​بررسی شاخص توسعه انسانی (HDI) در افغانستان

اقتصاددانان در طول تاریخ همیشه به دنبال ایجاد شاخصی برای اندازه‌گیری توسعه اقتصادی در بین کشورها بوده‌اند. به عنوان مثال تا قبل از دهه ۱۹۷۰ میلادی توسعه اقتصادی بر حسب درآمد سرانه با این پیش فرض که بالارفتن درآمد سرانه، وضع مردم را در تمام جوانب بهبود خواهد داد، ارزیابی می‌شد.
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۱۱ اسد ۱۳۹۷ ساعت ۱۵:۴۸
​بررسی شاخص توسعه انسانی (HDI) در افغانستان
اقتصاددانان در طول تاریخ همیشه به دنبال ایجاد شاخصی برای اندازه‌گیری توسعه اقتصادی در بین کشورها بوده‌اند. به عنوان مثال تا قبل از دهه ۱۹۷۰ میلادی توسعه اقتصادی بر حسب درآمد سرانه با این پیش فرض که بالارفتن درآمد سرانه، وضع مردم را در تمام جوانب بهبود خواهد داد، ارزیابی می‌شد. به همین دلیل رشد اقتصادی به عنوان محور اساسی توسعه در نظر گرفته شد. اما به مرور زمان انتقادهای اساسی به این نوع روش گرفته شد. از جمله اقتصاددان مهمی که به این روش انتقاد اساسی داشت، آمارتیاسن بود. ایشان با طرح ایده و ظرفیت‌ها و کارکردهای انسانی، این واقعیت را بیان کرده‌است که دستیابی به زندگی بهتر، هم نیازمند مصرف بیشتر کالاها و خدمات و هم ثمره پرورش رشد استعدادها و ظرفیت‌های انسانی است؛ لذا گسترش ظرفیت‌های ذهنی او از طریق آموزش و تحصیلات در کنار درآمد، از عناصر اصلی توسعه انسانی محسوب می‌شود. شاخص توسعه انسانی در صدد اندازه‌گیری متوسط دستیابی یک کشور در سه بعد توسعه انسانی است. این ابعاد عبارت است از زندگی طولانی توأم با سلامتی، دانش و استاندارد زندگی. زندگی طولانی توأم با سلامتی با معیار امید به زندگی در بدو تولد، دانش به وسیله ترکیبی از میزان سواد بزرگسالان و نسبت ثبت نام خالص ترکیبی در آموزش ابتدایی، متوسطه و عالی و استاندارد زندگی به وسیله GDP سرانه یا درآمد اندازه‌گیری می‌شود. آخرین گزارش شاخص توسعه انسانی مربوط به سال ۲۰۱۶ که به عهده برنامه توسعه سازمان ملل (UNDP) است، انتشار یافته‌است.

بررسی شاخص توسعه انسانی کشور افغانستان
الف- اولین شاخص توسعه انسانی شاخص زندگی طولانی و سالم است که با معیار امید به زندگی در بدو تولد محاسبه می‌شود. امید به زندگی یک شاخص آماری است که نشان می‌دهد متوسط طول عمر در یک جامعه چقدر است یا به عبارت دیگر هر عضوی از آن جامعه چند سال می‌تواند توقع حیات داشته باشد. هر چه شاخص‌های بهداشتی و همچنین درمانی بهبود یابد امید به زندگی افزایش خواهد یافت و از این رو این شاخص یکی از شاخص‌های سنجش پیشرفت و عقب ماندگی کشورهاست.
گراف شماره ۱ نشان‌دهنده بهبود متغیر امید به زندگی در بدو تولد است که این نشان‌دهنده بهبود وضعیت سلامت و شاخص بهداشت در جامعه می‌باشد.
ب- دومین شاخص توسعه انسانی، دانش می‌باشد که از دو متغیر میانگین سال‌های مدرسه و سال‌های مورد انتظار مدرسه تشکیل شده‌است که با آن شاخص تحصیل نیز گفته می‌شود.
دو گراف بالا نشان از بهبود وضعیت آموزش در افغانستان طی سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ می‌دهد.
ج- شاخص استاندارد زندگی آبرومندانه که با متغیر GNI (درآمد سرانه ناخالص ملی) مورد بررسی قرار می‌گیرد.
با توجه به گراف بالا می‌توان فهمید که در بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ میزان درآمد سرانه ناخالص ملی افزایش یافته‌است و از ۱۶۳۰ دلار به ۱۸۷۱ دلار رسیده‌است.
گراف بالا رتبه کشور افغانستان را در بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ نشان داده‌است. با توجه به گراف شماره ۵ تغییری در رتبه کشور در بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ نداشته‌است و همان ۱۶۹امین کشور جهان باقی مانده‌است، هرچند که در بعضی از سال‌ها تغییراتی داشته‌است.



مقایسه کشور افغانستان با کشورهای آسیای جنوبی
جدول مقابل به مقایسه شاخص توسعه انسانی در بین کشورهای آسیای جنوبی پرداخته‌است. با توجه به جدول می‌توان گفت که کشور افغانستان در بین سایر کشورهای آسیای جنوبی در شرایط بدتری قرار گرفته‌است و شاخص توسعه انسانی در این کشور از سایر کشورها پایین‌تر می‌باشد.

نتیجه‌گیری
تجارب کشورهای پیشرفته نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در سرمایه انسانی دارای بازدهی فوق‌العاده است و بدون توجه به آموزش و پرورش و تغییرات و تحولات کیفی آن نمی‌توان به رشد اقتصادی دست یافت. از سوی دیگر وضع بهداشت فرد یا گروه با سطح درآمد مرتبط بوده، و بهره‌وری حلقه واصل بین این دو است. به عبارت دیگر بهبود بهداشت به افزایش در بهره‌وری نیروی کار منجر شده، و همچنین درآمد بالاتر باعث پیشرفت تحصیلی و بهبود سلامتی می‌شود. مدیران و کارکنان بخش بهدشت و درمان، با نقش کلیدی خود در بهبود شاخص‌های بهداشتی، سهم عمده‌ای در توسعه انسانی و ارتقای جایگاه کشور افغانستان در رتبه‌بندی جهانی و منطقه‌ای دارند. هرچند با خروج نیروهای خارجی، نیروهای داخلی توانسته‌است تا حدی در مقابل شورشیان و گروه‌های تروریستی مقابله کند اما افزایش حملات تروریستی و دلسرد شدن مردم از آینده افغانستان، خروج سرمایه‌ها از افغانستان و در نتیجه کاهش سرمایه‌گذاری باعث شده‌است، شاخص‌های مربوط به آموزش و بهداشت در بین خانواده‌های افغانستانی کاهش پیدا کند که در نتیجه آن شاهد کاهش و افت شاخص توسعه انسانی در کشور افغانستان باشیم.
از طرفی دیگر ارزیابی شاخص توسعه انسانی کشور افغانستان و همچنین شناسایی جایگاه این کشور در منطقه و ارایه یک تصویر روشن از وضعیت فعلی کشور افغانستان می‌تواند در سیاست‌گذاری‌ها وچشم‌انداز و برنامه‌های توسعه‌ای کشوربسیار مفید باشد تا مسولین کشور با شناسایی فرصت‌ها و اتخاذ راهکارهای مناسب در جهت بهبود شاخص توسعه انسانی در کشور قدم بردارند.
- احمد محمدی
کد مطلب: 82617
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل