​جاوید کوهستانی: عامل ادامه جنگ در افغانستان به رسمیت نشناختن خط دیورند است

تاریخ انتشار : دوشنبه ۲۱ عقرب ۱۳۹۷ ساعت ۱۰:۱۵
​جاوید کوهستانی: عامل ادامه جنگ در افغانستان به رسمیت نشناختن خط دیورند است
در این اواخر بحث گفت‌وگوهای صلح در افغانستان به عنوان یکی از موارد کلیدی داخلی و همچنان سیاست آمریکا در افغانستان تبدیل شده‌است و بااین وضعیت، برخی از قدرت‌های منطقه نیز بی‌تفاوت نمانده و در پی سهم‌گیری در زمینهٔ این گفت‌وگوها شده‌اند که برگزاری نشست مسکو نمونهٔ درشت آن است.
گفت‌وگوهای صلح با طالبان، آمریکا را بر آن داشت که نمایندهٔ ویژه‌ای را در این مورد بگمارد؛ زلمی خلیل‌زاد به عنوان نمایندهٔ ویژه آمریکا در صلح افغانستان گماشته شد و اما مورد گُم شده در این گفت‌وگوها دیدگاه مردم، نخبه‌گان و سیاسیون افغانستان است، گفت‌وگوهای صلح با طالبان در غیابت آنان انجام می‌شود.
در خصوص گفت‌وگوهای صلح با طالبان، گماشتن زلمی خلیل‌زاد به عنوان نمایندهٔ ویژه آمریکا در صلح افغانستان و مشکل اساسی افغانستان با پاکستان روزنامه ماندگار چاپ کابل در شماره امروز خود گفت‌وگویی انجام داده‌است با جاوید کوهستانی کارشناس مسایل سیاسی و نظامی که در ادامه مشروح آن را می‌خوانید.

با آن که دونالد ترامپ در استراتژی خود برای افغانستان بیشتر برطبل جنگ می‌کوبید، چگونه یک‌بار گزینهٔ صلح برای امریکایی‌ها با اهمیت شد و در ماه‌های اخیر مورد صلح را محور استراتژی خود ساختند؟
آنچه در گذشته وجود داشت این بود که طالبان بیشتر تحت مدیریت مستقیم پاکستان بودند و آمریکا از طریق پاکستان بر رهبران طالبان کنترل داشت، اما با دوام جنگ در افغانستان و گذشت زمان، سایر سازمان‌ها، دولت‌ها و کشورها با طالبان ارتباط پیدا کردند و طالبان نتوانستند با برخی از کشورها ارتباطاتی داشته باشند؛ بنابراین، دوام جنگ در افغانستان در کنار این‌که برای آمریکا از لحاظ هزینه بسیار گران تمام می‌شود، برای انتخابات آیندهٔ آمریکا نیز قابل اهمیت است که اگر ترامپ بتواند اقداماتی را به کار ببرد تا مسألهٔ افغانستان را در یک حد معین مدیریت کند که بدون پرداخت هزینه‌های کلان و تحت کنترل داشته باشد، یعنی از طریق گفت‌وگوها به نتیجه برسند و آنان را شریک ساختارهای سیاسی قدرت افغانستان بسازند تا از جنگ دست بردارند و بپذیرند که چند پایگاه امریکایی‌ها در افغانستان باقی بماند.
مجموعه تلاش‌هایی که صورت می‌گیرد به منظور اهداف سیاسی انتخاباتی است که ترامپ و جمهوری‌خواهان در پیش دارند، اما من فکر نمی‌کنم که این استراتژی پاسخ‌گو باشد، در کوتاه مدت و آن هم در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا به نتیجه برسد، چون طالبان روابط چند بُعدی دارند، کشورهای هستند که از طالبان عملاً حمایت نظامی می‌کنند و کنترل طالبان توسط پاکستان نسبت به گذشته ناچیز و کمرنگ شده و مسألهٔ مهمتر این‌که طالبان هم خود را برنده می‌بینند، زیرا همین اکنون بخشی از جغرافیای کشور را تحت کنترل و شماری از رهبران‌شان در افغانستان حضور دارد. براساس همین دلایل من این استراتژی ترامپ در افغانستان در بخش صلح را به دلیل این‌که خود مستقلانه می‌خواهد وارد میدان شود و کشورهای دیگر را نادیده می‌گیرد، چندان موفق نمی‌بینم، این گونه برخورد یک استراتژی ناکام خواهد بود.
اجماع با همسایه‌گان افغانستان، کشورهایی که در افغانستان منافع دراز مدت و کوتاه مدت دارند، به شمول حکومت باید شریک واقعی گفت‌وگوهای صلح با طالبان باشند، در غیر آن گفت‌وگوها به نتیجه نخواهد رسید.

تلاش‌های زلمی خلیل‌زاد را به عنوان نمایندهٔ آمریکا در افغانستان در گفت‌وگوهای صلح چگونه می‌بینید؟
با توجه به این‌که خلیل‌زاد یک آمریکایی افغانی‌الاصلی است و نمایندهٔ آمریکا در افغانستان بوده، در برگزاری لویه جرگهٔ قانون اساسی افغانستان و بعضی از مراحل نقش کلیدی داشت و با توجه به این که شناختی در سطح منطقه دارد، اختلاف کلان دیدگاه که خلیل‌زاد با پاکستان دارد و پاکستان در گذشته با آن مخالفت داشته‌است، با همهٔ تلاش‌هایی که دارد ممکن [است] با نیت خیر وارد میدان شده باشد، پاکستانی‌ها با خلیل‌زاد سر ناسازگاری دارند و نتیجهٔ کارکردهای او را منفی می‌بینند. بدین لحاظ فکر نمی‌کنم که تلاش‌های خلیل‌زاد نتیجهٔ مثبت و رضایت‌بخش در پی داشته باشد.
امکان دارد که زمینهٔ نشست‌ها و گفت‌وگوها و مذاکرات رو در رو را برای امریکایی‌ها فراهم کند؛ اما به نتیجه‌ای که ما خواهان آن هستیم-قطع جنگ، وارد شدن طالبان به ساختار سیاسی قدرت، پذیرفتن قانون اساسی افغانستان-، ناممکن است؛ تحقق این موارد برای خلیل‌زاد غیرممکن است، زیرا روسیه و پاکستان از خلیل‌زاد خوش‌شان نمی‌آید.

نشست مسکو برای آوردن صلح در افغانستان چندین‌بار با بن‌بست مواجه شد و در نهایت، با عدم حضور هیئت رسمی حکومت افغانستان نشست مسکو برگزار شد، چرا؟
دو نیم ماه پیش زمانی که قرار براین شد تا نشست مسکو برگزار شود، در قدم نخست، آمریکا عدم اشتراک خود را اعلام کرد، بعد از آن دولت افغانستان اعلام کرد که در این نشست شرکت نخواهد کرد و بعدها تلاش‌هایی از سوی وزارت خارجهٔ افغانستان صورت گرفت تا بتواند این کنفرانس را به گونهٔ مشترک مدیریت کند و دولت افغانستان دراین کنفرانس یک میز داشته باشد، اما طالبان حضور دولت در این نشست را نپذیرفتند و تأکید داشتند، در صورتی در این نشست شرکت می‌کنند که دولت افغانستان نقش محوری نداشته باشد.
دولت افغانستان در گفت‌وگوها چه با طالبان و چه با پاکستان، نقش اصلی ندارد، یعنی اگر آمریکا بگوید که این کار را انجام بدهید، انجام می‌دهد و اگر بگوید که انجام ندهید، اطاعت می‌کند. حکومت فعلی افغانستان حافظ منافع امریکاست و باسایر شرکای منطقه بینش مشترک ندارد، به همین دلیل دولت در این نشست شرکت نکرد و هیأتی از شورای عالی صلح به آن نشست رفت، اما این نشست نشان‌دهندهٔ رابطهٔ خوب مسکو با طالبان است. مسکو به عنوان یک بازی‌گر در سطح منطقه می‌خواهد خودی نشان دهد؛ اما این حقیقت را نباید فراموش کرد که چنین نشست‌هایی بدون حضور آمریکا موثریتی نخواهد داشت.

نتیجهٔ نشست مسکو را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
فکر می‌کنم که نشست مسکو نسبت به سایر نشست‌ها بهتر باشد، طالبان دیدگاه خود را ابراز خواهند کرد و کماکان دیدگاه طالبان نسبت به خروج نیروهای خارجی از افغانستان همچنان پابرجاست و افغانستان را یک کشور اشغال شده می‌دانند، با دولت افغانستان حاضر به مذاکره نیستند، قتل‌عام افراد ملکی را به دوش امریکایی‌ها خواهند انداخت و موقف خودشان را تحسین می‌کنند و توجیه خواهند کرد که با القاعده و سایر گروه‌های تروریستی هیچ رابطه‌ای ندارند. در کل، طالبان دیدگاه خود را ابراز خواهند کرد و مورد استقبال کشورهای اشتراک کننده قرار خواهد گرفت.

کشته شدن سمیع‌الحق چه تأثیری برگفت‌وگوهای صلح خواهد داشت. گفته می‌شود که او در این اواخر با شماری از چهره‌های حکومتی نزدیک شده و می‌خواسته در روند صلح افغانستان کمک کند، واقعاً چنین بوده‌است؟
باورم این است که دیدگاه سمیع‌الحق یا هر رهبر طالب پاکستانی را از دید حکومت نظامی پاکستان بررسی کنیم. تا زمانی که سیاست رسمی حکومت پاکستان نسبت به افغانستان روی مسایل مهم و نکات اساسی بررسی و حل نشود، نظر سمیع الحق یا هر رهبر مذهبی دیگر پاکستان مشکلات افغانستان را حل نخواهد کرد.
سمیع‌الحق یا هر رهبر دیگر پاکستان و حتی حکومت ملکی پاکستان زیر نظر حکومت نظامی پاکستان کار می‌کند. به باور من پیش از این که ما به کنفرانس‌ها برویم و به طالبان مراجعه کنیم، خوب است که در نخست اختلافات و دیدگاه‌های خود را با حکومت نظامی پاکستان شریک کنیم و بدانیم که پاکستان از ما چه می‌خواهد و ما از پاکستان چه توقعی داریم، نکات اساسی اختلافات ما کدام است. اگر پاکستان با ما صادق باشد، دیگر نیازی به آمریکا نیست؛ اما باید ما اختلافات خود با پاکستان را حل کنیم. مشکل اصلی ما با جانب پاکستان است و پیش از این که به دروازه‌های دیگر دق‌الباب کنیم، باید با پاکستان کنار بیایم.

پاکستان هیچ‌گاه با ما صادق نبوده‌است، بنابراین ما چگونه مشکل خود را با این کشور حل کنیم؟
ما باید مشکل خود با پاکستان را شناسایی کنیم و بدانیم که چرا پاکستان با ما صادق نیست، چرا پاکستانی‌ها نسبت به ما بی‌باور هستند، منافع دراز مدت‌شان چیست، چرا همواره تلاش می‌کنند که در افغانستان یک حکومت ضعیف و ناکارا حاکم باشد و از یک حکومت قدرت‌مند در افغانستان نگران هستند، این سوالات باید حل شود، از جمله مسألهٔ دیورند، اگر مسألهٔ دیورند کنار گذاشته شود و به پاکستان گفته شود که مسألهٔ دیورند حل شده‌است، مردم و سیاست‌مداران افغانستان به دیورند توجه خاص ندارند، به آن طرف دیورند به‌خاطر پشتون‌خواهی مداخله نمی‌کنند، به باور من سایر مورد با پاکستانی‌ها قابل حل است و دراین صورت می‌شود به یک نتیجهٔ خوب رسید، اما زمانی که شما خط مرزی دیورند را نمی‌پذیرید، چگونه توقع دارید که در کشورتان صلح برقرار شود؟

می‌خواهید بگویید که مشکل اصلی ما با پاکستان، خط مرزی دیورند است؟
قطعاً مشکل ما نه، بلکه مشکل سیاست‌مداران پشتون ما با پاکستان دیورند است و همیشه از آن به عنوان ابزار تبلیغاتی استفاده می‌کنند و هیچ‌گاه یک رویکردی عملی هم نداشته‌اند، فقط هزینه را در گذشته بیهوده مصرف کردند، اکنون هم به عنوان یک نقطهٔ فشار آن را مطرح می‌کنند.
بیشتر از ۷۰٪ عامل ادامهٔ جنگ در افغانستان و تجاوز پاکستان به خاک افغانستان، عدم به رسمیت شناختن خط مرزی دیورند و دیورندخواهی ما است بنابراین، تا زمانی این مسئله حل نشود، دست یافتن به صلح همچنان غیرممکن خواهد بود و پاکستانی‌ها از مداخله در امور افغانستان دست‌بردار نخواهند شد.

یعنی اگر رهبران سیاسی پشتون افغانستان و حکومت افغانستان خط دیورند را به رسمیت بشناسند، مشکل ما با پاکستان حل خواهد شد و ما به صلح که آروزی تمامی مردم افغانستان است، خواهیم رسید؟
بدون شک، زیرا مشکل اصلی ما با پاکستان که حامی اصلی تروریسم و طالبان هستند، مسألهٔ خط دیورند است. زعمای قبلی ما هیچ اختلافی با پاکستان نداشتند، در آن زمان‌ها قطع آب مطرح نبوده‌است، همواره مشکل ما با پاکستان مسألهٔ خط دیورند بوده‌است، حامد کرزی هیچ‌گاه این خط را به رسمیت نشناخت، شیرمحمد کریمی، رئیس ستاد ارتش پیشین افغانستان گفت که خط دیورند را به رسمیت نمی‌شناسد؛ بنابراین، شما چطور انتطار دارید که پاکستان دست از مداخله دست بردارد در صورتی که شما صف آرایی برای باز پس‌گیری دیورند دارید.

پیشنهادتان برای حکومت و جریان‌های سیاسی برای نتیجه بخش شدن گفت‌وگوهای صلح با طالبان چیست؟
برای به نتیجه رسیدن گفت‌وگوهای صلح باید همهٔ همسایه‌ها و اقوام افغانستان و تمامی سطوح مختلف طالبان چه در پشاور، کویته و چمن در این گفت‌وگوها شریک ساخته شوند، طالبانی که از جنگ خسته و بدون نقش پاکستان می‌خواهند وارد گفت‌وگو شوند، شناسایی شوند؛ بسیاری از رهبران طالبان را می‌شناسم که از جنگ خسته‌اند، مشکل دارند، فرزندان‌شان بزرگ شده و می‌خواهند به افغانستان بیایند و در وطن شان زندگی کنند؛ اما این زمینه برای‌شان فراهم نشده‌است.
تا زمانی‌که گفت‌وگوهای صلح از کنترل دولت خارج نشود و در اختیار مردم افغانستان قرار نگیرد، تمامی اقوام افغانستان در آن مشارکت نداشته باشند، طالبان هم از قشرها مختلف در این گفت‌وگو شرکت نکنند، نه تنها به نتیجه نخواهیم رسید که حتی جنگ تشدید خواهد یافت.
کد مطلب: 85834
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/Ta8Vzc
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل