راهبرد روسیه در افغانستان

جولیا گورگانوس
در پانزده سال گذشته، روسیه و ایالات متحده اهداف غالباً مشابهی در افغانستان داشته‌اند که جلوگیری از آشوب و پیشگیری از تبدیل مجدد افغانستان به پناهگاه امن تروریست‌ها در زمره اصلی‌ترین این اهداف به‌شمار آمده‌است. اگرچه این همگرایی به این دو قدرت جهانی فرصت داده‌است تا با یکدیگر همکاری کنند، اما در اصل، اختلافات مهمی بین دو طرف وجود دارد. اگرچه هر دو کشور خواهان ثبات افغانستان هستند، اما تعریف آنها از ثبات بسیار متفاوت است.
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۱۲ دلو ۱۳۹۶ ساعت ۱۴:۰۶
راهبرد روسیه در افغانستان
در پانزده سال گذشته، روسیه و ایالات متحده اهداف غالباً مشابهی در افغانستان داشته‌اند که جلوگیری از آشوب و پیشگیری از تبدیل مجدد افغانستان به پناهگاه امن تروریست‌ها در زمره اصلی‌ترین این اهداف به‌شمار آمده‌است. اگرچه این همگرایی به این دو قدرت جهانی فرصت داده‌است تا با یکدیگر همکاری کنند، اما در اصل، اختلافات مهمی بین دو طرف وجود دارد. اگرچه هر دو کشور خواهان ثبات افغانستان هستند، اما تعریف آنها از ثبات بسیار متفاوت است؛ بطوریکه، رویکرد آمریکا ایجاد دولت مرکزی مقتدر در کابل و نیروی امنیتی ملی مجهز و آموزش دیده‌است؛ حال آنکه روسیه با طیف وسیعی از فعالانی همکاری می‌کند که برخی از آنها با دولت کابل مستقیماً رقابت می‌کنند. مسکو حتی به فکر همکاری با طالبان نیز بوده و به مشروعیت این گروه، که همچنان امنیت دولت افغانستان و آمریکا و ناتو را تهدید می‌کند، کمک کرده‌است.
در چند سال اخیر، شکاف بین راهبردهای آمریکا و روسیه در قبال افغانستان بیشتر شده‌است. روسیه معتقد است که رویکرد آمریکا کارآمد نبوده و اراده سیاسی واشینگتن برای تداوم مداخله در افغانستان به زودی از بین خواهد رفت، و از همین رو، روسیه باید به تنهایی برای مقابله با بی‌ثباتی در افغانستان آماده شود. از نظر روسیه، این چالشی جدی است اما در عین حال، فرصتی برای تضعیف آمریکا فراهم می‌کند.

شکاف فزاینده
زمانی که آمریکا در سال ۲۰۰۱ به افغانستان حمله کرد، منافع آمریکا و روسیه در افغانستان به هم نزذدیک بودند. هر دو کشور به دنبال ریشه کنی القاعده و گروه‌های تروریستی وابسته به آن بوده و نمی‌خواستند که افغانستان بار دیگر به بهشت امن تروریست‌ها تبدیل شود. از سال ۱۹۸۹ که نیروهای شوروی از افغانستان خارج شدند، مسکو از بروز خلاء سیاسی و به تبع آن، ظهور افراط گرایی و تهدیدات تروریستی در افغانستان نگران بوده‌است. اگرچه مسکو از احتمال حضور نظامی طولانی مدت آمریکا نگران بود، اما عملیات‌های ناتو و آمریکا را تحمل کرد با این امید که این عملیات‌ها به ثبات جنوب و مرکز آسیا کمک کند. در دولت اوباما، همکاری بین روسیه و آمریکا در افغانستان به اوج خود رسید، به طوری که مسکو با انتقال تجهیزات و تدارکات نیروهای آمریکا و ناتو از طریق قلمرو روسیه موافقت کرد، به نیروهای افغان مورد حمایت آمریکا، هلیکوپتر میل۱۷ روسی فروخت و برای مهار تولید تریاک و نابودی تجارت مواد مخدر با آمریکا همکاری کرد.
با این حال، اعتماد روسیه به تعهد آمریکا (و توانایی اجرای آن) در افغانستان با گذشت زمان از میان رفت. مسکو برای دفاع از منافع خود و فروپاشی احتمالی دولت کابل، شروع به ارائه راهبرد خاص خود کرد. تصرف اوکراین توسط روسیه در سال ۲۰۱۴، باعث سردی روابط آمریکا- روسیه شد و تمایل مسکو به حمایت از واشینگتن در افغانستان را کاهش داد. با این حال، مسکو برای واشینگتن روشن ساخت که خواهان خروج فوری و ناگهانی آمریکا از افغانستان نیست. در ژانویه ۲۰۱۷، ضمیر کابلوف، نماینده ویژه رئیس‌جمهور روسیه در افغانستان اظهار کرد که اگر ترامپ «تصمیم به خروج از افغانستان بگیرد، همه چیز فرو خواهد پاشید».
علیرغم این حمایت از تداوم حضور آمریکا، مسکو از راهبرد جدید آمریکا در قبال افغانستان، ناامید شده‌است. از نظر مسکو، راهبرد جدید آمریکا، که شامل افزایش متوسط تعداد نیروهای نظامی، تجدید تمرکز بر مقابله با تروریسم، و جدول زمان‌بندی باز می‌باشد، راهبردی مثل راهبردهای قبلی بوده و در راستای رویکرد دولت اوباماست. همچنین، مقامات روسیه از تصمیم پنتاگون برای قطع خرید هلیکوپتر میل۱۷ روسی برای ارتش افغانستان و جایگزینی آن با بلک هاوکس ساخت آمریکا انتقاد کرده و ادعا می‌کنند که این تصمیم بیشتر سیاسی بوده تا کاربردی و پیامد تحریم‌های آمریکا علیه روسیه است.

برنامه کرملین
در سال‌های اخیر، روسیه طیفی از مانورهای سیاست خارجی در خاورمیانه را اجرا کرده‌است که هدف آن کسب منافع اقتصادی و سیاسی و تحکیم موقعیت روسیه به عنوان بازیگر کلیدی در حل مناقشات آینده بوده‌است. مداخله روسیه در افغانستان در راستای گسترش این راهبرد بوده و هدف آن اکنون از تضمین ثبات افغانستان فراتر می‌رود. روسیه به دنبال توسعه شبکه ارتباطات و تجهیزات خاص خود است تا در صورت فروپاشی دولت مرکزی افغانستان از منافع روسیه دفاع کند. همچنین روسیه به دنبال تحکیم موقعیت خود به عنوان بازیگر منطقه ای است تا بر شهرت بین‌المللی خود به عنوان یک قدرت مهم در بحران‌های جهانی، بیفزاید.
حضور فزاینده روسیه در افغانستان شامل پیشنهادات سرمایه‌گذاری در امور تجاری، کمک‌های سیاسی، برنامه‌های فرهنگی، و حمایت مالی و نظامی از دولت مرکزی، کارگزاران قدرت در شمال افغانستان و طالبان می‌شود. در سال ۲۰۱۴، روسیه در کابل یک مرکز فرهنگی بازگشایی کرده و از سال ۲۰۱۶، ده‌ها هزار کلاشینکف و میلیون‌ها قبضه مهمات برای دولت افغانستان فراهم کرده‌است. بسیاری از افسران نظامی، پرسنل سرویس امنیتی، و دیپلمات‌های روسیه در افغانستان کسب تجربه کرده‌اند که سابقه آن به جنگ شوروی-افغانستان بازمی‌گردد. بخش قابل توجهی از مقامات افغان و افسران نظامی آن در روسیه تحصیل کرده و آموزش دیده‌اند. دولت روسیه در همگامی با هر گروه افغان که به نظرش از نفوذ زیادی برخوردار است، آزاد بوده و مقید به پیروی از ایدئولوژی یا ارزش‌های خاصی نیست.
این انعطاف‌پذیری به روسیه امکان داده‌است تا با طالبان همکاری کند. کرملین معتقد است که طالبان برای کسب قدرت در افغانستان متمرکز شده و بنابراین تهدیدی برای دولت افغانستان محسوب می‌شود و خطری برای خارج از مرزهای افغانستان ندارد. این دیدگاه در تضاد با نگرش روسیه در قبال داعش است که عناصر آن در افغانستان و پاکستان فعالیت می‌کنند و مسکو آنها را گروهی فراملی و خطری برای آسیای مرکزی و روسیه قلمداد می‌کند. در سال ۲۰۱۵، کابلوف اظهار کرد که شکست داعش «فصل مشترک» منافع روسیه و طالبان است. میزان حمایت روسیه از طالبان نامشخص است، اما نکته مهم این است که مسکو با رهبری طالبان ارتباط برقرار کرده و به این نفوذ خود برای پیشبرد مذاکرات صلح افتخار می‌کند.
مسکو تابه حال چندین بار برای دیپلماسی در خصوص افغانستان اقدام کرده‌است. بین دسامبر ۲۰۱۶ و آوریل ۲۰۱۷، روسیه چندین نشست بین چین، ایران و پاکستان را میزبانی کرد. در ماه اکتبر، روسیه میزبان نشست سازمان همکاری‌های شانگهای در مورد افغانستان بود که اعضای این سازمان و شرکت کنندگانی از دولت افغانستان در این نشست حضور داشتند. اگرچه این مذاکرات نتایج ملموسی نداشت، اما روسیه به هدف اولیه خود، یعنی تثبیت موقعیت این کشور به عنوان بازیگر اصلی در مذاکرات آینده، دست یافت.
علاوه بر این، مسکو برای تحکیم روابط دوجانبه خود با سایر کشورهای منطقه تلاش کرده‌است. در سال ۲۰۱۶، روسیه و پاکستان اولین تمرین نظامی مشترک خود را انجام داده و موافقتنامه ای برای خرید هلیکوپترهای تهاجمی Mi-35 روسیه با پاکستان امضا کردند. همچنین، مسکو با شریک خود در میدان نبرد سوریه، یعنی ایران نیز همکاری می‌کند تا ارتباط خود را با افغانستان تحکیم بخشیده و روابطش با طالبان را تقویت کند. حضور روسیه به عنوان بازیگری کلیدی در افغانستان باعث تقویت اعتماد متحدان مسکو در کشورهای آسیای مرکزی به توانایی روسیه برای حفظ امنیت آنها در برابر نفوذ فزاینده چین در منطقه می‌شود.
رویکرد روسیه در افغانستان بازتابی از راهبرد موفقیت‌آمیز مسکو در سوریه است. در هر دو کشور، روسیه از ضعف و تردید آمریکا بهره‌برداری کرده‌است. مسکو با میزبانی از مذاکرات افغانستان، نقش خود را در راه حل نهایی تضمین کرده و با جهت دهی به اوضاع، از یک طرف تداوم نفوذ خود در افغانستان را تضمین کرد و از طرف دیگر، آمریکا را به پذیرش نقش روسیه در افغانستان مجبور ساخته‌است. روسیه در سوریه اهداف خود را با نیروی نظامی انجام داد اما در افغانستان از روابط خود با بازیگران کلیدی سیاسی و همچنین نفوذ تجاری و فرهنگی خود استفاده کرد.

نباید انتظار زیادی داشت
موقعیت افغانستان طوری است که زمینه‌های همکاری آمریکا و روسیه در آن بسیار زیاد است؛ در همین راستا، گروه‌های تروریستی زیادی وجود دارند که باید آنها را نابود کرد، ارتش ملی را باید آموزش داد و تجهیز کرد، اقتصاد و زیرساخت‌ها را می‌بایست بازسازی و کمک‌های بشردوستانه فراهم نمود. در عین حال، هردو کشور به دنبال مقابله با تهدید داعش هستند که در شمال و شرق افغانستان حضوری فزاینده دارد و روسیه می‌خواهد که تولید تریاک در افغانستان متوقف شود. با این حال، شکاف بین رویکردهای آمریکا و روسیه در حال افزایش است. اگرچه برخی همکاری‌های تاکتیکی از جمله اشتراک گذاری دربارهٔ مکان تروریست‌ها و هدف قرار دادن آنها امکانپذیر است؛ اما، تجربه جنگ سوریه خلاف انتظارات را نشان می‌دهد.
حضور روسیه در افغانستان عمدتاً در تناقض مستقیم با منافع آمریکاست. نقش فزاینده مسکو در افغانستان گروه‌های افغان را به جان هم انداخته‌است. این موضوع، درحالی باعث رقابت داخلی خواهد شد که ثبات این کشور بر تقویت قدرت مرکزی وابسته است. تعامل روسیه با طالبان باعث جسورتر شدن این گروه شده و مانع تحکیم قدرت دولت مرکزی می‌شود.
به این ترتیب، مسکو امیدوار است از این اقدام به دو هدف خود برسد؛ پاکسازی افغانستان از تروریست‌هایی که می‌تواند روسیه یا همسایگان آن را تهدید کند و بهره‌برداری از عقب‌نشینی آمریکا و معرفی خود به عنوان قدرت مهم جهانی.
نویسنده: جولیا گورگانوس، پژوهشگر مدعو در بنیاد کارنگی آمریکا
منبع: تارنمای مجله فارن افرز
مترجم: شاهین احمدی/ ایراس
کد مطلب: 77751
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/bu8hLZ
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل