تاپی؛ از بهره‌وری اقتصادی تا چالش‌های اقتصادی-سیاسی

تاپی یکی از مهم‌ترین پروژهای اقتصادی کشور است که انتظارهای بسیاری برای بهبود وضعیت اقتصادی کشور خلق کرده‌است. کار عملی این پروژهٔ منطقه‌ای در افغانستان هفتهٔ گذشته با حضور محمداشرف غنی و مقام‌های بلندپایهٔ کشورهای پاکستان، ترکمنستان و هند در هرات افتتاح شد؛ اما پس از افتتاح این پروژه در افغانستان، هم‌زمان با استقبال از فرصت‌های به‌وجود آمدهٔ آن، چالش‌های آن را نیز نگران‌کننده می‌دانند.
تاریخ انتشار : يکشنبه ۱۳ حوت ۱۳۹۶ ساعت ۰۹:۵۲
تاپی؛ از بهره‌وری اقتصادی تا چالش‌های اقتصادی-سیاسی
تاپی یکی از مهم‌ترین پروژهای اقتصادی کشور است که انتظارهای بسیاری برای بهبود وضعیت اقتصادی کشور خلق کرده‌است. کار عملی این پروژهٔ منطقه‌ای در افغانستان هفتهٔ گذشته با حضور محمداشرف غنی و مقام‌های بلندپایهٔ کشورهای پاکستان، ترکمنستان و هند در هرات افتتاح شد؛ اما پس از افتتاح این پروژه در افغانستان، هم‌زمان با استقبال از فرصت‌های به‌وجود آمدهٔ آن، چالش‌های آن را نیز نگران‌کننده می‌دانند.

سهم افغانستان از تاپی
افغانستان پس از تکمیل پروژهٔ تاپی، ۵۰۰ میلیون مترمکعب گاز در ده سال اول، یک میلیارد مترمکعب در ده سال دوم، و ۱٫۵ میلیارد مترمکعب گاز را در ده سال سوم از ترکمنستان خریداری خواهد کرد که به نوعی می‌تواند نیازمندی‌های کشور از این ناحیه را مرفوع سازد.
در کنار میزان گاز دریافتی، افغانستان از نقش حق ترانزیت نیز سالانه در حدود ۴۰۰ میلیون دالر نیز به‌دست می‌آورد. ایجاد زمینهٔ کار برای شمار زیادی از شهروندان کشور در زمان ایجاد و ترانزیت خط لولهٔ تاپی خود می‌تواند در کاهش بی‌کاری در کشور نقش اساسی داشته باشد و فرصت لازم برای به‌دست‌آوردن وظیفه را برای شماری از شهروندان کشور در ولایت‌های حوزهٔ غرب و جنوب کشور ایجاد کند. رساندن برق به مردم ولایاتی که در مسیر تاپی قرار دارند و همچنین بالا رفتن اهمیت راهبردی افغانستان در کشورهای آسیای مرکزی و جنوبی از دیگر مزایای پروژهٔ تاپی است.

منفعت اقتصادی هراتیان از تاپی
هرات به‌عنوان نقطهٔ آغاز کار عملی تاپی در افغانستان تلقی می‌شود که لولهٔ گاز تاپی از منطقهٔ «سلیم چشمه» کشور ترکمنستان به ولسوالی کشک رباط سنگی این ولایت می‌رسد. اولین استفاده‌کنندگان از منفعت‌های تاپی باشندگان هرات‌اند که از گاز تاپی استفاده می‌کنند. خط لولهٔ گاز تاپی از ولسوالی‌های کشک رباط سنگی، انجیل، گذره، ادرسکن و شیندند هرات می‌گذرد و قرار است در ولسوالی گذرهٔ این ولایت یک سب‌استیشن توزیع گاز نصب شود که طبق بر آوردهای اولیه در آغاز سال ۲۰۱۹ گاز به قیمت نازل به شهروندان این ولایت در این مکان به قیمت نازل توزیع شود.
در حال حاضر نفوس مجموعی شهروندان هرات ۳ میلیون نفر گفته می‌شود که به گونهٔ اوسط هر خانوادهٔ هراتی از پنج نفر تشکیل شده‌است. بر اساس تفاهم‌نامهٔ منعقدشدهٔ تاپی در ده سال اول ۵۰۰ میلیون مترمکعب نصیب افغانستان می‌شود که سهم هر خانوادهٔ هراتی از این گاز در ده سال نخست ۶۹ هزار کیلوگرام در ده سال دوم ۱۳۹ هزار کیلوگرام و در ده سال سوم ۲۰۸ هزار کیلوگرام گاز می‌شود.
هم‌چنین، با اجرای پروژهٔ تاپی به بیش از ۱۰ هزار کارگر در هرات زمینهٔ کاری فراهم خواهد شد. عبدالبشیر بشارت آگاه اقتصادی در هرات می‌گوید که این پروژه نیاز به حدود سه هزار کارمند ماهر فنی و تخنیکی و بیش از ۸ هزار کارگر معمولی و نیروی امنیتی در هرات دارد که جلب‌وجذب این مقدار نیروی کار، نه‌تنها از میزان مهاجرت‌های اجباری هراتیان به کشور ایران خواهد کاست، بلکه به‌طور قابل ملاحظه‌ای در کاهش بیکاری در کل کشور نیز تأثیر گذار خواهد بود.

چالش‌های اقتصادی تاپی
موضوعات و مسایل اقتصادی و مالی پروژهٔ تاپی یکی از عمده‌ترین چالش‌های این خط لولهٔ گاز است. طبق یافته‌های روزنامهٔ اطلاعات روز، تاکنون هیچ‌یک از کشورهای سهیم در این پروژه بودجهٔ مورد نیاز آن را متقبل نشده‌اند. کار عملی پروژهٔ تاپی نزدیک به ۱۲ میلیارد دالر بودجه نیاز دارد که هیچ‌کدام از کشورهای عضو این پروژه، در حال حاضر، حاضر به پرداخت این پروژه نیستند.
به گفتهٔ آگاهان مسائل اقتصادی، بانک مکوری استرالیا، بانک‌های اگسیم و مورگان استنلی آمریکا برای مشارکت در اجرای خط لولهٔ تاپی ابراز علاقه برای کارکرده‌اند، اما هنوز سرنوشت تأمین منابع مالی این خط مشخص نیست. هرچند بانک انکشافی آسیا به‌عنوان مشاور خط لولهٔ گاز تاپی تعیین شده‌است، اما مسوولان کار و امور اجتماعی هرات می‌گویند که این پروژه از سوی بانک انکشاف آسیایی و در هماهنگی با «تاپی لمیتد» تمویل خواهد شد و پول آن از سوی بانک انکشاف آسیایی پرداخته خواهد شد.

چالش‌های امنیتی تاپی
مسئلهٔ امنیتی یک نگرانی جدی در بخش ساخت خط لوله و عملیات گازرسانی است. خط لولهٔ گاز تاپی از غرب و مناطق جنوبی افغانستان از ولایت‌های هرات، فراه، هلمند و قندهار و منطقهٔ بلوچستان پاکستان عبور می‌کند. لولهٔ گاز تاپی از ولسوالی‌های کشک رباط سنگی، انجیل، گذره، ادرسکن و شیندند عبور می‌کند و این مسیر با تهدیدات امنیتی بلندی روبه‌روست. مهدی حدید عضو شورای ولایتی هرات به روزنامهٔ اطلاعات روز می‌گوید که این ولسوالی‌های کشک رباط سنگی، ادرسکن و شیندند با تهدیدات بلند امنیتی قرار دارند و بیش از ۷۰ درصد بخش‌های این ولسوالی‌ها در کنترل مخالفان مسلح دولت است. هرچند ولسوالی‌های گذره و انجیل در ساحهٔ شهری هرات قرار دارد اما ولسوالی‌های ادرسکن، شیندند و رباط سنگی از ناحیهٔ حضور گستردهٔ مخالفان مسلح در بخش‌هایی از این ولسوالی‌ها نگران‌کننده خوانده می‌شود.
در کنار ولسوالی‌های هرات، فراه که در دو سال گذشته گواه شدیدترین نبردها بین مخالفان مسلح دولت بوده‌است، یکی از موانع جدی بر سر راه تطبیق پایپ‌لاین تاپی خوانده می‌شود. خط لولهٔ تاپی از ولسوالی‌های بالابلوک، بکواه و خاک‌سفید این ولایت می‌گذرد، مناطقی که گفته می‌شود به‌جز مرکز این ولسوالی‌ها تمامی مناطق آن در دست طالبان مسلح قرار دارد. دادالله قانع عضو شورای ولایتی فراه به روزنامهٔ اطلاعات روز می‌گوید که طالبان در ولسوالی‌های این ولایت حضور کامل دارند، اما ناصر مهری سخن‌گوی والی فراه می‌گوید که نیروهای امنیتی در این ولسوالی‌ها به‌زودی عملیات تصفیوی را آغاز خواهند کرد و این مناطق را از وجود طالبان مسلح پاک‌سازی خواهند کرد.
در کنار هرات و فراه در غرب کشور، هلمند و قندهار در جنوب کشور نیز مسیری مطمئن برای عبور تاپی خوانده نمی‌شوند. این لولهٔ گاز از ولسوالی‌های نهر و السراج هلمند می‌گذرد و حیات‌الله حیات در گفت‌وگو با اطلاعات روز هرچند چالش‌های امنیتی در این مناطق را می‌پذیرد اما از ارادهٔ جدی نیروهای امنیتی برای پاک‌سازی این مناطق خبر می‌دهد. قندهار نیز از ولایت‌های دیگری است که مسیر تاپی از ولسوالی‌های میوند، ژیری، ارغنداب، دامان و اسپین‌بولدک این ولایت گذشته و به کویتهٔ پاکستان می‌رسد.

چالش‌های سیاسی تاپی
چالش‌های سیاسی‌یی نیز در مورد این پروژه وجود دارد، چالش‌هایی که گفته می‌شود شاید مانع از تطبیق تاپی در افغانستان یا به‌صورت کلی شود.
عبدالقادر کامل، آگاه مسائل سیاسی به این باور است که کشورهای اروپایی علاقه‌ای به این خط لوله از طریق افغانستان ندارند و خواهان اجرایی شدن خط ترانس کاسپین هستند. به باور وی، کشور ایران نیز تاپی را جای‌گزین خط لولهٔ صلح می‌داند و به احتمال زیاد در این پروسه دخالت خواهد کرد. خط لولهٔ صلح که انتقال‌دهندهٔ گاز ایران به هند و پاکستان بود که براساس آن، کشور ایران متعهد به انتقال گاز به مدت ۲۵ سال برای هند و پاکستان بود. اما این خط نتیجه نداد و حال این کشور احتمالاً در تلاش ناکام‌سازی تاپی خواهد بود؛ ولی از آنج‌ایی که پای منافع کشورهای طرف قرارداد در این پروژه در میان است، به‌خصوص پاکستان و از طرف دیگر جدیت و قاطعیت حکومت وحدت ملی برای اجرای این پروژه، این دو عامل می‌تواند چالش‌های سیاسی این پروژه را کم کند. در کنار این حمایت ایالات متحدهٔ آمریکا از تاپی می‌تواند چالش‌های آن را محدود کند.
- نجیب‌الله سعادت
کد مطلب: 78436
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/CPa39M
مرجع : روزنامه اطلاعات روز
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل