سید مهدی منادی:

گروه‌های مافیایی منطقه به گروه‌های تروریستی پیوسته‌اند

نویسنده کتاب «افغانستان و تروریزم؛ بررسی ابعاد حقوقی و امنیت بین‌المللی» گفت طالبان باید از میان سه گزینه «حفاظت از هویت افغانیت خویش»، «حفاظت از هویت طالبانی خویش که مافیایی شده» و «گرایش به سمت مافیای منطقه‌ای و جهانی» یکی را انتخاب کند.
تاریخ انتشار : شنبه ۲۷ دلو ۱۳۹۷ ساعت ۰۹:۵۷
گروه‌های مافیایی منطقه به گروه‌های تروریستی پیوسته‌اند
اشاره: اخیراً کتابی تحت عنوان «افغانستان و تروریزم؛ بررسی ابعاد حقوقی و امنیت بین‌المللی» به قلم آقای «سید مهدی منادی» از سوی مرکز مطالعات استراتژیک به نشر رسیده‌است. آقای منادی، دانش‌آموختهٔ علوم سیاسی و روابط بین‌الملل است. او در حوزهٔ مطالعات امنیت ـ تروریسم و همکاری‌های منطقه‌ای، آثار متعدد در قالب کتاب و مقاله نوشته‌است. کتاب اول وی ترجمهٔ «به سوی همکاری‌های مؤثر در جنوب آسیا» و کتاب دومش «شبکهٔ ارتباطی اسلام‌گرایان در آسیای جنوبی، افغانستان و پاکستان» است. بیش از ۱۸ مقاله از آقای منادی در فصل‌نامهٔ مرکز مطالعات استراتژیک وزارت امور خارجهٔ افغانستان و در قالب بخشی از کتاب در افغانستان، پاکستان، چین، نیپال، هند، دنمارک و برخی دیگر از کشورهای منطقه به زبان‌های انگلیسی و فارسی به نشر رسیده‌است. همچنان نوشته‌های متعدد تحلیلی او در حوزهٔ سیاست و سیاست خارجی افغانستان، در رسانه‌های نوشتاری افغانستان در اختیار مخاطبان قرار گرفته‌است. روزنامه ماندگار چاپ کابل در شماره امروز خود گفت‌وگویی با نویسنده کتاب «افغانستان و تروریزم؛ بررسی ابعاد حقوقی و امنیت بین‌المللی» را منتشر کرده است که مشروح آن در ادامه می‌آید.

* هدف تان از نوشتن این کتاب چه بوده و چه ملاحظات علمی و عملی در این اثر در نظر گرفته شده‌است؟
تروریسم از لحاظ تئوریک یکی از پدیده‌های نوین مطالعات امنیت است و از لحاظ عملی، مهمترین عامل ناامنی و مشکلات گستردهٔ مردم افغانستان است. از این دو منظر علمی و عملی، نگاشتن و مطالعهٔ آن برای تحصیل‌کردگان افغانستان جدی و حیاتی است. این کتاب به صورت علمی متأثر از رهیافت نظری سازه‌انگاری نگاشته شده‌است؛ ضمن اینکه از برخی دیگر نظریه‌ها نیز کمک گرفته شده‌است. برای تبیین هدف این کتاب، به عبارتی اشاره می‌کنم که در صفحهٔ ۲۶۳ این کتاب از توماس کوهن در کتابِ «ساختار انقلاب‌های علمی» اقتباس شده‌است. در کتاب کوهن به قطعه‌های خاص یک پازل اشاره شده‌است که به سادگی در ساختار قدیمی و طبیعی قرار نمی‌گیرند. تروریسم یک پازل تازه است که در قالب ساختارهای سنتی قابل مدیریت نیست و در نتیجه، دورهٔ بحران را ایجاد کرده‌است. تا زمانی که طرح عمومی برای جلب یا مدیریت پازل جدید شکل بگیرد، بحران همچنان ادامه پیدا می‌کند. در فصل‌های سوم و چهارم کتاب به حقوق بین‌الملل و امنیت بین‌الملل و سازه‌های سنتی این دو پدیده اشاره کرده‌ام، که توان مدیریت این پازل تازه را نداشته‌است. دست‌آوردهای حقوقی و امنیت بین‌المللی برای مدیریت تروریسم مؤثر نبوده‌است. بر این اساس، هدف این کتاب، تشریح و تبیین این پازل تازه و چگونگی تعامل ساختارهای حقوقی و امنیت بین‌المللی نسبت به آن است. در بخش آخر کتاب نیز به نسل‌های جهاد و چگونگی تحول آنها به تروریسم پرداخته شده‌است.

* به نظر شما تروریسم در افغانستان به صورت مصداقی چیست و چه فرایندی را طی کرده‌است؟
در مورد معنای تروریسم، بر اساس فرهنگ، ساختار سیاسی و جهت‌گیری‌های ایدئولوژیک؛ تکثر معرفتی و معنایی جدی وجود دارد. با این حال، خشونتی مبتنی بر ابزار ایدئولوژیک، با اهداف سیاسی می‌تواند یک تعریف همه‌جانبه از تروریسم باشد. این پدیده در حوزهٔ دولت ـ ملت و جغرافیای فرهنگی متفاوت است و به چند گونه تبارز می‌کند. شاخصه‌های اجتماعی و فرهنگی بومی هر جامعه به مثابهٔ بستر، و سازه‌های بنیادی رفتار تروریسم در همنوایی با نیازمندی مرتبط به آن، تروریسم را معنا می‌بخشد. تروریسم در ساختارهای شکننده و شکست‌خوردهٔ سیاسی یا درحال‌گذار – که یکی از نمونه‌های آن افغانستان است – به مثابهٔ جریان ضدساختاری، آسان‌تر مصداق پیدا می‌کند. در مورد اینکه، این پدیده چه جریانی را طی کرده‌است، در فصل پنجم زیر عنوان «افغانستان از جهاد تا افراط‌گرایی»، به تبارشناسی نسل‌های جهاد در افغانستان پرداخته‌ام. همچنان به محرکه‌های تأثیرگذار در چگونگی انحراف از جهاد به افراط‌گرایی پرداخته شده‌است. در این فرایند، به جریان ناکام جهاد و گرایش این جریان به سمت افراط‌گرایی و کج‌روی اشاره شده‌است. جریان ناکام نسل اول جهاد به همراه جریان‌های بین‌المللی به سمت تروریسم گرایش یافته‌اند. نسل انحرافی جهاد، مافیایی شده و همراهی جمعیت جوان بیکار با آن، زمینهٔ هر چه بیشتر هرج و مرج را در افغانستان فراهم ساخته‌است. به عبارت مشرح‌تر، نسل انحرافی جهاد از دل خشونت‌های مقاومت که از سوی القاعده و سازمان استخبارات پاکستان افراطی شده‌است، به مرور زمان به مثابهٔ یک کج‌روی، بیماری واگیر در سازه‌های اجتماعی افغانستان، درونی شده‌است. خشونت تروریسم، جرم و رفتار مافیایی را مشروعیت بخشیده‌است؛ گروه‌های مافیایی منطقه‌ای به گروه‌های تروریستی پیوسته و گروه‌های تروریستی در لایه‌های مختلفِ منافع مافیایی ریشه دوانده‌است. خشونت‌محور شدن ایدئولوژی و سازه‌های اجتماعی یا ایدئولوژیک شدن خشونت در اجتماع افغانستان در کنار مولفه‌های منطقه‌ای، آشتی‌پذیری این پدیده را با اجتماع افغانستان بیشتر کرده‌است. مافیایی شدن ایدئولوژی یا ایدئولوژیک شدن جرم و رفتار مافیایی، مهمترین شاخصهٔ منفی تروریسم است که پس از جهاد به افراط‌گرایی، تروریسم و در نهایت به تروریسم مافیایی صعود کرده‌است. در چنین شرایطی خشونت منفعت‌محور مافیایی تروریسم، سریع‌تر از هر زمان دیگر از مرزهای سیاسی و اجتماعی عبور می‌کند.

* با توجه به اینکه چگونگی فرایند، تحول تروریسم را مطالعه کرده‌اید، طالبان به عنوان یکی از گروه‌های تروریستی چه گزینه‌هایی پیش‌رو دارند؟
چتر هویت اسمی طالبان در یک بحران چندسویه است. از یک‌سو گزینهٔ صلح را پیش‌رو دارند و از سوی دیگر، بر اساس پیوندهایی که قاچاق مواد مخدر، سلاح و همسویی با گروه‌های تروریستی بین‌المللی دارد، غرق در مافیای منطقه و جهان شده‌است. در صورتی که گزینهٔ صلح را بپذیرد، زمینهٔ چندپارچگی این هویت اسمی، فراهم ساخته می‌شود. افرادی که از مواد مخدر و شبکه‌های مافیایی بیشتر بهره می‌برند، از این بدنه جدا خواهند شد. طبیعی است که نسل دوم و سوم مافیایی‌شدهٔ تروریسم، پس از صلح همچنان از ناکامی‌های ساختار سیاسی و اجتماعی افغانستان بهره خواهد برد. در این فرایند طالبان باید از میان سه گزینه انتخاب کنند: حفاظت از هویت افغانیت خویش؛ حفاظت از هویت طالبانی خویش که مافیایی شده؛ و گرایش به سمت مافیای منطقه‌ای و جهانی. ضمن اینکه متأسفانه صلح با طالبان پایان بحران درونی شده در افغانستان نیست.

* در پایان اگر موردی مانده‌است و ما نپرسیده‌ایم.
این اثر که تقریباً در مدت هفت سال نوشته شده‌است، در برخی از دوره‌ها جدی‌تر و در برخی اوقات که مصروف نوشته‌های دیگر بوده‌ام، متوقف شده‌است. این نوشته در محضر استادان مورد بازنگری قرار گرفته و از سوی دانشجویان شنیده و ارزیابی شده‌است. همان‌طور که در پشت کتاب نوشته شده‌است، مخاطب اصلی این اثر بیشتر محصلین و پژوهشگران تروریسم و امنیت بوده‌است؛ با این وجود علاقه‌مندان تاریخ این عرصه نیز می‌توانند از این اثر بهره ببرند. امیدوارم دوستان صاحب‌نظر، این کتاب را نقد کنند و زمینهٔ بازتولید آن را در آثار دیگر یا در چاپ دوم این اثر فراهم سازند و زمینهٔ توسعهٔ دانش را در افغانستان فراهم سازند.
کد مطلب: 88711
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل