افق بلند انتظارات افغانستان از طرح «تاپی»

خط لوله انتقال گاز ترکمنستان به افغانستان، پاکستان و هند که با عنوان طرح «تاپی» خوانده می‌شود، پس از ۱۷ سال گفت و گو و پیگیری؛ اکنون به پشت مرزهای افغانستان رسیده و این کشور افق روشنی را در مجموعه انتظاراتش از اجرای این طرح در سر می‌پروراند که به حقیقت نزدیک است.
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۳ حوت ۱۳۹۶ ساعت ۱۲:۵۶
افق بلند انتظارات افغانستان از طرح «تاپی»
«تاپی» واژه ترکیبی از حروف نخست نام لاتین چهار کشوری است که در اجرای طرح این خط لوله انتقال گاز از مبدأ ترکمنستان به مقصد هندوستان مشارکت دارند و نام این طرح منطقه ای به نمادی امید بخش برای بهبود و توسعه همکاری‌های منطقه ای تبدیل شده‌است.
کار اجرایی طرح تاپی در خاک افغانستان روز جمعه طی مراسمی با حضور مقامات چهار کشور سهیم در این طرح آغاز می‌شود.
نخست‌وزیر پاکستان، وزیر امور خارجه هند و رئیسان جمهوری ترکمنستان و افغانستان در میان مقام‌های بلندپایه ای هستند که به گفته والی هرات، در مراسم روز جمعه افتتاحیه تاپی حضور خواهند داشت.
ایده عبور لوله انتقال گاز ترکمنستان از افغانستان و رساندن به هندوستان با عبور از کشور پاکستان در اواخر دهه ۹۰ میلادی بر سر زبان‌ها افتاد و در سال ۲۰۰۳ با حمایت بانک توسعه آسیایی گفت و گوهای اولیه آن آغاز شد و هند نیز در سال ۲۰۰۸ بطور رسمی وارد این طرح شد که با پیوستن این کشور طرح یک گام قطعی رو به اجرا برداشت.
سرمایه‌گذاری ۲۲٫۵ میلیارد دالری که شرکت گاز توتال در آن سهمی دارد و اعلام آمادگی عربستان برای سرمایه‌گذاری نیز در پشت آن است؛ موجب دلگرمی کشورهای عضو در طرح شد و عملیات اجرایی در خاک ترکمنستان پس از ۸ سال مطالعات اولیه و هماهنگی‌های بین‌المللی پارسال آغاز و در آخرین ماه سال میلادی گذشته خط لوله به افغانستان رسید.
از جمع هزینه‌های برآورده شده اولیه برای سرمایه‌گذاری در این طرح مبلغ ۷٫۵ میلیارد دالر برای کشیدن لوله انتقال در نظر گرفته شده‌است.
«محمد اشرف غنی» رئیس‌جمهوری افغانستان همزمان با حضورش در پست ریاست جمهوری اعلام کرد که این کشور می‌خواهد بجای تقابل با دیگران به چهار راه تعامل منطقه بدل شود.
اکنون لوله‌های گاز تاپی پس از گذشت سه سال از سخنان غنی در پشت دروازه‌های ولایت «هرات» در شمال غرب افغانستان قرار دارد که حاصل توافق‌نامه این طرح است که در سال ۲۰۱۵ بین رهبران افغانستان، پاکستان، ترکمنستان و هند در مبدأ صدور گاز یعنی ترکمنستان امضا و کار اجرایی نیز در سال ۲۰۱۶ میلادی در ترکمنستان آغاز شد.
خط لوله این طرح یک هزارو ۸۱۴ کیلومتر طول دارد که ۸۱۶ کیلومتر آن از خاک افغانستان و از ولایت‌های «هرات»، «فراه»، «هلمند»، و «قندهار» عبور می‌کند و وارد ولایت بلوچستان پاکستان خواهد شد.
بر اساس جدول برنامه اجرایی، این طرح قرار است با عبور از منطقه بلوچستان پاکستان خود را در سال ۲۰۱۹ به شهر «فاضلیکا» در هندوستان برساند.
این لوله گاز قرار است ۳۳ میلیارد مترمکعب گاز را سالانه انتقال دهد که افغانستان در ۱۰ سال اول حق برداشت ۵۰۰ میلیون مترمکعب و در ۱۰ سال بعدی تا یک میلیارد متر مکعب و در دهه سوم عمر طرح، این کشور مجاز به برداشت ۱٫۵ میلیارد مترمکعب گاز خواهد بود.
در این مسیر انتقال گاز قرار است ۱۲ پمپ فشار نصب شود که از این تعداد ۵ ایستگاه پمپ فشار با هزینه یک میلیارد دالر در خاک افغانستان ساخته خواهد شد و از طرف دیگر افغانستان سالانه ۴۰۰ میلیون دالر از عبور گاز می‌تواند درآمد کسب کند.
در گزارشی که ریاست جمهوری افغانستان به مناسبت آغاز به کار این طرح در هرات منتشر کرد؛ تاپی تنها طرح لوله انتقال گاز نیست بلکه یک معبر همکاری است که با ایجاد باور و اعتماد می‌تواند زمینه‌ساز تعامل سازنده باشد.
دولت افغانستان عملی شدن طرح تاپی را یکی از طرح‌های مهم اقتصادی برای منطقه محسوب می‌کند که می‌تواند نقش همگرایی برای توافق تأمین امنیت را نیز ایجاد کند.
همچنین دولت وحدت ملی انتظار دارد که با آغاز کار عملی این طرح هزاران شغل مستقیم و مشاغل غیرمستقیم برای شهروندان افغانستان فراهم شود که این امکان بخشی از معضل بیکاری را کاهش می‌دهد.
«شاه حسین مرتضوی» سرپرست دفتر سخنگوی ریاست جمهوری افغانستان در صفحه اجتماعی خود در همین ارتباط نوشت که تاپی تنها پروژه گازرسانی نیست بلکه همراه با این لوله گاز، خط انتقال برق، خط آهن، جاده شمال جنوب و فیبر نوری از این مسیر عبورخواهد کرد که افغانستان را برای تبدیل شدن به چهارراه تفاهم منطقه ای نزدیکتر می‌کند.
او افزوده‌است که طرح خط انتقال برق ۵۰۰ کیلوولت بین ترکمنستان، افغانستان و پاکستان از همین مسیر خواهد گذشت که یادداشت تفاهم این طرح بین روسای جمهوری ترکمنستان و افغانستان و نخست‌وزیر پاکستان در دسامبر ۲۰۱۵ میلادی امضا و بیانیه مشترک اجرایی آن میان وزرای سه کشور به تازگی امضا شد.
اما اجرای این طرح با اما و اگرهایی نیز روبرو است که مهمترین آن تأمین امنیت خط عبوری گاز از پهنه خاک افغانستان است که به اعتقاد منابع غربی در حال حاضر کمتر از ۵۰ درصد آن تحت مدیریت کامل دولت مرکزی است.
چالش بعدی تاپی که می‌توان برای آن احتمال داد روشن نبودن آینده آن در بحث گذر از خاک پاکستان است زیرا اکنون ارتباط میان کابل و اسلام‌آباد از یک سو و هند و پاکستان از سوی دیگر بی تنش نیست.
افغانستان پیوسته بر پناه دادن پاکستان به تروریست‌ها گله می‌کند و آمریکا نیز به عنوان خالق گروه‌های القاعده و طالبان و حامی نخست آنها حداقل بین سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۱ میلادی بر آتش این تنش می‌افزاید و پاکستان هم با رد این اتهام‌ها دست به اعمال فشار اقتصادی و سیایی علیه افغانستان می‌زند که بستن مرز به روی کالاهای واردتی افغانستان و تأکید بر خروج مهاجران افغان از خاکش از جمله است.
البته دولت افغانستان برای مقابله با هر دو عامل بیکار ننشسته‌است و کارهایی را در دست اجرا دارد به عنوان مثال در بحث تأمین امنیت روند گفت وگوهای صلح را به جد دنبال می‌کند و حتی بعد از آن که آمریکا در دی ماه هرگونه مذاکره را با طالبان رد کرد و دولت غنی نیز چند روز با این رویکرد هم صدا شد ولی خیلی زود دوباره به موضع پیگیری مذاکرات صلح بازگشت.
از طرف دیگر هم دولت وحدت ملی افغانستان نوع تصویری که از مزایای طرح تاپی ارایه می‌کند یک طرح منطقه ای است که تأمین کننده منافع ملی در سطح داخلی و هم سطح بین‌المللی و تضمین کننده اهداف سیاسی همه جریان‌های موجود افغانستان است.
از همین رو والی هرات در نشست خبری خود دربارهٔ اعلام برنامه‌های استقبال هرات از شروع عملیات طرح تاپی در خاک افغانستان، از تضمین حمایت سیاسی طرح سخن می‌گوید.
«محمد آصف رحیمی» گفت که امنیت طرح تاپی از سوی دولت وحدت ملی افغانستان تأمین شده و در سطوح دیگری از امنیت مانند ابعاد اقتصادی، حقوقی و حفاظتی نیز این ضمانت توسط همه بهره برداران آن، تأیید شده‌است.
همچنین افغانستان برای کاهش فشار سیاسی پاکستان بر خود، تلاش‌هایی را با کمک دیگر کشورها انجام داده‌است و در حوزه اقتصادی با کمک هندوستان و ایران دسترسی خود را به چابهار به عنوان مسیر جایگزین برای تجارت بازرگانانش انتخاب کرده‌است و انتقال مهاجران کشورش را از خاک پاکستان دراولویت قرار داده و برای این کار روی کمک‌های بین‌المللی حساب باز کرده‌است.
البته پاکستان با توجه به نیازش به انرژی از یک سو و نیاز به تأمین منابع اقتصادی مطمئن تر با توجه به احتمال قطع کمک‌های سالانه آمریکا و همچنین حمایت بین‌المللی پنهان در پشت طرح تاپی نباید مانع اجرای طرح شود هر چند واقعیت این رویکرد در آینده مشخص خواهد شد.
بسیاری از کارشناسان بر این باورند که طرح تاپی در نوع خود تحول بزرگی را در بخش اقتصادی، سیاسی، امنیتی و اجتماعی برجای خواهد گذاشت و سر آغاز اتصال کشورهای آسیای مرکزی به جنوب آسیا شمرده می‌شود.
روزنامه ۸ صبح در مقاله ای در همین ارتباط آورده که هزینه زیاد مالی، نبود امنیت در مسیر این طرح و مشکلات موجود بین کشورهای عضو؛ تاپی را مانند طرح مشابه «خط لوله صلح» ایران یک اقدام رؤیایی ساخته بود اما اکنون دیده می‌شود این رؤیا در حال محقق شدن است.
این روزنامه تکمیل طرح در ترکمنستان، تأمین هزنیه‌های اجرا و نیاز و مصمم بودن کشورهای خریدار گاز را از جمله عواملی برشمرده که اجرای کامل طرح تاپی را قطعی کرده‌است.
آگاهان بین‌المللی مسایل انرژی نیز معتقدند که تاپی این ظرفیت بالقوه را دارد که سبب گسترش روابط بین کشورهای عضو این طرح شود.
«چارلس هیندری»، وزیر سابق انرژی انگلستان گفته‌است: «چنین طرح‌های بزرگ و مشترک از نظر جغرافیای سیاسی و به دلایل منافع مشترکی که برای کشورهای عضو دارد، سبب متحد شدن آنها می‌شود».
از طرف دیگر کمبود شدید انرژی برق و گاز در پاکستان که بیش از ۲۰۰ میلیون جمعیت دارد، در شهرهای مهم این کشور مشکلات فراوانی را ایجاد کرده و این کشور بشدت نیازمند انرژی برق و گاز است که به نظر می‌رسد این لوله در پشت مرزهای پاکستان باقی نخواهد ماند.
برخی معتقد هستند که بر عکس خط لوله «صلح» بین ایران و پاکستان که به علت فشارهای آمریکا بر پاکستان و کارشکنی‌های آمریکا در ولایت سیستان و بلوچستان [ایران] و پشت مرکز پاکستان متوقف شد؛ خط لوله تاپی از حمایت نسبی آمریکا به واسطه هند برخوردار است و سرمایه گذاران اصلی آن نیز مانند شرکت توتال به عنوان یکی از غول‌های اقتصاد صنعت نفت و گاز و عربستان میانه بدی با آمریکایی‌ها ندارند.
اوایل امسال بود که «ماکسات بابایف» معاون نخست‌وزیر ترکمنستان اعلام کرد که عربستان سعودی بصورت قابل ملاحظه در طرح تاپی سرمایه‌گذاری خواهد کرد که این موضوع نیز می‌تواند بصورت تلویحی اراده پاکستان را در عملی شدن آن با توجه به ارتباطش با عربستان نشان دهد.
امید است با توجه به وجود همه این عوامل با عملی شدن طرح تاپی اعتماد به نفس مردم و دولت افغانستان برای مبدل کردن کشورشان به چهار راه تعامل منطقه مستحکم شود و اراده آنان را برای علمی کردن انتقال برق تاجیکستان و ترکمنستان به پاکستان و همچنین ایجاد شبکه فیبرنوری جزم کند و با این کار ضمن تأمین امنیت و توسعه پایدار خود؛ آرامش و امنیت را برای همسایگانش فراهم نماید.
البته هستند افرادی که با اشاره به گزارش‌های دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا مبنی بر وخیم تر شدن وضعیت امنیتی افغانستان در سال ۲۰۱۸ و حضور داعش که تقریباً همه طرف‌های درگیر در مسائل افغانستان ورود این گروه تروریستی را پس از شکست در عراق و سوریه به افغانستان قبول دارند، بر این باورند که برای گفتن این که افغانستان این طرح را در چه زمانی به پایان می‌رساند باید منتظر ماند.
کد مطلب: 78215
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/dEEj1v
مرجع : جمهوری اسلامی
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل