی با توجه به همین عامل قابل اجرا است. کسب پیروزی در نبردها محدود به هیچ قید و شرطی نیست، لذا رقابت در حوزه تسلیحاتی با تکیه بر همین مسئله توجیه‌پذیر است. جنگ‌های جهانی انگیزه لازم برای دستیابی به سلاح‌های کشتارجمعی را تشدید کرده‌است. دستیابی به این سلاح‌ها موجب بازتعریف معادلات بین‌المللی و تحول موازنه قدرت در عرصه جهانی شد. نخستین آزمایش هسته‌ای در ۱۶ ژوئیه ۱۹۴۵ در ایالت «نیو مکزیکو» ی آمریکا انجام گرفت. شهرهای هیروشیما ۲۱ روز پس از آزمایش اول در ۶ آگوست و ناکازاکی در ۹ اوت ۱۹۴۵ به وسیله آمریکا بمباران اتمی شد. پایان جنگ‌جهانی دوم کاهش تنش نظامی و افزایش رقابت تسلیحاتی را در پی داشت. علاوه بر آن، کشورهای جهان از لحاظ ایدئولوژیک نیز مقابل هم صف‌آرایی کردند و بلوک‌های شرق و غرب نیز برآمده از همین صف‌بندی بوده‌اند. جو حاکم بر جامعه جهانی پس از جنگ دوم امکان گفتمان را محدود کرد؛ لذا تکیه بر توان‌نظامی برای پیشبرد ایدئولوژی ضرورت داشت. فقرمالی و ضعف در حوزه نظامی، از جمله عواملی بوده‌اند که باعث می‌شدند کشورهای ضعیف تر به یکی از دو جناح رقیب گرایش پیدا بکنند. تجهیزنظامی و کمک‌مالی به کشورهای ضعیف با همین اندیشه انجام می‌گرفت.
اصل چهار ترومن با محتوای کمک علمی، صنعتی و مالی به کشورهای رو به توسعه ناشی از این فضا بوده‌است. بلوک شرق به زعامت شوروی در رقابت با آمریکا، اولین آزمایش هسته‌ای را در تاریخ ۲۹ اوت ۱۹۴۹ انجام داده‌است. آزمایش دوم در تاریخ ۲۲ نوامبر ۱۹۵۵ و آزمایش سوم در ۳۰ اکتبر ۱۹۶۱ در مجمع الجزایر «نوایا زملیا» واقع در شمال روسیه انجام گرفت. انگلیس از رقابت در این عرصه جا نماند و درتاریخ ۳ اکتبر ۱۹۵۲ اولین آزمایش هسته‌ای خود را در استرالیا انجام داد. «از سال ۱۹۵۲ الی ۱۹۵۷ انگلیس در مناطق مختلف استرالیا ۱۲ آزمایش هسته‌ای انجام داد».
آمریکا نیز از تاریخ ۱۹۴۵ الی ۱۹۹۲ آزمایش‌های هسته‌ای خود را به عدد ۱۰۵۶ رساند. ۲۴ آزمایش میان انگلیس و آمریکا مشترک بود. شوروی در رقابت با آمریکا و انگلیس ۷۱۵ بمب هسته‌ای را حد فاصل ۱۹۴۹ الی ۱۹۹۰ تست کرد. اولین آزمایش فرانسه در ۱۳ فوریه ۱۹۶۰ انجام گرفت. این کشور میان سال‌های ۱۹۹۱–۱۹۶۶ با ۱۷۵ آزمایش توان هسته‌ای خود را مورد سنجش قرار داد.
۱۹۶۳ اولین آزمایش چین است؛ این کشور تا سال ۱۹۹۶ توان هسته‌ای خود را ۴۵ مرتبه امتحان کرده بود. سنجش توان هسته‌ای موجب خسارت جبران‌ناپذیر بر محیط زیست شد. افزون بر این، مسئله بروز التهاب و دلهره در فضای جهانی را ممکن کرد. رقابت با هدف سالاری جهان نیازمند سلاح بیشتر بود لذا تولید سلاح و آزمایشات روز به روز افزایش یافت. پیمان منع گسترش سلاح هسته‌ای (NPT) در سال ۱۹۶۷ با هدف عدم دستیابی دیگر کشورها صورت گرفت. آزمایش اسرائیل در ۲۲ سپتامبر ۱۹۷۹ این معادله را دگرگون کرد. معاهده منع جامع آزمایش سلاح هسته‌ای (CTBT) 5 سال پس از فروپاشی شوروی در تاریخ ۱۹۹۶ با نیت ایجاد محدودیت در رقابت هسته‌ای مطرح شد. فروپاشی شوروی در ۱۹۹۱ موجب فروکش رقابت هسته‌ای نشد. رقابت تسلیحاتی علاوه بر اختلاف ایدئولوژیک شرق و غرب در نزاع‌های منطقه‌ای رواج یافت. «هشدارهای متعدد آمریکا به هند مبنی بر عدم فعالیت هسته‌ای کارساز نبود. در نهایت هند با بهانه مقابله با تهدیدات چین، در ۱۱ مه ۱۹۹۸ اولین آزمایش هسته‌ای خود را انجام داد». کشمکش هند و پاکستان بر سر مناطق مرزی انگیزه لازم جهت افزایش توان‌نظامی را مهیا کرد لذا «پاکستان در رقابت با هند در ۲۸ مه ۱۹۹۸ در منطقه چگای ایالت بلوچستان ۵ آزمایش هسته ای انجام داد». کره شمالی متأثر از این فضا در رقابت با دنیای غرب و با ترس از تهدیدات آمریکا از مدت‌ها پس از جنگ دو کره در تدارک سلاح هسته‌ای بود. در نهایت این کشور «در ۹ اکتبر ۲۰۰۶ برای رفع تهدیدات آمریکا اقدام به آزمایش سلاح هسته‌ای کرد». امنیت‌جویی در سایه دستیابی به سلاح هسته‌ای باعث فرمایشی شدن معاهدات منع گسترش سلاح هسته‌ای شد. افزون برآن ناکارآمدی پیمان منع آزمایش هسته‌ای موجب تکثیر این پیمان در فضاهای منطقه‌ای شد.
آمادگی رزمی لازمه امنیت کشورها است، این مهم با افزایش روزافزون توان نظامی ارتباط مستقیم دارد. عدم تناسب قدرت میان کشورهای یک منطقه تهدید تلقی می‌شود؛ لذا رقابت تسلیحاتی برآمده از این فضا است. شاخص‌ترین انگیزه برای دستیابی به سلاح هسته‌ای در دوران جنگ سرد حفظ موجودیت، اعمال قدرت و رهبری در منطقه بود. موجودیت در چنین شرایطی جز از راه تجهیز سلاح رخ نمی‌داد. حفظ ایدئولوژی با توان نظامی ممکن می‌شود؛ لذا تهدید و نمایش قدرت عامل بازدارنده بوده و مانع تعرض به ایدئولوژی و خاک یک کشور است. تهدید از طریق نمایش توان‌نظامی علی‌الخصوص آزمایش هسته‌ای از آموزه‌های جنگ سرد بود، ماحصل این دوره زیست بشر امنیت‌طلبی در سایه تهدید است. این مسئله متأثر از دو جنگ جهانی و جنگ سرد در تداوم آن بود و به زعم این قلم در عصر کنونی نیز جاری و ساری است.
کد مطلب: 93744
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل