نسخه قابل چاپ

نسخه وب

داخلی » خبر » بین‌الملل

عربستان در مسیر نوسازی

۲۲ سنبله ۱۳۹۶ ساعت ۹:۵۱

آل‌سعود در عربستان در دهه‌های گذشته از سنت‌های ویژه‌ای در سیاست خارجی و سیاست خارجی پیروی کرده‌اند به گونه‌ای که مسیر این کشور در این دو حوزه با کمترین فرازوفرود همراه بوده‌است. با این حال، محمدبن‌سلمان که در زمره نسل جدید شاهزادگان سعودی محسوب می‌شود، حامل ایده‌های جدید در هر دو حوزه سیاست داخلی و سیاست خارجی است.

آل‌سعود در عربستان در دهه‌های گذشته از سنت‌های ویژه‌ای در سیاست خارجی و سیاست خارجی پیروی کرده‌اند به گونه‌ای که مسیر این کشور در این دو حوزه با کمترین فرازوفرود همراه بوده‌است. با این حال، محمدبن‌سلمان که در زمره نسل جدید شاهزادگان سعودی محسوب می‌شود، حامل ایده‌های جدید در هر دو حوزه سیاست داخلی و سیاست خارجی است.

تا قبل از قدرت‌گرفتن محمدبن‌سلمان در هرم قدرت خاندان آل‌سعود، حکومت عربستان بیشتر به عنوان حکومتی محافظه‌کار شناخته می‌شد که از تغییرات در سیاست داخلی و خارجی استقبال نمی‌کرد. آن‌طور که از شواهد و قرائن برمی‌آید، ولیعهد جدید و جوان سعودی در تکاپو برای تغییر این سنت‌هاست. در بحث سیاست داخلی، او پروژه‌های بلندپروازانه‌ای را همچون طرح ۲۰۳۰ دنبال می‌کند و در سیاست خارجی نیز به‌نظر می‌خواهد به جنگی که در اثر ریشه‌دواندن اسلام‌گرای افراطی در منطقه درگرفته، پایان دهد. البته مهار ایران و بدل‌کردن آن به یک کشور غیرانقلابی، ازجمله اهداف محمدبن‌سلمان در بحث سیاست خارجی به‌شمار می‌رود.

تمامی این موارد ایده‌های جدیدی است که در سال‌های اخیر در مجموعه حاکمیت عربستان سعودی و به صحنه‌گردانی محمدبن‌سلمان مطرح شده‌است. البته جوانی محمدبن‌سلمان که باعث می‌شود در شرایط عادی دوران پادشاهی طولانی‌مدت را برای خود متصور باشد، نیز در این برنامه‌های بلندپروازانه بی‌تأثیر نبوده‌است. هرچند عملی‌بودن این برنامه‌ها، گذشته از توانمندی و ثبات قدم این شاهزاه سعودی، تا حدی زیادی نیز به دیگر بازیگران داخلی و منطقه‌ای نیز بستگی دارد، اما در هر صورت، از محمدبن‌سلمان به عنوان فردی یاد می‌شود که به دنبال تغییر سنت‌های دیرپا در سیاست داخلی و خارجی عربستان سعودی است.

همین حالا نیز نشانه‌هایی از تغییر لحن در سیاست خارجی عربستان دیده می‌شود که از جمله می‌توان به اظهارات محمدبن‌سلمان مبنی بر خروج از جنگ یمن یا مصافحه عادل الجبیر، وزیر امور خارجه عربستان، با وزیر امور خارجه کشورمان اشاره کرد. البته این تغییر لحن از چند تحول مختلف نشئت می‌گیرد. در لبنان بعد از معلق‌ماندن بحث ریاست‌جمهوری و نخست‌وزیری، سرانجام با توافقات صورت‌گرفته میشل عون به ریاست‌جمهوری و سعد حریری به نخست‌وزیری رسیدند. در بحث نفت نیز عربستانی‌ها از سیاست پایین نگه‌داشتن قیمت نفت کوتاه آمده و حتی با تولید نفت ایران بیش از سهمیه‌بندی موافقت کردند. در مقوله حج نیز توافقی دوجانبه برای اعزام حجاج ایرانی صورت گرفت که همگی نشان از تغییرات و نوسازی‌ها در سیاست خارجی این کشور دارد. البته برگزاری اجلاس ریاض با حضور ترامپ و بحرانی‌شدن مناسبات‌شان با قطر همچنان نشان از آن دارد که عربستان هم‌زمان به دنبال ایجاد تغییراتی در مناسبات منطقه است. البته مشکلاتی که در شورای همکاری کشورهای خلیج‌فارس برای عربستان به وجود آمد، عملاً قطر را به سمت ترکیه و ایران سوق داد. همه این تحولات در کنار هم، عربستان را به سمت ایجاد توازن در سیاست خارجی‌اش سوق داد تا از آن یک‌جانبه‌گرایی فاصله گرفته و رفته‌رفته به یک رویکرد چندجانبه‌گرایی یا به عبارت دقیق‌تر به همه‌جانبه‌گرایی در سیاست منطقه‌ای خود روی بیاورد. سفر اخیر مقتدی صدر به عربستان را نیز باید در همین رابطه تعبیر کرد. از یک‌سو، عراقی‌ها به دنبال آن هستند که بیش‌ازپیش خود را به جهان عرب نزدیک کنند و از سوی دیگر، عربستان نیز در ادامه عبور از سیاست یک‌جانبه‌گرایی نیاز داشت تا مناسباتی جدید را با عراق پساداعش تعریف کند. از دیگر سو، هرچند جایگزینی محمدبن‌نائف و محمدبن‌سلمان با مخالفت‌ها و مقاومت‌هایی همراه شد، اما عربستان سعودی به لطف برخورداری از یک ساختار داخلی باثبات و همچنین به دلیل مناسبات بین‌المللی، بعید است شاهد تغییرات بنیادین و انقلابی ازجمله فروپاشی آل‌سعود باشد؛ بنابراین روی‌کارآمدن محمدبن‌سلمان به جای محمدبن‌نائف با وجود برخی تفاوت دیدگاه‌ها در حوزه سیاست داخلی و سیاست خارجی محتمل نیست که به تغییرات رادیکالی در این کشور منجر شود، بلکه بیشتر می‌توان سیری از تغییرات تدریجی را برای عربستان متصور شد. به عبارت دیگر، به‌قدرت‌رسیدن این نسل جدید که به دنبال ایجاد اصلاحات و نوسازی‌هایی در ساختار سیاسی و قدرت در عربستان است، با فرازونشیب‌هایی در عرصه داخلی و بین‌المللی همراه خواهد شد. به هرحال، بخشی از جامعه عربستان در قبال این روند نوسازی مقاومت خواهد کرد که می‌تواند با تنش‌هایی همراه شود اما نمی‌توان انتظار تغییرات رادیکال یا حاد را در این کشور داشت.

-قاسم محبعلی / شرق