توافق «نور» و «غنی» و آینده «جمعیت»

وضعیت کنونی چندان نیاز به تشریح و تحلیل ندارد. همه چیز گویا است. اوضاع پیچیده و مغشوش است، البته نه برای ارگ؛ تنها برای مردم و جمعیت اسلامی. به نظر می‌رسد غنی به هدف خود رسیده‌است. معامله بر سر دو وزارت و چند سفارت و مقام ولایت، به هیچ وجه با ادعاهای شبانه‌روزی نور که سودای ریاست جمهوری در سر می‌پروراند، منطبق نیست. اینکه چطور غنی رَگ خواب نور را پیدا کرده‌است تا هنوز مشخص نیست.
تاریخ انتشار : دوشنبه ۶ حمل ۱۳۹۷ ساعت ۰۳:۱۶
توافق «نور» و «غنی» و آینده «جمعیت»
در روزهایی که ائتلاف برای نجات افغانستان درگیر مشکلات داخلی و خارجی خود بود، دفتر مطبوعاتی ارگ ریاست جمهوری در تاریخ ۲۷ قوس ۱۳۹۶ اعلام کرد که رئیس‌جمهور «محمد اشرف غنی» استعفانامه «عطامحمد نور» والی ولایت بلخ را امضا کرده‌است. این خبر که در حکم زلزله ای سیاسی برای سیاستمداران افغانستانی بود واکنش‌های زیادی را برانگیخت. «صلاح الدین ربانی» که در سفری اروپایی به سر می‌برد با این اقدام رئیس‌جمهور مخالفت کرد و ساعاتی بعد «حزب جمعیت اسلامی» نیز با انتشار اعلامیه ای گفت «جمعیت اسلامی افغانستان نشر خبر تصمیم ریاست جمهوری اسلامی افغانستان را در مورد استاد عطا محمد نور والی بلخ و رئیس اجرایی جمعیت اسلامی، یک اقدام عجولانه، غیر مسوولانه، مخالف ثبات و امنیت افغانستان و منافی اصول موافقتنامه حکومت وحدت ملی می‌داند و آن را شدیداً محکوم می‌کند. جمعیت اسلامی افغانستان پس از بازگشت رئیس جمعیت از سفر رسمی و حضور برخی از اعضای شورای رهبری جمعیت اسلامی که در کابل نیستند، به زودی موضعش را به صورت مشخص در این مورد اعلام می‌دارد.»
ساعاتی بعد دفتر عطامحمد نور اعلام کرد که «موقف رسمی سترجنرال عطامحمدنور در حال حاضر متکی به اعلامیه امروز جمعیت اسلامی و موضع فردای رهبری این حزب با حضور صلاح الدین ربانی، است. رئیس جمعیت اسلامی سفر خود به دانمارک را فسخ و قرار است فردا صبح وارد کابل شود و موضع حزب جمعیت اسلامی را با حضور شورای رهبری این حزب اعلام بدارد. بر اساس موقف رهبری جمعیت اسلامی، اعلان استعفای عطامحمد نور از جانب ارگ، اقدام یک جانبه و غیرقابل قبول است.» خود وی نیز اقدام غنی را خلاف توافقنامه حکومت وحدت ملی خواند و بر ادامه کار خود به عنوان والی بلخ تأکید کرد.
روزهای بعد اما روزهای رایزنی میان رهبران حزب جمعیت اسلامی بود. آن‌ها که تا پیش از این رئیس‌جمهور را متهم به انحصارطلبی و قوم گرایی در حکومتداری می‌کردند، اکنون با چالش بسیار بزرگی روبرو شده بودند. عطامحمد نور عضو مؤثر و پرقدرتی در مجموعه رهبری این حزب بود و کوچکترین خدشه مادی و معنوی به جایگاه وی برای جمعیت اسلامی گران تمام می‌شد. این همه در حالی بود که به تازگی دشمن دیرینه حزب جمعیت یعنی «گلبدین حکمتیار» نیز با پیوستن به روند صلح در کنار رئیس‌جمهور قرار گرفته بود.
حزب جمعیت اسلامی دو روز بعد در تاریخ ۲۹ قوس ۱۳۹۶ اعلام کرد که «اگر ارگ در این اقدام انحصار طلبانهٔ خود ـ که با سوء استفاده از حضور جامعهٔ جهانی صورت می‌گیرد ـ تجدید نظر نکند؛ جمعیت اسلامی اقدام منافی موافقت‌نامه حکومت وحدت ملی از سوی ریاست جمهوری در مورد والی بلخ را رد نموده و خود را ملزم می‌داند تا با استفاده از هر گزینه ای از حق مسلم و مشروع مردم افغانستان دفاع نماید.»
«جنرال عبدالرشید دوستم» و «محمد محقق» که در کنار استاد عطا رهبران ائتلاف نجات محسوب می‌شدند نیز به پشتیبانی از وی برآمدند و با انتشار بیانیه ای اعلام کردند که «شورای عالی ائتلاف ملی برای نجات افغانستان در حالیکه این اقدام حکومت وحدت ملی را ناسنجیده، غیرقابل قبول و رویکرد انحصار گرایانه محسوب می‌نماید، اعلام می‌دارد که در چارچوب قانون اساسی و توافقنامه حکومت وحدت ملی از مواضع آقای عطا محمد نور والی بلخ حمایت می‌نماید.»
تنش‌ها و درگیری‌ها از محکومیت‌ها و تهدید رئیس‌جمهور فراتر رفت و به جایی رسید که عطامحمد نور گفت «آقای رئیس‌جمهور اگر همراه من هر خصومتی می‌کند، حقش است چون مخالف و علیه تیمش بودم، ضدش حرف زدم و بعد از حکومتش هم حرف‌هایی را [علیه او] زدم و [با این وجود وی] حوصله کرد، اما حرف‌های ما از مار آستین است که [یک زمان] از وزارت خارجه برطرف شده بود [و] حالا در قصر سپیدار است.» وی افزود: «بزرگترین توطئه‌گر علیه مردم بلخ و شخص خودم داکتر عبدالله عبدالله می‌باشد. وی مار آستین برای ما بوده‌است.»
اکنون جمعیت اسلامی علاوه بر درگیری با رئیس جممهوری که گلبدین حکمتیار را در کنار خود داشت، درگیر تنش‌های داخلی نیز شده بود. شماری دیگری از رهبران جمعیت همچون «امرالله صالح» نیز چندان با اقدام رئیس‌جمهور مخالفت نکردند و با این کار خود چراغ سبزی به ارگ ریاست جمهوری نشان دادند. وضعیت برای جمعیت چندان رو به راه نبود. جلسات پی در پی در هرات و کابل و مزارشریف پشت درهای بسته برگزار می‌شد تا راه حلی برای عبور از این بحران پیدا شود. رهبران جمعیت درحالی که یکی از بزرگترین چالش‌های تاریخ خود را تجربه می‌کردند، سرانجام تصمیم خود را گرفتند. تصمیم براین شد که تیمی از حزب جمعیت اسلامی به گفتگو با ارگ ریاست جمهوری بپردازد و با ارائه شروطی برای کنار رفتن عطامحمد نور از مقام ولایت بلخ، راهی برای خروج از این چالش پیدا کنند. بر اساس اظهارات برخی از اعضای شورای رهبری جمعیت سه مورد از این شروط عبارت بودند از اینکه «۱. از میان فرهاد عظیمی، اسحاق رهگذر و علم خان آزادی، که از نزدیکان آقای نور هستند، یک تن به عنوان جانشین وی تعیین شود. ۲. وظیفهٔ سفیران کشور در تاجیکستان و بنگلادش، که از سوی آقای نور معرفی شده بودند، از حالت تعلیق خارج شود. ۳. در وزارتخانه‌های معارف و اقتصاد اعضای حزب جمعیت اسلامی معرفی شوند.» همچنین ایجاد اصلاحات در کمیسیون انتخابات، تعدیل قانون دربارهٔ کمیسیون انتخابات، ایجاد شورای رهبران جهادی، برگزاری لویه جرگه قانون اساسی، برگزاری انتخابات پارلمانی در زمان تعیین شده و تحقیق دربارهٔ حمله به معترضان کابل از شروط دیگر حزب جمعیت در گفتگوهای خود با ارگ بود. مذاکرات میان ارگ و جمعیت از تاریخ ۱۲ جدی ۱۳۹۶ آغاز شد. عطامحمد نور نیز همان روز در یک کنفرانس خبری گفت تا زمانی که مذاکرات حزب جمعیت اسلامی با ارگ ریاست جمهوری نهایی نشود از مقام ولایت بلخ کناره‌گیری نخواهد کرد.
درحالی که مردم هر روز با بیم و امید اخبار مربوط به مذاکرات میان جمعیت و ارگ را پیگیری می‌کردند، گاه و بیگاه گزارش‌هایی از توقف این مذاکرات و عدم موافقت ارگ ریاست جمهوری با شماری از شروط جمعیت اسلامی منتشر می‌شد. از سوی دیگر عطامحمد نور نیز پی در پی و در ملاقات با هوادارن خود که هر روز از ولایت‌های مختلف به بلخ می‌رفتند، برای ارگ خط و نشان می‌کشید و از حرکت غریب به وقوع هواداران مسلحش به سوی کابل خبر می‌داد. همه اینها اما با سکوت محمد اشرف غنی همراه بود. کسی دقیقاً نمی‌دانست که آن روزها در ذهن وی چه می‌گذشت؟ سکوت غنی اما با سکوت آمریکا همراه نبود. مقامات آمریکایی به‌طور مرتب به کابل می‌آمدند و با صراحت و در لفافه از غنی حمایت و نور را تهدید می‌کردند.
دفتر ریاست جمهوری آمریکا نیز بیانیه داد که «طرف‌های دخیل تنش ایجاد شده بر سر انتقال قدرت به یک والی جدید را به گونه سریع و صلح‌آمیز حل کنند. این جنجال به هیچ صورت از طریق خشونت قابل حل نیست و هیچ‌یک از طرف‌ها نباید با اولویت دادن به منافع خود نسبت به منافع افغانستان، موجب تأخیر در حل این جنجال شوند.» «زلمی خلیلزاد» نیز به «عطامحمد نور» هشدار داد که نباید صبر و حوصله جامعه بین‌المللی را امتحان کند زیرا به احتمال بسیار نیروهای خارجی تصمیم ارگ ریاست جمهوری را به زور عملی خواهند کرد.
سرانجام در روزهای آغازین سال ۱۳۹۷ خورشیدی اعلام شد که قرار است «محمداسحاق رهگذر» کار خود را به عنوام والی جدید بلخ آغاز کند. این یعنی توافق صورت گرفته‌است. اما این توافق یک نکته اساسی داشت و آن این بود که بجای «جمعیت و ارگ» میان «نور و ارگ» توافق شده‌است. این اتفاق افتاد و در تاریخ ۲ حمل ۱۳۹۷ عطامحمد نور در مراسم معرفی رهگذر در بلخ از غنی که تا چندی قبل وی را تهدید به سرنگونی می‌کرد و تیم مذاکره کننده ارگ به خاطر پایان دادن تنش‌های سه‌ماهه قدردانی کرد و گفت: «من نه تنها از تمکین رئیس‌صاحب جمهوری در رابطه به حل قضایا تشکر می‌کنم بلکه از تیم مذاکره‌کننده جناب رحیمی صاحب و آقای استانکزی و دیگر همکاران شان و به خصوص از زحمت‌کشی رهبری جمعیت تشکر می‌کنم.» نور دربارهٔ توافق خود با ارگ بدون اشاره به جزئیات آن گفت که «بیشتر خواسته‌های حزب جمعیت پذیرفته شده و همچنین مشکلات متحدین این حزب با دولت مرکزی نیز در حال حل شدن است». وی تأکید کرد که از خواسته‌های خود عقب‌نشینی نکرده و نمی‌کند.
خبرگزاری بی‌بی‌سی در رابطه با این توافق با استناد به اسنادی که به گفته خود به آن‌ها دست یافته‌است نوشت «در کنار معرفی اسحاق رهگذر به عنوان والی بلخ، رئیس‌جمهوری افغانستان طبق فرمان‌های جداگانه میرویس بلخی را به عنوان وزیر معارف و نجیب آقا فهیم را به سمت وزیر دولت در امور رسیدگی به حوادث معرفی کرده‌است. همچنین، رئیس‌جمهوری غنی فرمانی را دربارهٔ تشکیل شورای عالی مشورتی امضا کرده‌است. در فرمان آمده‌است که این شورا به منظور تحقق صلح پایدار، تقویت وحدت ملی و انجام اصلاحات با نخبگان جهادی، سیاسی و اجتماعی مشورت می‌کند. جلسات این شورا تحت ریاست رئیس‌جمهوری برگزار خواهد شد. بخش دیگری از توافق میان ارگ و عطا محمد نور، تعیین محمد فرهاد عظیمی، نماینده پارلمان به عنوان سفیر افغانستان در قزاقستان و منصوب کردن چند مقام محلی در ولایت بلخ است.»
با این حال، «عبدالحفیظ منصور» عضو شورای رهبری حزب جمعیت در واکنشی جنجالی گفت که تیم مذاکره کننده حزب جمعیت در این توافق‌ها دخیل نبود. وی این اقدام استاد عطا را دور زدن حزب جمعیت و تک‌روی خواند. منصور در مصاحبه با خبرگزاری بی‌بی‌سی گفت: «جمعیت یک حزب بدون آرمان نیست، یک فرد خودش رفته تعامل کرده، ما تجربه آن را در گذشته داشتیم، احمدضیا مسعود یک بار به تنهایی رفته بود، دیدیم که دست خالی برگشت. حالا هم آقای عطا رفته ولی مردم همراهش نرفته‌اند.» وی افزود «عطا محمد نور چیزی خاصی به دست نیاورد و امتیازاتی را که وی درحال حاضر به دست آورده، ریاست جمهوری حاضر بود در روز نخست جنجال‌ها به نور واگذار کند». همچنین چند روز پیش از اعلام این توافق «محمداسماعیل خان» از فرماندهان بلندپایهٔ حزب جمعیت اسلامی در غرب افغانستان در اظهارنظری قابل تأمل به نور توصیه کرده بود که در موضع خود مستحکم باقی بماند و از هرگونه توافق با ارگ بدون حضور نمایندگان جمعیت خودداری کند.
از سوی دیگر اعضای شورای رهبری حزب جمعیت اسلامی با استقبال از پایان یافتنِ تنش‌ها میان ارگ و بلخ اعلام کردند که آن‌ها برای «امنیت مردم بلخ و حفظ دست‌آوردهای هفده سال اخیر در آن ولایت» پیرامون حل قضیه ولایت بلخ به عطا محمد نور «تفویض صلاحیت» کرده بودند.
اما روزنامه ماندگار که به حزب جمعیت اسلامی نزدیک است در مقاله ای نوشت که «سه ماه وقت گذشت تا ارگ موفق شود که آقای نور را متقاعد به کنار رفتن از سمتش سازد. در این سه ماه خیلی اتفاق‌ها افتاد و موضع‌گیری‌ها انجام شد. هنوز واقعاً معلوم نیست که نقش حزب جمعیت در توافق‌های حاصل‌شده چقدر بوده‌است، ولی ظاهرِ امر نشان می‌دهد که هیئت گفت‌وگوکنندهٔ حزب جمعیت چندان در روشنیِ این توافق‌ها قرار نداشته و اگر هم داشته، هنوز فرصت را برای این جابه‌جایی مناسب نمی‌دیده‌است.» این روزنامه می‌افزاید «این نگرانی وجود دارد که یک بار دیگر ارگ موفق شده باشد که در یک توافق یک‌جانبه، سبب سوءتفاهم میان برخی جریان‌ها و شخصیت‌های سیاسی شده باشد.»
وضعیت کنونی چندان نیاز به تشریح و تحلیل ندارد. همه چیز گویا است. اوضاع پیچیده و مغشوش است، البته نه برای ارگ؛ تنها برای مردم و جمعیت اسلامی. به نظر می‌رسد غنی به هدف خود رسیده‌است. معامله بر سر دو وزارت و چند سفارت و مقام ولایت، به هیچ وجه با ادعاهای شبانه‌روزی نور که سودای ریاست جمهوری در سر می‌پروراند، منطبق نیست. اینکه چطور غنی رَگ خواب نور را پیدا کرده‌است تا هنوز مشخص نیست. هنوز مشخص نیست که آیا این تهدیدات آمریکا بوده‌است که در تصمیم دور از انتظار نور تأثیر داشته یا تیر اخطاری که شبانه به سوی «رفیع الله گل افغان» شلیک شد. به نظر می‌رسد غنی کار خود را کرد و خنجر را از جایی در بدن حزب جمعیت اسلامی فروکرده است که کسی فکر آن را نمی‌کرد. نور آخرین کسی در حزب جمعیت اسلامی بود که به نظر می‌رسید قابل معامله باشد. بنظر می‌رسد بازنده اصلی توافق میان «نور» و «ارگ»، «جمعیت» باشد. حال باید منتظر شد و دید که اقدام بعدی غنی در برابر این حزب درگیر در بحران‌های داخلی چیست؟
-کوثری
کد مطلب: 78880
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/Dqw7pZ
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل