بررسی روند ۱۰ ساله کشت خشخاش در منطقه بین‌النهرین

عراق می‌خواهد سلطان تریاک خاورمیانه شود

۱۰ سال است که سران کمیسیون‌های جهانی مبارزه با مواد مخدر، بدون هیچ افشاگری و در سکوت کامل، به رصد دقیق آخرین وضعیت کشت خشخاش در عراق مشغولند. ژانویه ۲۰۰۸ روزنامه ایندیپندنت گزارشی دربارهٔ کشت خشخاش در استان‌های جنوبی عراق منتشر کرد. «پاتریک کاکبرن» خبرنگار این روزنامه در گزارش خود به نقل از منابع محلی نوشته بود که برای اولین‌بار، کشت غیرقانونی خشخاش در استان «دیاله» (جنوب شرقی بغداد) آغاز شده و شهر دیوانیه (جنوب شرقی عراق) به عنوان یکی از مناطق کشت غیرقانونی خشخاش، نزدیک به مسیر ترانزیت قاچاق هرویین افغانی به عربستان سعودی و کشورهای حاشیه خلیج فارس است، ضمن آنکه بیشترین وسعت کشت هم نزدیک شهر «بوهریز» (جنوب شرقی عراق) مشاهده شده، آن هم در حالی که کشاورزان، از ترس مأموران امنیتی عراق، بوته‌های خشخاش را در میان درختان پرتقال پنهان کرده‌اند.
تاریخ انتشار : يکشنبه ۲۴ جدی ۱۳۹۶ ساعت ۰۹:۵۷
۱۰ سال است که سران کمیسیون‌های جهانی مبارزه با مواد مخدر، بدون هیچ افشاگری و در سکوت کامل، به رصد دقیق آخرین وضعیت کشت خشخاش در عراق مشغولند. ژانویه ۲۰۰۸ روزنامه ایندیپندنت گزارشی دربارهٔ کشت خشخاش در ولایت‌های جنوبی عراق منتشر کرد. «پاتریک کاکبرن» خبرنگار این روزنامه در گزارش خود به نقل از منابع محلی نوشته بود که برای اولین‌بار، کشت غیرقانونی خشخاش در ولایت «دیاله» (جنوب شرقی بغداد) آغاز شده و شهر دیوانیه (جنوب شرقی عراق) به عنوان یکی از مناطق کشت غیرقانونی خشخاش، نزدیک به مسیر ترانزیت قاچاق هرویین افغانی به عربستان سعودی و کشورهای حاشیه خلیج فارس است، ضمن آنکه بیشترین وسعت کشت هم نزدیک شهر «بوهریز» (جنوب شرقی عراق) مشاهده شده، آن هم در حالی که کشاورزان، از ترس مأموران امنیتی عراق، بوته‌های خشخاش را در میان درختان پرتقال پنهان کرده‌اند.

کاکبرن از خبرگزاری‌های عراقی اینچنین نقل کرده بود که «کشت خشخاش در اطراف شهرهای خالیص (شمال غربی بعقوبه و نزدیک به نواحی مرکزی عراق)، سعدیا (شهر مرزی واقع در شرق عراق) و بلادروز (شمال غربی دیاله و نزدیک به مرکز عراق) که محل قدرت و استقرار القاعده است همچنان رو به افزایش است» و تأکید داشت که امنیت مزارع خشخاش، توسط القاعده تأمین می‌شود و هیچ فردی اجازه ورود به مزارع خشخاش را ندارد اما با این حال در «بوهریز»، ارتش آمریکا موفق به تخریب مزارع خشخاش شده‌است. کاکبرن، وسعت مزارع خشخاش واقع در دیاله را، بسیار کمتر از مزارع واقع در اماره (جنوب شرقی عراق و در حاشیه شط العرب) و مجرالکبیر (جنوب اماره) برآورد کرده بود و توضیح می‌داد که با افزایش حضور نیروهای ناتو در اطراف دیاله، قاچاقچیان ناچار شده‌اند تریاک تولید شده از خشخاش به دست آمده از مزارع دیاله را به رمادی (واقع در مرکز عراق و در جوار فرات) منتقل کنند. با وجود آنکه بنا بر مشاهدات خبرنگار ایندیپندنت، سال ۲۰۰۸، ولایت دیاله همزمان، پایگاه القاعده بود و توسط نیروهای آمریکایی و ارتش عراق هم محاصره شده بود اما تحلیل کاکبرن این بود که اختلافات مذهبی و قومیتی بین اقوام سنی، شیعه و کرد و همچنین بروز خشونت افراطی توسط مخالفان دولت مرکزی، توان دولت محلی را برای مقابله با تولید و ترانزیت مواد مخدر و روانگردان‌ها تضعیف کرده آن هم در حالی که از یک سو کشت خشخاش توسط کشاورزان عراقی با سرعت در حال افزایش است و از سوی دیگر، بخش‌های زیادی از این کشور تحت کنترل عناصر خشونت‌طلب است.

خشخاش جایگزین برنج شده‌است

اگر به نقشه عراق نگاه کنید، مسیر مزارع خشخاش، حاشیه شرقی رود فرات و منطقه وسیعی در اطراف بغداد است که برای امنیت پایتخت سیاسی همسایه غربی یک خطر بالقوه به‌شمار می‌رود. از سوی دیگر، حاشیه شرقی رود فرات، برای مدت‌های مدید، کشتزارهای برنج را در خود جا داده بود و مرغوبیت برنج حاشیه دجله، سهم مهمی در اقتصاد داخلی عراق داشت اما اکنون، گزارش‌های رسمی حاکی از آن است که عراق، در گذر از این دهه ناامنی و منازعات داخلی، به یکی از بزرگ‌ترین خریداران برنج اروگوئه و آمریکا تبدیل شده و در صورت کاهش تعرفه صادرات برنج ایرانی، در آینده نه چندان دور دسترنج شالیکاران خطه خزر هم به سفره عراقی‌ها راه پیدا خواهد کرد که علت این اتفاق در دهه اخیر، باید به جایگزینی شقایق به جای نشای برنج و تفاوت درآمد حاصل از فروش تریاک در مقایسه با برنج ربط داده شود.

پس از انتشار گزارش ایندیپندنت، اخبار تأیید نشده‌ای دربارهٔ کشت خشخاش در جنوب‌غربی دیوانیه (نزدیک به فرات) و شهرهای حوالی این منطقه همچون الشامیه و الشنافیه منتشر شد و درپی آن، نگرانی محافل جهانی نسبت به ناتوانی دولت عراق در ممانعت از کشت خشخاش در این مناطق، به دلیل استقرار نیروهای مخالف دولت مرکزی و القاعده و همچنین، منازعات داخلی رو به‌شدت در شهرهای شیعه‌نشین همچون بصره، ناصریه و کوت (واقع در جنوب شرقی بغداد) به عنوان آبشخور توسعه کشت خشخاش در حاصلخیزترین زمین‌های کشاورزی مرکزی رو به افزایش گذاشت چرا که بازگشت به عقبه ۴ هزار ساله کشت وسیع خشخاش در منطقه بین‌النهرین، همچون فرارسیدن رستاخیز، برای کمیسیون‌های بین‌المللی مبارزه با مواد مخدر هولناک بود.

با این حال، تا سال ۲۰۱۶، دربارهٔ خطر بالقوه توسعه کشت خشخاش و تولید تریاک در عراق، سکوت برقرار بود اما اتفاقاتی پیش از انتشار این گزارش، از جمله کشته شدن ابومصعب زرقاوی، فرمانده یکی از مهم‌ترین سلفی‌های جهادی در عراق سال ۲۰۰۶ و گسست فکری در القاعده که تولد گروه دیگری از خشونت‌طلبان افراطی را به دنبال داشت، در سال‌های بعد درهم‌پیچیدگی هرچه بیشتر جنگ‌های داخلی عراق را سبب شد تا امروز، تولید تریاک در عراق و نحوه مقابله با روند رو به رشد تجارت سیاه، یک معادله چند مجهولی باشد که این‌بار، با حروف درشت روی میز کمیسیون‌های جهانی مبارزه با مواد مخدر آمده‌است.

۵ اکتبر ۲۰۱۶ «عمر ابراهیم»، خبرنگار عراقی گزارش داد که نیروهای امنیتی عراق، ۱۶ هکتار مزرعه خشخاش تحت کنترل داعش واقع در شرقاط (شمال غربی بغداد) را آتش زده‌اند. ابراهیم در گزارش خود اشاره کرده بود که داعش در نیمه سال ۲۰۱۴، از آزمایشگاه‌های دانشگاه موصل (که در زمان تهیه این گزارش تحت سیطره داعش بود) برای تولید هرویین مشتق از تریاک استفاده کرده‌است. نکته قابل توجه در گزارش ابراهیم این بود که داعش، تلاش می‌کند رقابت با تجارت تریاک افغانستان را به نفع تولیدات خود در عراق پیش ببرد اما مرفین، هرویین و تریاک تولیدی عراق، هنوز کیفیتی نازل‌تر از تولیدات سلطان تریاک جهان دارد و همچنان محصولات بازار ۹۰درصدی تریاک و هرویین دنیا ممهور به مهر افغانستان است؛ مهری که سالانه در داخل کشور افغانستان حدود ۷ میلیارد و ۳۰۰ میلیون دالر آمریکا، برای شبکه قاچاق سود می‌سازد (افغانستان، سالانه حدود ۹۰۰ تن هرویین و ۸ هزار تن تریاک صادر می‌کند که میانگین قیمت هر گرم هرویین در داخل افغانستان، حدود ۲/۵ دالر و قیمت هر کیلو تریاک خشک، پای مزرعه به‌طور میانگین حدود ۲۰۰ دالر است)

یک سال بعد، دوم ژانویه ۲۰۱۷، روزنامه ال‌مانیتور این تیتر را برای گزارش خبرنگار خود «واسیم باسم» انتخاب کرد: «آیا عراق به تولیدکننده تریاک تبدیل می‌شود ؟»

باسم در گزارش خود به اظهارات قاضی ویژه عراقی استناد کرده بود که از کشفیات محموله شیشه و احتمال اجرای تصمیمات کارتل‌های بین‌المللی برای تبدیل عراق به پایگاه ترانزیت مواد مخدر و روانگردان بین همسایگان عراق در ازای پرداخت سود ناچیزی به کشاورزان فقیر خبر می‌داد. قاضی ویژه، اظهارات خود را به خبر دستگیری چند خرده‌فروش و مصرف‌کننده و احکام صادره برای گروه ۶ نفره هدایت‌کننده ترانزیت مواد مخدر در منطقه ابوغریب (جنوب شرقی بغداد) ضمیمه کرده بود. در این گزارش، یک مقام محلی دولت عراق هم از محکومیت چند تولیدکننده روانگردان‌ها در بصره و میسان (جنوب شرقی عراق) خبر داده و افزوده بود افرادی که به سمت تولید مشترک روانگردان‌ها رفته‌اند، قاچاقچیان بین‌المللی هستند که به پیش سازهای تولید آمفتامین دسترسی دارند اما همین مقام محلی تأیید کرده بود که مافیای فعال در عراق، در حال حرکت به سمت تولید مخدرهاست. فائق ال شیخ علی؛ نماینده مجلس عراق، در اکتبر ۲۰۱۷ به خبرنگار ال‌مانیتور گفته بود حشیش به دست آمده از مزارع خشخاش واقع در جنوب عراق، به دلیل سود قابل توجه، از حمایت برخی مقامات سیاسی بهره‌مند است و از نتایج تحقیقاتی موید وجود کارخانه‌های فرآوری خشخاش در جنوب عراق خبر داده بود. با وجود آنکه اظهارات این سیاستمدار، توسط یکی دیگر از نمایندگان پارلمان عراق تکذیب شد اما باسم به دنبال انتشار این تکذیب، این جملات را هم اضافه کرده بود که «این تکذیب نشان از بی‌خبری این مقام مسوول دارد چرا که ۱۳ اکتبر ۲۰۱۷، مقامات امنیتی عراق، در اطراف اربیل اولین مزرعه خشخاش و انبار دپوی مواد مخدر با ارزش یک میلیون دالر را شناسایی و کشف کردند.»

ایران در محاصره دو قطب کشت خشخاش

امروز کشت خشخاش در عراق و ظرفیت بالقوه تولید تریاک در این کشور، از قالب علامت سؤال بیرون آمده و به یک نگرانی جدی برای نهادهای بین‌المللی سیاستگذار در مبارزه با مواد مخدر تبدیل شده‌است. اما حجم نگرانی سران محافل جهانی دربارهٔ فعال شدن تولیدکننده جدید تریاک در درگاه ورود به قاره گان اروپا، آفریقا و آمریکا، آنقدر اهمیت ندارد که اگر فکر کنیم با تحقق این احتمال و دسترسی مافیای مواد مخدر در عراق به جایگاه دومین تولیدکننده تریاک منطقه خاورمیانه، وضعیت ایران از بابت محاصره شدن بین دو تولیدکننده تریاک چگونه خواهد بود؟

رشد تجارت تریاک در هر کشور، وابسته به چند مولفه است؛ شرایط اقتصادی کشور، شرایط طبیعی مناطق مورد نظر برای کشت خشخاش، امنیت حاکم بر مناطق کشت خشخاش و قدرت دولت مرکزی برای مقابله با قاچاقچیان. اقتصاد تک‌محصولی و وابستگی ۹۵ درصدی کل درآمدهای عراق به فروش نفت، حیات این کشور را به‌شدت در معرض خطر قرار داده‌است. تحریم ۸ ساله‌ای که پس از صدور قطعنامه ۹۸۶ شورای امنیت ملل متحد و به دنبال حمله این کشور به کویت، به عراق تحمیل شد و اصطلاح «نفت در برابر غذا» را سر زبان دیپلمات‌های جهان انداخت، چشم‌انداز روشنی بود از آینده نابسامان اقتصاد این کشور. اقلیم عراق، در هر منطقه‌ای غیر از نواحی کوهستانی، مساعد کشت خشخاش است به شرط آنکه امنیت لازم برای خواب بذر فراهم باشد. اما نباید فراموش کرد که در تمام ماه‌های حکمرانی داعش در ایالات عراق، ارتزاق این گروهک تروریستی از درآمد تریاک انتقال یافته به کریدور منتهی به اروپا و آفریقا، سببی بوده که «جهاد» برای حفظ مزارع خشخاش در ایدئولوژی داعش، حتی از نسل‌کشی مخالفان خشونت‌طلبی و افراطی‌گری هم مهم‌تر باشد و به همین سبب، در طول سال‌های گذشته، چه در زمانی که القاعده در عراق جولان می‌داد و چه تا این ماه‌های اخیر، نیروهای داعش از مزارع خشخاش مانند گنجی ارزشمند حراست می‌کردند و به همین سبب، تلاش‌های دولت مرکزی عراق برای انهدام مزارع خشخاش و ممانعت از قدرت گرفتن خرده‌پاهای فعال در کشت و فراوری محصول نهایی، معمولاً ابتر ماند و باید دید از این پس که مافیای مواد مخدر، رقیب یک سویه‌ای برای دولت عراق است، این جنگ نابرابر، چگونه پیش خواهد رفت.

سیدحمید حسینی، دبیرکل اتاق بازرگانی ایران و عراق، در گفت‌وگو با «اعتماد» در تحلیل احتمال فعال شدن عراق به عنوان تولیدکننده دوم تریاک در منطقه خاورمیانه در حالی که از ولایت دیاله، به عنوان ولایت همچنان ناامن عراق به دلیل حضور حلقه داعش نام می‌برد و مسیر تردد سایر ولایت‌های عراق برای مبادلات تجاری را به سمت سوریه (همسایه غربی عراق) منتهی می‌بیند، می‌گوید: «عراق و کشورهای عربی چندان راغب به مواد مخدر و بخصوص تریاک نیستند و حتی از دخانیات هم استقبال نمی‌کنند و اتفاقاً، روانگردان‌ها و بخصوص، شیشه بین اعراب محبوبیت بالایی دارد. اما توسعه تجارت تریاک در عراق قابل پیش‌بینی بود و حتی ممکن است ایران به عنوان یکی از مسیرهای ترانزیت تریاک عراقی به سمت اروپا انتخاب شده باشد هرچند انتخاب مسیر سوریه محتمل‌تر است. البته عراق هیچگاه از نظر تولید تریاک، افغانستان دوم نمی‌شود چون اولا عراق برخلاف افغانستان، از نظر اقتصادی کشور ثروتمندی است و سالانه بیش از ۱۰۰ میلیارد دالر نفت می‌فروشد که درآمد حاصله هم در کشور هزینه می‌شود و مردم عراق در تنگنای مالی نیستند. دلیل دوم، این است که قاچاق مواد مخدر، کار دشواری است و عراقی‌ها اگر اهل کار و تلاش بودند، به زمین‌های حاصلخیز و کشاورزی رها شده‌شان رسیدگی می‌کردند. در گذشته نه‌چندان دور، عراق بزرگ‌ترین تولیدکننده خرمای دنیا بود و امروز، واردات خرما دارد و بازار داخلی را هم از دست داده. ما نباید نگران ترانزیت تریاک از مسیر ایران باشیم اما واردات مواد اولیه تولید شیشه از عراق به ایران نگران‌کننده است. البته این مواد هم در عراق ساخته نمی‌شود چون عراق، فاقد فرهنگ تولید و صنعت است و این مواد به صورت قاچاق به عراق می‌آید و نظارت بر گمرکات عراق هم چندان قدرتمند نیست که مانع از واردات غیرقانونی این مواد شود و محتمل است که قاچاقچی ایرانی هم خریدار اصلی مواد اولیه تولید شیشه باشد و مسیر عراق به ایران را امن‌تر از انتقال مستقیم مبدأ تولید به ایران دیده باشد.»

۱۴۵۸ کیلومتر؛ مرز بحران

مقامات ایران، پشت پرده و در گفت‌وگوهای غیرعلنی، دربارهٔ مخاطرات تولید تریاک در عراق صحبت می‌کنند اگرچه در ظاهر، وانمود می‌کنند که چنین اتفاقی اصلاً مورد تصور نیست. سکوت مسوولان وزارت امور خارجه [ایران] در قبال پرسش «اعتماد» دلیلی بر این ادعاست که افزایش تولید تریاک در عراق، ضامن نارنجکی است که هنوز کشیده نشده و هر واکنش مثبت یا منفی، می‌تواند اتاق فکر مافیای خاورمیانه را به اتخاذ تصمیمات جدید یا ویرایش سیاست‌های پیشین وادارد. منابع آگاه به «اعتماد» می‌گویند که یکی از مهم‌ترین دلایل حضور مسوولان نظامی ایران در عراق، رصد بی‌واسطه آخرین وضعیت ولایت‌های امن و ناامن و تأثیر هر تحرک مثبت و منفی در وضعیت ایران است که تولید مواد مخدر یا روانگردان هم بخشی از این مأموریت است. بسیار طبیعی است که وقتی ۵ ولایت استراتژیک کشور [ایران] در راسته یک‌هزار و ۴۵۸ کیلومتر مرز مشترک با عراق قرار گرفته باشند و فاصله زمینی مناطق مورد ظن تولید تریاک و کشت خشخاش، تا پرجمعیت‌ترین شهرهای این ۵ ولایت، کمتر از ۲۵۰ کیلومتر باشد، «عراق» در دستور کار متولیان حفاظت از امنیت ملی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی ایران، یک «مورد بسیار ویژه» خواهد بود و کوچک‌ترین اهمال دربارهٔ این مورد بسیار ویژه، می‌تواند از غرب ایران، زابل دومی بسازد که به گفته بومی‌هایش، اگر یک روز کاروان حمل «تلخی» (تریاک در گویش محلی ولایت شرقی کشور [ایران]) از دامن «تفتان» و ارتفاعات «خواجه» رد نشود، آن روز، به شب نمی‌رسد.

اما موضع متولیان سیاستگذاری مبارزه با مواد مخدر [ایران] در این باره چیست؟ محمود بیات، مدیرکل روابط بین‌الملل ستاد مبارزه با مواد مخدر [ایران] در گفت‌وگو با «اعتماد» تأیید می‌کند که ذرع به ذرع زمین‌های عراق، مستعد کشت خشخاش است اما شرایط امروز تجارت مواد مخدر از مرزهای عراق، فعلاً برای ایران خطرساز نیست.

«طبق نتایج گزارش مشترک وزارت بهداشت عراق و دفتر بین‌المللی کنترل مواد مخدر آمریکا در سال ۲۰۱۶، دولت عراق، از ترانزیت تریاک از مسیر عراق به سمت سایر کشورها ابراز نگرانی کرده اما این هشدار هم مطرح شده که مصرف تریاک، داروها و روانگردان‌ها در عراق افزایش یافته و ۳/۷ درصد جمعیت ۱۵ تا ۶۴ سال عراقی، مصرف‌کننده مواد مخدر هستند. طبق نتایج این گزارش، مصرف داروی مخدر فنتانیل در عراق رو به افزایش است که البته مأموران انتظامی عراق، کشفیات محموله‌های قاچاق این دارو در مسیر ترانزیت به سمت خاورمیانه را هم گزارش کرده‌اند. بنا بر گزارش دولت عراق، هرویین، تریاک، شیشه و حشیش مصرفی در عراق، محصول افغانستان بوده که از مسیر ایران به عراق ترانزیت شده. علاوه بر این، شواهد و قراین، قاچاق مواد مخدر از عراق به سمت مسیرهای مختلف ترانزیت را تأیید می‌کند چون گروه‌های تروریستی مستقر در عراق، از درآمد تجارت مواد مخدر برای بقای خود استفاده می‌کنند و یکی از مسیرهای ترانزیت، ترکیه به سمت بالکان (اروپای شرقی) است. البته آنچه تا امروز گزارش شده، این بوده که تریاک مکشوفه در گمرکات و مبادی خروجی عراق، تولید افغانستان است که به دلیل ناامن شدن مرزها، از ایران به عراق رسیده تا از عراق به سمت ترکیه و سپس، اروپا ترانزیت شود. اما کشت خشخاش برای تولید تریاک در عراق هم می‌تواند به عنوان یک فرضیه مطرح باشد و همان‌طور که رکود اقتصادی و حضور تروریست‌ها می‌تواند مشوق کشت خشخاش باشد، عکس آن هم ممکن است. خشخاش، گیاهی است که در فصل بهار سبز می‌شود و خاک چندان حاصلخیزی هم نمی‌خواهد. کافی است کشاورز عراقی، بذر خشخاش را در منطقه امن و دور از دسترس پلیس و نیروهای امنیتی بپاشد و به شکل سنتی و حتی بی‌نیاز از فرآوری، برداشت کند. اما حتی در صورت تأیید این فرض، عراق هیچگاه نمی‌تواند تولیدی با مقیاس افغانستان داشته باشد چون فاقد امنیت و درگیر جنگ است و در هیچ نقطه از عراق، فرصتی برای کشت و برداشت در سطح وسیع وجود ندارد. کشت محدود، مصرف محدود و درآمدزایی محدود هم دارد و بنابراین، حتی در صورت تولید تریاک در عراق، فعلاً خطری متوجه ایران نیست.»

دنیا تصمیم گرفته در مقابل این تهدید جدی، هیچ واکنشی نداشته باشد با این فرض که هر واکنشی می‌تواند دست‌های مؤثر در افزایش میدان تولید تریاک عراق را فعال کند. هرچند نمی‌توان تصور کرد که مافیای مواد مخدر، از این تصمیم بی‌خبر است و اتفاقاً باید هراس داشت از اینکه ممکن است سکوت امروز دولت‌ها، سال‌ها بعد، فرصت از دست رفته‌ای تلقی شود. آن زمان که قیمت تریاک عراق، موفق شده بازار پاکستان و میانمار را به کسادی بکشاند و نرخ تریاک افغانستان؛ بزرگ‌ترین تولیدکننده تریاک جهان را هم بشکند. گزارش ۲۰۱۷ سازمان ملل متحد دربارهٔ آخرین وضعیت تولید مواد مخدر در منطقه خاورمیانه حکایت از آن دارد که «تولید تریاک در حال افزایش است و در سال ۲۰۱۶، تولید جهانی تریاک در مقایسه با سال گذشته (۲۰۱۵) یک‌سوم افزایش یافت که این افزایش در درجه اول، به دلیل تولید بیشتر خشخاش در افغانستان بود. اگرچه تمام گروه‌های تروریست وابسته به سود حاصل از مواد مخدر نیستند، ولی برخی همچنان به آن وابسته‌اند. بدون عواید حاصل از تولید و قاچاق مواد مخدر، که تقریباً نیمی از درآمد سالانه طالبان را تشکیل می‌دهد، احتمالاً دسترسی و نفوذ طالبان آن چیزی نبود که امروز شاهد آن هستیم. حدود ۸۵ درصد از کشت تریاک در افغانستان در مناطقی انجام می‌شود که تحت نفوذ طالبان است.»

تولید مواد مخدر در عراق، خطر جدی برای ایران است

سعید صفاتیان، رئیس کارگروه کاهش تقاضای مواد مخدر در مجمع تشخیص مصلحت نظام [ایران]، دربارهٔ تهدید بالقوه توسعه کشت خشخاش در عراق برای ایران با تأیید شواهد مرتبط با کشت خشخاش در عراق، به «اعتماد» می‌گوید: «اگر می‌گوییم عراق، افغانستان نیست چون عراق، از درآمد فروش نفت ارتزاق می‌کند، توجه داشته باشیم که نفت، اقتصاد دولتی است اما کشت مواد مخدر، اقتصاد غیرقانونی است و کشت خشخاش فقط در صورتی توسعه می‌یابد که برای تولیدکننده، سودآور باشد و این اتفاق، در عراق و سوریه؛ دو کشور جنگزده حتماً خواهد افتاد چنان‌که در افغانستان هم شاهد بودیم. دولت افغانستان قادر به تأمین معیشت مردم نبود و در کشت جایگزین هم موفق نشد. ۴۲ کشور دنیا در افغانستان حضور دارند و آمریکا مدعی است که برای مبارزه با مواد مخدر، در افغانستان ۸ میلیارد دالر هزینه کرده اما با این همه هزینه، هیچ اتفاقی در افغانستان نیفتاد و تولید تریاک هم افزایش یافت. حالا سوریه یا عراق را در نظر بگیرید؛ گروه‌های تروریستی در این کشورها حضور دارند و دولت هر دو کشور، از نظر اقتصادی ضعیف است. این شرایط، احتمال تولید مواد مخدر یا روانگردان در هر دو کشور را افزایش می‌دهد. حالا باید ببینیم آیا برای قاچاقچی داخل عراق، ترانزیت مواد به ایران و انتقال از سمت ایران صرفه اقتصادی دارد یا خیر؟ و آیا پس از رشد تولید تریاک در عراق، شاهد ارتباط مافیای ایرانی و عراقی خواهیم بود یا خیر؟ پاسخ من به این سؤال، وقوع پولشویی مواد مخدر بین دو کشور همسایه است اگر، نظارت‌ها بر مقابله با تولید مواد مخدر یا روانگردان در عراق افزایش پیدا نکند چرا که فعالیت گروه‌های تروریستی در عراق و سوریه، ضامن تداوم تولید مخدرها و روانگردان‌هاست چون از درآمد فروش این مواد، ارتزاق می‌کنند و حتماً به دنبال مسیرهای ترانزیت خواهند بود و ایران می‌تواند یکی از مسیرهای ترانزیت باشد به این صورت که تریاک یا شیشه عراقی، از مرزهای غرب ایران وارد شده و به سمت ترکمنستان و گرجستان برود برای انتقال نهایی به روسیه یا اروپا. اما حتی اگر ایران، به عنوان مسیر ترانزیت انتخاب نشود و صرفاً، بخشی از تولیدات عراق به ایران قاچاق شود، در نهایت، خطر اصلی در همسایگی ما، تولید مواد مخدر در عراق است. عراق با ولایت‌های آذربایجان و کردستان ایران هم‌مرز است. اگر قیمت مواد مخدر وارد شده از افغانستان و از مرزهای شرقی، گران‌تر از مواد مخدر وارد شده از عراق و از مرزهای غربی باشد، یا حتی دسترسی به مواد مخدر عراقی، برای قاچاقچیان و خرده فروشان ایرانی، آسان‌تر یا حتی خلوص مواد مخدر عراقی، بیشتر باشد، الگوی مصرف در غرب ایران تغییر خواهد کرد و خطر مهم اینکه، بازار جدیدی برای تولیدات عراق در غرب ایران ایجاد می‌شود که حتماً به داخل [این] کشور هم سرایت می‌کند. اما این بازار جدید، اولین قربانیانش را در همان ولایت غربی [ایران] همجوار [عراق] می‌گیرد به این معنا که مواد مخدر هم در فهرست کالاهای قاچاق قرار می‌گیرد و کولبران غرب کشور [ایران]، به تدریج به قاچاقچیان مواد مخدر تبدیل می‌شوند.»

آیا «جنگ مواد» جهانگیر می‌شود؟

بیش از ۴۰ سال است که افغانستان، گوی سبقت تولید تریاک را از مثلث طلایی- میانمار، تایلند و لائوس- ربوده و این سه کشور واقع در جنوب شرقی آسیا، از نیمه دوم قرن بیستم، در رده‌های پس از افغانستان قرار گرفته‌اند. غیر از این سه کشور، میزان تولید تریاک در پاکستان، کلمبیا، گواتمالا و مکزیک هم در آن حد چشمگیر نیست که بتوانند وارد رتبه‌بندی‌ها بشوند. آنچه اکنون می‌تواند نگرانی از ماه‌های آینده را تقویت کند، توجه به اقدامات شبکه قاچاق مواد مخدر در افغانستان است. بنا به گزارش سازمان ملل متحد، افغانستان در سال ۲۰۱۷، تولید تریاک خود را ۸۷درصد افزایش داده و به ۹ هزار تن رسانده و به گفته پرویز افشار؛ سخنگوی ستاد مبارزه با مواد مخدر، سالانه بطور میانگین حدود ۳۰ درصد تولید تریاک افغانستان وارد ایران می‌شود. افت‌وخیز قیمت تریاک افغانستان طی ماه‌های آینده، نمودار غیررسمی اما قابل استنادی از وضعیت شبکه قاچاق مواد مخدر در عراق به دست خواهد داد. افزایش قیمت تریاک افغانی تا ۶ ماه آینده، باید به معنای توقف یا ثابت ماندن تولید تریاک در عراق تلقی شود اما هر آنچه به عکس اتفاق بیفتد، زنگ خطر بسیار جدی است برای ایران مگر آنکه شبکه قاچاق در عراق و افغانستان، هر یک انتخاب کنند که مسیر جداگانه‌ای بروند همچون گذشته؛ افغانستان در مسیر تولید و قاچاق مخدرها قدم بردارد و عراق به راه خود برای واردات و صادرات غیرقانونی پیش‌سازهای تولید روانگردان، هموار کردن مسیر ترانزیت هرویین افغانی به کشورهای عربی و حاشیه خلیج فارس و اروپا و شمال آفریقا، فعال‌سازی و حفظ حیات کارگاه‌های تولید مواد توهم‌زا ادامه دهد. اینکه مصرف داخلی، کشفیات یا ترانزیت، کدامیک دستخوش تغییر خواهد شد هنوز بی‌جواب است اما امسال، نگرانی جدیدی باید روی میز متولیان مبارزه با مواد مخدر [در ایران] قرار بگیرد؛ آیا این‌بار، تریاک عراقی هم برای بررسی میزان خلوص به مرکز تحقیقات پلیس مبارزه با مواد مخدر [ایران] ارسال می‌شود؟ و پرسش مهم‌تر؛ آیا جهان باید خود را برای رویارویی با «جنگ مواد» آماده کند؟
- بنفشه سام‌گیس / روزنامه اعتماد
کد مطلب: 77276
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/AA9qhQ
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل