گزارش تحقیقی-تحلیلی از وضعیت اقتصادی امارات

حرکت دبی بر لبه بحران

نوامبر ۲۰۰۹ بود که ناگهان دولت دبی ناتوانی خود را از پرداخت بدهی‌های شرکت «دبی‌العالمیه» و «النخیل» اعلام کرد و از طلبکاران مهلتی جدید برای پرداخت بدهی خواست. این امر به معنای ورشکستگی در آن زمان بود و موجی از سؤالات در سطح دنیا در مورد دبی به عنوان اماراتی که متکی به گردشگری و املاک است به دنبال خود آورد.
تاریخ انتشار : يکشنبه ۱۴ دلو ۱۳۹۷ ساعت ۰۹:۰۰
حرکت دبی بر لبه بحران
امارات در چند دهه گذشته سعی کرده‌است تا خود را به عنوان یکی از مهم‌ترین و موفق‌ترین اقتصادهای منطقه‌ای معرفی کند. در این میان دبی به عنوان مرکز اقتصادی امارات بیش از همه در این مسیر حرکت کرده‌است. اما امارتِ دبی که سعی داشت خود را به عنوان سوییس منطقه معرفی کند در سال‌های گذشته به ویژه یک دهه اخیر با چالش‌هایی مواجه بوده‌است. حتی در سال ۲۰۰۹ نیز این امارت تا مرحله ورشکستگی نیز پیش رفت. در این مطلب به برخی از چالش‌های اقتصادی امارات به ویژه شیخ نشین دبی خواهیم پرداخت.

بحران دبی در سال ۲۰۰۹
نوامبر ۲۰۰۹ بود که ناگهان دولت دبی ناتوانی خود را از پرداخت بدهی‌های شرکت «دبی‌العالمیه» و «النخیل» اعلام کرد و از طلبکاران مهلتی جدید برای پرداخت بدهی خواست. این امر به معنای ورشکستگی در آن زمان بود و موجی از سؤالات در سطح دنیا در مورد دبی به عنوان اماراتی که متکی به گردشگری و املاک است به دنبال خود آورد. گفته می‌شود حدود ۹۵ درصد از تولید ناخالص داخلی دبی بر مبنای محصولات غیرنفتی است. تاکنون نفت کمتر از یک درصد تولید ناخالص داخلی دبی و گردشگری ۲۰ درصد تولید ناخالص داخلی دبی را به خود اختصاص داده‌است. این ارقام نشان می‌دهد که چرا دبی مجبور شد تا برای زنده ماندن تبدیل به یک اقتصاد پویا و متفاوت از صنعت نفتی شود.
اما چه چیزی باعث این بحران شد؟ دبی ساخت پروژه‌های بزرگی را از طریق گران کردن قرض و وام‌های سنگین شروع کرد، با از راه رسیدن بحران مالی جهانی در سال ۲۰۰۸ اما، دبی خود را در یک تنگنای مالی دید چرا که اکثر پروژه‌های این امارت نیازمند تأمین مالی در کوتاه مدت بودند و در سایه این بحران، دبی در تهیه سرمایه لازم برای این منظور شکست خورد، اما برخی از اموالی که دبی از امارتِ ابوظبی از ابتدای سال ۲۰۰۹ دریافت کرده بود مانع از ورشکستگی کامل آن شد.
در واقع با افزایش بحران، ابوظبی در آخرین لحظات ورود کرد و برای نجات دبی از ورشکستگی ۱۰ میلیارد دلاربه اقتصاد آن تزریق کرد و در کل ابوظبی ۲۰ میلیارد دلار در خلال بحران اقتصادی به دبی کمک کرد. این مسئله باعث شد تا دبی در نهایت از این مهلکه جان سالم به در ببرد. اما آیا وضعیت کنونی دبی باعث تکرار سناریوی سال ۲۰۰۹ خواهد شد؟ و آیا ابوظبی این بار نیز قادر به نجات دبی خواهد بود و نقش نجات دهنده و منجی را ا
یفا می‌کند؟
البته برخی معتقدند که برگشت بحران اقتصادی همانند سال ۲۰۰۹ برای دبی چندان محتمل نخواهد بود چرا که اقتصاد دبی در این سال‌ها رشد داشته‌است. اما عده زیادی هم هستند که معتقدند چه بسا بحران آتی برای دبی بزرگ‌تر از بحران ۲۰۰۹ باشد و این بار تنها امارتِ دبی است که درگیر این بحران خواهد بود! آن هم به دلیل مشکلات فزاینده در بخش‌هایی که امارات را از سایر کشورهای خلیج‌فارس متمایز می‌کند است. کاهش قیمت نفت باعث می‌شود که ابوظبی به عنوان امارتِ متکی بر نفت قادر به نجات دبی نباشد بلکه بحران‌ها برای ابوظبی نیز در کمین هستند.
البته ما از بخش نفت به دلیل اینکه از سال ۲۰۱۴ به دلیل سقوط قیمت نفت باعث بحران در کشورهای تولیدکننده نفت شد در اینجا صحبت نخواهیم کرد بلکه در مورد بخش‌هایی سخن می‌گوییم که برای زمان طولانی حامی اصلی اقتصاد امارات و به ویژه دبی بوده‌است، به ویژه زمانی که دیگر کشورهای عربی خلیج‌فارس به دلیل قیمت پایین نفت در رنج بوده‌اند. اما این بخش‌ها بحران را تجربه خواهند کرد یا نزدیک به بحران قرار خواهند گرفت که می‌تواند اقتصاد امارات را در لبه پرتگاه قرار دهد. این بحران با توجه به وضعیت کلی و همچنین سابقه تاریخی دور از انتظار نیست. سه بخش املاک، گردشگری و مالی به عنوان رکن‌های غیرنفتی امارات و به ویژه دبی به‌شمار می‌روند که در شرایط کنونی بررسی شاخص‌های آن نشان دهنده در کمین بودن یک خطر بزرگ برای امارات است.

۱-بخش املاک و قطار متوقف شد
بخش املاک در امارات به عنوان محرک اصلی فعالیت‌های اقتصادی به‌شمار می‌رود به ویژه این بخش از جانب امارت دبی بسیار مورد توجه قرار گرفته‌است. اما این بخش یکی از حساس‌ترین و تاثیرپذیرترین بخش‌ها نیز به‌شمار می‌رود. در شرایط کنونی بخش املاک دبی روزهای ناخوش خود را می‌گذراند. علت این مسئله نیز این است که بخش املاک دبی برای سومین سال متوالی در حال رکود و نوعی عقب‌گرد است. گزارش بانک مرکزی امارات نشان می‌دهد که قیمت املاک در دبی به میزان۷/۴ درصد در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۱۸ کاهش یافته‌است. در ابوظبی نیز قیمت املاک در این زمان ۶/۱ درصد کاهش یافته‌است.
یک کارشناس اقتصادی عرب در گفت وگو با شبکه بلومبرگ آمریکا در این مورد اعلام کرد: «قیمت ملک و املاک و ساختمان‌ها در دبی در سال ۲۰۱۸ به شدت سقوط کرد و این به علت بحران شدید در بخش ملک و املاک در امارات عربی متحده بوده‌است.» بلومبرگ تأکید کرد این شرکت‌ها از شدت سقوط ارزش سهام، گویی تکه‌تکه و نابود شده‌اند. به عنوان مثال، ارزش سهام شرکت املاک «داماک» در دبی در سال ۲۰۱۸، نزدیک به ۵۵ درصد کاهش یافت. ارزش سهام شرکت املاک «ایمار» در امارات عربی متحده نیز در سال گذشته میلادی نزدیک به ۴۵ درصد سقوط کرد. ارزش سهام شرکت ساخت و ساز «دیّار» نیز در سال ۲۰۱۸ بیش از ۳۵ درصد کاهش یافت.
رویترز نیز در گزارشی مشابه اعلام کرد: «بخش املاک در نیمه اول سال ۲۰۱۸ میلادی با کاهش روبه رو شده؛ به‌گونه‌ای که میزان سرمایه‌گذاری‌ها در بخش ساختمان و املاک تجاری به میزان زیادی کاهش یافته‌است. ساختمان‌های دبی که با قیمت ۶۲۶ دلار برای هر متر مربع فروش می‌رفت؛ اکنون به کمتر از ۱۶۳ دلار برای هر متر مربع به فروش می‌رود.» این کاهش تقاضا به خاطر موج فروش املاک توسط اکثر سرمایه‌گذاران، سبب کاهش شدید ملک فروشی در دبی شده‌است. ساخت و سازی که ستون اقتصاد امارت دبی را تشکیل می‌دهد.
رویترز در گزارش خود تأکید می‌کند: «در برهه اخیر، بسیاری از تأسیسات گردشگری در دبی از هتل‌ها و بازارها و فروشگاه‌ها گرفته تا رستوران‌ها و کافه‌ها شاهد بسته شدن بوده‌است؛ این وضعیت می‌رود که شهر پول و تجارت جهانی را با سرعت در آینده نزدیک تبدیل به «شهر ارواح» کند.
از سوی دیگر وضعیت بازار املاک در بازار مالی دبی با شروع سال جدید میلادی ۲۵ درصد افت کرده‌است. شاخص‌های جدول شماره یک بیانگر این واقعیت
 است.
 

جدول شماره ۱

اخیراً اتهامات زیادی علیه بخش املاک در امارت وارد شده‌است. کارشناسان معتقدند که امارات با استفاده از بخش املاک به پولشویی، تأمین مالی تروریسم و فعالیت‌های در حوزه مواد مخدر می‌پردازد. به گونه‌ای که فعالیت بخش املاک به دلیل افزایش ساخت و سازها در شهرهای مختلف امارات دچار بحران شده و افزایش ساخت و سازها به عنوان پوششی برای پولشویی باعث شده‌است تا رکود شدیدی در بازار املاک امارات حاکم شود. بازار املاک یکی از سه ضلع قدرت دبی به‌شمار می‌آید و رکود در این بخش به معنای از دست رفتن ۳۰ درصد قدرت دبی خواهد بود.

۲-بخش مالی، فشار انباشتی بر بانک‌ها
برآوردهای رسمی نشان می‌دهد که سهم بخش‌های غیرنفتی در تولید جاری امارات بالغ بر ۷۷/۷درصد در سال ۲۰۱۷ بوده‌است. اگر چه بخش املاک در راس بخش‌های غیرنفتی در امارات است اما اهمیت بخش مالی شامل بانک‌ها و بازارهای سرمایه کمتر از املاک نیست. اما این بخش نیز در حال حاضر با توجه به کاهش سرمایه‌گذاری‌های دولتی و خارجی با کاهش مواجه شده‌است و تأثیر این مسئله در بازار بورس دبی به عنوان سومین بازار بزرگ بورس جهان عرب مشهود است. بورس دبی در سال ۲۰۱۸با کاهش ۱۶ درصدی (مطابق جدول شماره ۲) مواجه شده‌است.

جدول شماره ۲
 
بانک‌های اماراتی در حال حاضر در وضعیت بی‌ثباتی به سر می‌برند. بانک مرکزی امارات از بانک‌های این کشور خواسته‌است که ارزش هر مشتری را قبل از صدور دسته چک بسنجند چرا که در ۵ ماه اول سال ۲۰۱۸ ارزش چک‌های برگشتی بیش از ۷ میلیارد دلار بوده‌است. تعداد این چک‌ها ۱/۲ میلیون فقره یعنی معادل ۳۹/۳ درصد از چک‌هایی است که سال ۲۰۱۷ کشیده شده و سال ۲۰۱۸ زمان بازپرداخت آن بوده‌است. به گفته کارشناسان این ارقام به معنای آن است که عملکرد اقتصادی امارات نیز کاهش می‌یابد زیرا بانک‌های امارات متحمل بحران ناشی از محاصره قطر نیز هستند که بر بخش مالی امارات تأثیر منفی گذاشته‌است. قطری‌ها پیش از این بزرگترین سرمایه‌گذاران در بازار املاک امارات بودند. البته هنوز هم قطری‌ها بزرگترین سهامداران در بانک عربی امارات به‌شمار می‌روند. از زمان آغاز بحران خلیج‌فارس وضع بانک‌های امارات بدتر شده‌است، زیرا آنها از کاهش دارایی‌ها و سپرده‌های مشتریان رنج می‌برند. علاوه‌براین بانک خلیجی فرانسه که در امارات و فرانسه فعالیت می‌کند وابسته به بانک خلیجی قطر است و این بانک شاهد سقوط بوده‌است؛ و این مسئله بر امنیت بخش بانکداری به عنوان یکی از قطب‌های اقتصاد امارات تأثیرگذار است.

۳. کاهش تعداد گردشگران برای اولین بار در سال‌های اخیر
بخش گردشگری یکی از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی امارات به‌شمار می‌رود. با این حال این بخش هم در حال تجربه بدترین وضعیت خود در سال‌های اخیر است. دفتر رسانه‌ای دبی اعلام کرده رشد میزان گردشگران خارجی از دبی در ۹ ماهه نخست سال ۲۰۱۸ متوقف شده‌است. دبی که میلیاردها دلار برای ساخت بناهای توریستی مانند برج خلیفه-بلندترین برج جهان- هزینه کرده‌است در ۹ ماهه نخست سال ۲۰۱۸، ۱۱/۵۸ میلیون گردشگر جذب کرده و این دقیقاً همان تعداد در سال ۲۰۱۷ است و رشدی نداشته‌است در حالی که دبی هزینه‌های بیشتری را برای رشد گردشگری صرف کرده‌است. بخش گردشگری که درآمد آن به ۱۰۹ میلیارد درهم معادل ۲۹ میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار تا پایان سال ۲۰۱۷ بوده و بیشتر گردشگران از هند، عربستان و انگلیس بوده‌اند اما پس از ۱۵ سال، رشد گردشگری در دبی متوقف شده و حرکت هواپیماها در فرودگاه بین‌المللی دبی به آرامی صورت می‌گیرد و ترافیکی در کار نیست. خواننده ممکن است تصور کند این ارقام نشان دهنده این است که بخش گردشگری در امارات در بحران به سر نمی‌برد اما در واقع کاهش رشد در یکی از بخش‌های مهم اقتصاد امارات یک بحران واقعی و بزرگ است. اگر رشد بخش گردشگری کاملاً متوقف شود چه اتفاقی می‌افتد؟ علاوه‌بر این طبیعت و ماهیت بخش گردشگری در امارات با کشورهای دیگر متفاوت است. به عنوان مثال وقتی ما در مورد کشوری مثل مصر یا ایران صحبت می‌کنیم گردشگری این کشورها متکی بر آثار تاریخی چند هزار ساله آن است اما امارات به صورت سالانه پروژه‌های بزرگی فقط با هدف جذب توریست اجرا می‌کند. براساس گزارش مؤسسه «الوطنی کابیتال»، کل پروژه‌های اجرا شده در دبی از نوامبر ۲۰۱۷ تا آغاز سال ۲۰۱۸، ۳۰۲ میلیارد دلار بوده‌است. پروژه‌هایی هم که قرار است در سال ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ اجرا شود به ارزش حدود ۱۰۷ میلیارد دلار است. این پروژه‌ها با هدف جذب گردشگر قرار است اجرا شود اما در سال ۲۰۱۸ موفق نبوده‌اند این به این معنا است که ما در حال صحبت کردن در مورد خسارت‌های میلیاردی تنها به دلیل توقف رشد گردشگران هستیم.
تعداد گردشگران خارجی دبی در نیمه نخست سال ۲۰۱۸ نیم درصد کاهش یافت. بر اساس داده‌های رسمی اداره گردشگری دبی، امارات در شش ماه منتهی به سی ام ژوئن ۲۰۱۸، میزبان ۸/۱ میلیون گردشگر خارجی بوده‌است که فقط یک شب را در این امیرنشین سپری کرده‌اند. دبی در نیمه نخست سال ۲۰۱۷ میزبان ۸/۰۶ میلیون گردشگر بود که در آن زمان افزایش ۱۰/۶ درصدی را نشان می‌داد.
از سوی دیگر طرح امارات برای افزایش جذب گردشگر از عربستان ۱۰۰ درصد شکست خورده‌است. این شکست پس از سند چشم‌انداز ۲۰۳۰ محمد بن سلمان و سیاست‌های وی برای برگزاری کنسرت‌های مختلط، برنامه‌های رفاهی، بازکردن کازینو و قمارخانه‌ها و طرح‌های گردشگری به وجود آمده‌است. این در حالی است که دبی در چهارماهه نخست سال ۲۰۱۶ پذیرای ۴۷۶ هزار گردشگر از عربستان بود که ۱۴ درصد نسبت به سال ۲۰۱۵ افزایش محسوب می‌شد مسئله‌ای که عربستان را در صدر کشورهایی که به دبی گردشگر می‌فرستاد قرار داد. اما در چهارماهه نخست سال ۲۰۱۷ میزان گردشگران سعودی از دبی بر خلاف پیش‌بینی‌ها به ۴۴۰ هزار نفر رسید که نسبت به سال ۲۰۱۶ به میزان ۷/۵ درصد کاهش یافته‌است. اداره گردشگری دبی اعلام کرده که تعداد گردشگران سعودی در چهارماهه نخست سال ۲۰۱۷ به میزان ۲۰ هزار گردشگر کاهش پیدا کرده‌است. این مسئله هند را در صدر کشورهای گردشگر در مورد دبی قرار می‌دهد و عربستان به مکان دوم تنزل پیدا کرده‌است.
این آمارها نشان می‌دهد سیاست‌های بن‌سلمان تأثیر منفی بر سفر گردشگران سعودی به دبی داشته‌است. در واقع سند چشم‌انداز ۲۰۳۰ بن سلمان تأثیر منفی بر یکی از سه ضلع اقتصادی دبی داشته‌است. علاوه‌بر این، رقابت شدید دبی با بازار مالی ترکیه و رونق مجدد صنعت گردشگری در مصر نیز بر وضعیت دبی تأثیر منفی گذاشته‌است. به همین دلیل پیش‌بینی می‌شود که منحنی گردشگری در دبی در آینده همچنان دچار نزول و افت باشد و این نشان دهنده آن است که یکی از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی دبی، جذابیت خود را از دست خواهد داد و ممکن است که این وضعیت امارات و به ویژه دبی را به سمت پرتگاه پیش ببرد.

 دبی، در مسیر تبدیل شدن به شهر ارواح
اخیراً روزنامه القدس العربی در گزارشی اعلام کرد، تعداد خط‌های تلفنی که در دبی امتیازشان باطل شده و تعداد کودکانی که مدارس این امارت را ترک می‌کنند نشان از موج فرار از دبی است. فروپاشی شرکت «برج‌های کاپیتال» میخی بر تابوت سیستم مالی دبی خواهد بود و بحران این شرکت بزرگترین حادثه در تاریخ سیستم مالی این امارت (دبی) است. این شرکت با اتهام‌های متعددی از جمله استفاده از اموال سرمایه‌گذاران این شرکت در صندوق حمایت از درمان مواجه است که شرکت تمامی این اتهام‌ها را رد می‌کند. برای نخستین بار در ۳۵ سال گذشته می‌توان مغازه‌های خالی در بازار طلای دبی مشاهده کرد، این در حالی است که پیش از این سخت می‌شد مغازه‌ای برای اجاره یا خرید در بازار پیدا کرد. علاوه‌بر این طبق گزارش القدس العربی، در مرکز تجاری «المرکز العربی»، «سان ست مال» و «الغریر» مغازه‌هایی وجود دارد که تمام هفته بسته‌است. همچنین ۱۸ هتل که برخی از آنها از هتل‌های مشهور دبی هستند، درهایش بسته شده‌است.
بیش از ۹۰درصد ساکنان دبی اتباع خارجی هستند، ولی تعدادی از مدارس مخصوص اتباع خارجی تعطیل شده‌است. به‌گفته شرکت‌های حمل‌ونقل، تعداد خانواده‌هایی که دبی را ترک می‌کنند بسیار بیشتر از تعدادی است که برای سکونت به دبی می‌آیند. به‌رغم ادامه ساخت‌وساز مسکن در دبی، تعداد زیادی از خانه‌ها و آپارتمان‌ها خالی مانده‌است. به‌دلیل کاهش اجاره‌بها، بازار مسکن دبی در سال ۲۰۱۷ در رتبه دوم بدترین‌ها بازارهای جهان ایستاد. طی یک سال گذشته، بهای سهام شرکت مستغلات اعمار، بزرگ‌ترین شرکت ساختمانی دبی، ۳۸درصد سقوط کرده‌است.

  نتیجه
دبی در شرایط ناخوشایندی قرار گرفته‌است. بازار سهام دبی در سال ۲۰۱۸ بدترین سال خود را از ۲۰۰۸ تجربه کرده‌است. نگرانی و نارضایتی در مورد تجارت در دبی از آوریل آشکار شد، زمانی که شیخ محمد بن راشد آل مکتوم حاکم دبی جلسه‌ای را با بیش از ۱۰۰ مدیر اجرایی شرکت‌ها برگزار کرد. شیخ محمد و پیشینیانش یک روستای ماهیگیری را برای تبدیل شدن به قطب مالی، تجارت و گردشگری ساخته‌اند اما همه چیز در حال تغییر است.
«جیم کران» نویسنده کتاب «شهر طلا: دبی و رؤیای کاپیتالیسم» در سال ۲۰۰۹ می‌گوید دبی به عنوان سوییس خاورمیانه شناخته می‌شود یعنی مکانی که در میانه خشونت‌های منطقه‌ای برای تجارت ساخته شده‌است. اما اکنون یک مشکل به وجود آمده‌است. امارات که دبی بخشی از آن است تبدیل به یک بازیگر فعال در خشونت‌های منطقه‌ای هم شده‌است و مشغول جنگ شهری در لیبی تا یمن و همچنین همراهی با عربستان در تحریم و محاصره قطر شده‌است. جیم کران می‌گوید: «این وضعیتی است که دبی خود را در وسط آن گرفتار می‌بیند و تقصیری در این مورد ندارد. شما می‌توانید با همسایگان خود بجنگید یا با آنها تجارت کنید. انجام هردوکار با هم یعنی تجارت و جنگ واقعاً سخت است. درخواست قطر از شهروندان خود برای ترک امارات باعث شوک به تجارتی شد که قطر آن را از مرکز دبی مدیریت می‌کند. بیش از ۲۳۰ سرمایه‌گذار قطری در بورس‌های ابوظبی و دبی سرمایه‌گذاری کرده‌اند، طبق آمارها بیش از ۳۰۰ سرمایه‌گذار قطری در شیخ‌نشین دبی، عجمان، شارجه و راس‌الخیمه اقدام به خرید مسکن و ساخت‌وساز مسکن و برج تجاری نموده‌اند. دبی عملاً ناچار است از سیاست‌های جنگ‌طلبانه محمدبن‌زاید، ولیعهد ابوظبی و حاکم واقعی امارات متحده عربی، تبعیت کند. او و محمدبن‌سلمان، ولیعهد عربستان، نه‌تنها در جنگ یمن دخالت کرده، بلکه از حدود ۱۹ ماه پیش قطر را در وضعیت محاصره قرار داده‌اند.»
علاوه‌بر این سرانه هر فرد از درآمد داخلی دبی به سالانه ۳۷ هزار دلار در سال ۲۰۱۸ کاهش یافته‌است، در حالی که این عدد در سال ۲۰۱۳ معادل ۴۵ هزار دلار بود و پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۰ به سالانه ۳۶ هزار دلار کاهش یابد. طبق اطلاعات موجود ضرر و زیان شرکت هواپیمایی فلای دبی به میزان ۱۲۲ درصد افزایش یافته و سود آن نیز ۱۲ درصد کاهش داشته‌است.
«میرمحمد علی خان» کارشناس اقتصادی ساکن دبی هم در مقاله‌ای با عنوان «اقتصاد دبی مانند تکه یخی در صحرا ذوب می‌شود» در پایگاه تحلیلی «مدرن دیپلماسی» با بررسی چالش‌های پیش روی اقتصاد این امارت‌نشین تأکید کرده که «اقتصاد دبی درحال فروپاشی است».
بررسی بخشی از مهم‌ترین شاخص‌های اقتصادی امارات و به ویژه دبی نشان دهنده این است که سه بخش اصلی قدرتِ دبی یعنی املاک، گردشگری و بازار سرمایه بر لبه بحران حرکت می‌کنند. با توجه به سیاست‌های امارات در منطقه به ویژه وارد شدن به جنگ یمن و محاصره قطر، نمی‌توان شاهد شکوفایی در وضعیت اقتصادی امارات بود. در واقع اقتصاد و جنگ در کنار هم نمی‌توانند رشد کنند. امارات برای نجات از وضعیت کنونی و دور شدن از لبه بحران، تنها یک راه پیش روی خود دارد و آن نیز دوری از مداخله در بحران‌ها و تجاوز به کشورهای دیگر است. چرا که شیخ نشین‌های خلیج‌فارس توان مدیریت این‌گونه چالش‌ها را ندارند و در نهایت در صورت عدم تغییر سیاست‌های مداخله‌گرایانه خود به پرتگاه اقتصادی و حتی سیاسی نیز خواهند رسید. دبی که روزگاری نه چندان دور تنها یک روستای ماهیگیری بود توانسته به عنوان یکی از مهم‌ترین بازارهای مالی جهان خود را مطرح کند. اما اوضاع دبی به شدت به توسعه‌طلبی‌های محمد بن زاید ولیعهد امارات وابسته است. دبی حتی اگر نخواهد درگیر جنگی در منطقه شود به ناچار شاهد تأثیرات مخرب جنگ طلبی‌های بن زاید قرار خواهد گرفت.
-   محمدرضا مرادی / کیهان
کد مطلب: 88353
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/Gf1y51
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل