افزایش رقابت‌های تسلیحاتی در منطقه جنوب غرب آسیا

امروزه تجارت اسلحه به عنوان یکی از مولفه‌های رشد اقتصادی کشورهای تولیدکننده تبدیل شده است؛ تجارتی کنترل ناپذیر که در نتیجه آن، همه روزه هزاران انسان در سراسر جهان جان خود را از دست می‌دهند. در حالی‌که سود این تجارت عاید کشورهای ثروتمند می‌شود، پیامدهای آن عمدتاً کشورهای توسعه نیافته را متأثر می‌کند. آمارهای معتبر نشان می‌دهد رشد خرید تسلیحات در منطقه جنوب غرب آسیا در پنج سال اخیر در خور توجه بوده؛ به‌طوری‌که این افزایش از زمان جنگ سرد بی‌سابقه است.
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۱۸ اسد ۱۳۹۶ ساعت ۱۱:۵۴
افزایش رقابت‌های تسلیحاتی در منطقه جنوب غرب آسیا
امروزه تجارت اسلحه به عنوان یکی از مولفه‌های رشد اقتصادی کشورهای تولیدکننده تبدیل شده است؛ تجارتی کنترل ناپذیر که در نتیجه آن، همه روزه هزاران انسان در سراسر جهان جان خود را از دست می‌دهند. در حالی‌که سود این تجارت عاید کشورهای ثروتمند می‌شود، پیامدهای آن عمدتاً کشورهای توسعه نیافته را متأثر می‌کند. آمارهای معتبر نشان می‌دهد رشد خرید تسلیحات در منطقه جنوب غرب آسیا در پنج سال اخیر در خور توجه بوده؛ به‌طوری‌که این افزایش از زمان جنگ سرد بی‌سابقه است. بنابر گزارش مؤسسه تحقیقات بین‌المللی صلح استکهلم (SIPRI)، حجم تجارت تسلیحات نظامی به طور مداوم از سال ۲۰۰۴ در حال افزایش بوده است. براساس جدیدترین گزارش این مؤسسه واردات تسلیحات نظامی در دوره ۱۶–۲۰۱۲ قاره آسیا و اقیانوسیه ۷٬۷ درصد رشد داشته است که این رقم بالغ بر ۴۳ درصد از کل واردات جهانی تسلیحات را شامل می‌شود که بخش عمده این افزایش مربوط به منطقه جنوب غرب آسیا است.
به اعتقاد صاحبنظران حوزه بین‌الملل، سیاست‌مداران غربی در برهه‌های مختلف زمانی، مناطقی از جهان را متشنج می‌کنند تا با عقد قراردادهایی با کشورهای آن منطقه، بازاری برای فروش تولیدات اسلحه‌سازی خود پیدا کنند که تشدید رقابت تسلیحاتی در منطقه خاورمیانه شاهد این ادعاست. بعد از توافق برجام دولت‌مردان آمریکایی با به راه‌انداختن موجی از ایران‌هراسی و ایران‌ستیزی در منطقه، شیخ‌نشین‌های منطقه خلیج فارس را به انبار اسلحه تبدیل کرده‌اند.
همچنین سازمان‌های امنیتی آمریکا در گزارش‌های خود اعلام کرده‌اند جنگ‌های نیابتی جنوب غرب آسیا می‌تواند سال‌ها به طول بی انجامد که این امر سبب خواهد شد کشورهای درگیر منطقه به خرید تسلیحات گران‌قیمتی همچون جنگنده‌های اف-۳۵ (که گران بهاترین موجودی زرادخانه تسلیحاتی آمریکا در آینده محسوب می‌شود) هرچه بیشتر علاقه‌مند شوند. در این نوشتار تلاش شده است با استناد به گزارشات معتبر جهانی، جایگاه آمریکا در بازار تسلیحات را بررسی کرده و اهداف تشدید رقابت تسلیحاتی در منطقه مورد واکاوی قرار گیرد.

تجارت سلاح در جهان
تولید تسلیحات علاوه بر ایجاد اشتغال در صنایع نظامی کشورهای توسعه یافته به واسطه تحقیقات نظامی و نیز نیروی شاغل و گسترده در ارتش‌ها، با شکل دهی به وسایل ارتباطی و تدارکاتی این نیروها، بخش قابل ملاحظه ای از نیروی انسانی و اقتصاد ملی را تابع بازار تسلیحات و نظامی گری می‌کند. این وضعیت خود منجر به پیدایش نوعی تفکر می‌شود که براساس آن برای منافع بیشتر باید اندیشه نظامی و تولید اسلحه را رشد داد که این روند نظامی گری را در جهان تشدید خواهد شد. پس از جنگ جهانی دوم مقطع اصلی این رقابت شوم بین آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفت که به عنوان اصلی‌ترین شاخص تعیین میزان مبادلات دو اردوگاه و اعضای آن بود.

بازار سلاح جهانی را می‌توان به سه بخش تقسیم کرد:
۱. خرید و فروش قانونی دولت‌ها از شرکت‌ها
۲. فروش در بازار سیاه و «منطقه خاکستری» که در آن دولت، ارتش و سازمان‌های اطلاعاتی به منظور اجرای برنامه‌های پنهانی از جمله تغییرات سیاسی در کشورها، سلاح در اختیار طرف‌های درگیر قرار می‌دهند. امروزه پیشرفته‌ترین تسلیحات هم با کمترین مانع در بازار سیاه این تجارت جدید خرید و فروش می‌شود.
۳. قاچاق اسلحه هم در کنار قاچاق مواد مخدر، دارو و فحشا فعالیتی غیرقانونی و بسیار سودآور است. بنابراین حجم واقعی قاچاق اسلحه، به دلیل آن‌که در بازاری موازی بازار رسمی، موسوم به « خاکستری» انجام می‌پذیرد، همواره مبهم باقی می‌ماند.آمریکا و شوروی بخش عمده ای از بازار اسحله جهانی را تحت کنترل خود داشته‌اند. اما بعد از پایان جنگ سرد تجارت اسلحه به شدت افزایش یافته است. بنابر گزارش‌های سالیانه که از میزان خرید و فروش منتشر شده است، حجم مبادلات و تجارت اسلحه و سیستم‌های نظامی در پنج سال گذشته به شدت افزایش یافته تا جایی که این رقم از زمان پایان جنگ سرد تاکنون بی‌سابقه بوده است.
براساس گزارش انستیتو مطالعات صلح «سیپری» در استکهلم، هزینه‌های نظامی و تجارت اسلحه در جهان در سال ۲۰۱۳ میلادی بالغ بر ۱۷۵۰ میلیارد دلار بوده است. بر اساس این گزارش آمریکا با ۶۴۰ میلیارد دلار بودجه نظامی در صدر کشورها قرار دارد. پس از آمریکا، چین، روسیه و عربستان سعودی به ترتیب با ۱۸۸، ۸۸ و ۶۷ میلیارد دلار بیشترین بودجه نظامی و هزینه‌های دفاعی را به خود اختصاص داده‌اند.
طبق آخرین گزارش این مؤسسه (۲۰۱۷) صادرات و تجارت اسلحه از سال ۱۹۹۰ به بعد، در پنج سال اخیر به بزرگترین حجم خود رسیده است. در این گزارش آمده که بین سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۶ صادرات اسلحه در حدود ۸٫۴ درصد به تناسب سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۱۱ افزایش یافته است. طبق این گزارش آمریکا با ۳۳ درصد سهم صادرات تسلیحات در جهان در مقام اول بوده و روسیه با سهم ۲۳ درصدی در رتبه دوم قرار دارد. در فهرست رتبه‌بندی صادرات اسلحه، چین با ۶٬۲ درصد سومین کشور در تجارت تسلیحاتی در جهان محسوب می‌شود که به این ترتیب صادرات چین ۷۴ درصد افزایش داشته است.

افزایش رقابت‌های تسلیحاتی در منطقه جنوب غرب آسیا

طبق گزارش انستیتو مطالعات صلح سیپری، هزینه‌های نظامی جهان در سال ۲۰۱۵ بالغ بر ۱۶۷۶ میلیارد دلار بود که این مبلغ شامل ۲٫۳ درآمد ناخالص جهانیست. هزینه‌های جهانی در سال ۲۰۱۵ نسبت به سال ماقبل حدود یک درصد افزایش داشته است.

 افزایش رقابت‌های تسلیحاتی در منطقه جنوب غرب آسیا

مؤسسه صلح سیپری در سال ۲۰۱۶ گزارشی را منتشر کرد که در این گزارش ۱۰۰ شرکت بزرگ تولید اسلحه را در جهان دسته‌بندی کرده است. در جدول زیر ۱۰ شرکت برتر فروش اسلحه در جهان در سال ۲۰۱۴ معرفی شده است.

 افزایش رقابت‌های تسلیحاتی در منطقه جنوب غرب آسیا 
 
آمریکا،‌ بزرگترین تاجر اسلحه

آمریکا به عنوان قطب اصلی رشد و توسعه نظامی با فاصله نسبتاً زیاد با سایر کشورهای سازنده سلاح، مقام نخست صادرات اسلحه را دارا بوده است. به نحوی که این کشور از حدود سال‌های دهه ۱۹۷۰ بدین سو همواره حدود یک سوم سلاح‌های عمده‌ای که به جهان سوم صادر می‌شد، را برعهده داشته است و این مسئله ضرورت‌های توسعه اقتصادی و رشد را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.
برای نمونه در سال‌های ۱۹۷۴ و ۱۹۷۵، برای آمریکا و دیگر متحدان غربی سال‌های بسیار مهمی در افزایش صادرات اسلحه بود. زیرا در این سال‌ها قیمت نفت به میزان زیادی افزایش یافته بود و درآمد حاصل از این افزایش، به وسیله خرید تسلیحات از سوی کشورهای نفت خیز و یا در حال توسعه، به سوی صادرکنندگان سلاح بازگشت.
این در حالی است که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان سیاست‌های نظامی و دفاعی، دیپلماسی نظامی فراگیر آمریکا در قالب تولید و صادرات اسلحه یکی از مهم‌ترین متغیرهای رشد کم و عقب ماندگی حدود نیمی از کشورهای جهان و عامل اصلی ناامنی در مناطق بحرانی همچون خاورمیانه و آسیای مرکزی است. در این میان مهم‌ترین کشورهای وارد کننده اسلحه، کشورهای نفت خیز جنوب غرب آسیا از جمله امارات عربی متحده، قطر، عربستان، ترکیه، عمان، اردن، رژیم غاصب اسرائیل می‌باشد.
به رغم سیاست‌های اعلامی آمریکا، این کشور کماکان بزرگ‌ترین بودجه نظامی جهان را دارد. این کشور در سال ۲۰۱۲ تنها در بخش دفاعی خود بیش از ۶۸۰ میلیارد دلار هزینه کرد که با کشور بعد از خود یعنی چین اختلاف بسیاری دارد. چین در این سال ۱۶۶ میلیارد دلار برای بخش دفاعی هزینه کرد.

افزایش رقابت‌های تسلیحاتی در منطقه جنوب غرب آسیا

اکنون آمریکا با صرف بیشترین هزینه در بخش نظامی خود و در دست داشتن بیش از ۳۰ درصد صادرات سلاح جهان، در لیست «رقابت تسلیحاتی جهان» رده اول را به خود اختصاص داده است. این کشور به ویژه در سایه تحولات پس از ۱۱ سپتامبر به بزرگ‌ترین فروشنده اسلحه جهان تبدیل شد. بین سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۱ ارزش توافق‌های تسلیحاتی آمریکا با کشورهای در حال توسعه ۱۱۲ میلیارد دلار اعلام شد که ۷۹ درصد این توافق‌ها مربوط به کشورهای خاورمیانه بود.

افزایش رقابت‌های تسلیحاتی در منطقه جنوب غرب آسیا

جالب اینجاست که بخش قابل توجهی از فروش تسلیحات آمریکا به دولت‌هایی است که سالیان سال در فهرست تحریم این کشور بوده‌اند. بعد از ۱۱ سپتامبر علاوه بر کشورهای عربی غنی از نفت، کشورهایی همچون پاکستان، هند و اندونزی هم که زمانی حق خرید تسلیحات آمریکایی را نداشتند از تحریم خارج شدند و اقدام به عقد سفارش‌هایی قابل توجه نمودند. از سویی دیگر، فروش حجم زیاد تسلیحات سبب شد خط تولید هواپیماهایی مانند جنگنده اف-۱۶ یا هواپیمای سی -۱۷ که پنتاگون به آنها نیاز نداشت، کماکان به فعالیت خود ادامه دهد. علاوه بر هند و پاکستان، تحریم‌های تسلیحاتی کشورهای تاجیکستان، صربستان و مونته نگرو، ارمنستان و آذربایجان که به عنوان متحدان اصلی آمریکا در جنگ با تروریسم شناخته شدند، لغو شد و آنها نیز به جمع خریداران تسلیحات آمریکایی پیوستند. در واقع حادثه یازده سپتامبر با شکل‌دادن به نوعی نظامی گیری، میزان خرید و فروش تسلیحات و تجهیزات جنگی را به طور فزاینده‌ای افزایش داد.

منطقه جنوب غرب آسیا انبار تسلیحات غرب
منطقه جنوب غرب آسیا یکی از مناطقی بود که به طور اجتناب ناپذیری درگیر جنگ سرد شد و به عنوان یک خرده سیستم تابع مناسب جهانی شد. این منطقه به لحاظ اهمیت ژئواستراتژیکی و ژئواکونومیکی محیط مناسبی برای رقابت دو ابرقدرت بود. با پایان جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، آمریکا بیش از دوران جنگ سرد در منطقه مستقر شد به گونه‌ای که برخی معتقدند که نمی‌توان آمریکا را عضوی از این منطقه ندانست. در بسیاری از موارد نقشی که در امور و موضوعات منطقه ای بازی می‌کند بسیار پر رنگ تر از کشورهای عضو منطقه است. به زعم دولتمردان واشینگتن منطقه جنوب غرب آسیا محیطی است که با ارزش‌ها غربی‌ها ناسازگار است و از این رو این منطقه برای آنها تهدیدزا و نامطلوب است. آمریکا برای پیگیری اهداف راهبردی خود در حوزه‌های سیاسی و اقتصادی، نیاز به ایجاد تنش و بحران در منطقه دارد. دخالت‌های سیاسی در کشورهای منطقه و روی کار آوردن مهره‌های خود در این کشورها از این منظر قابل ارزیابیست. از سوی دیگر برخی از دولت‌های عضو منطقه برای تأمین امنیت کشور خود، خواهان حضور یک دولت خارجی مانند آمریکا، بریتانیا و فرانسه هستند. به عنوان نمونه با حمله صدام حسین به کویت و حمله نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا به عراق، باعث شد تا کشورهای حوزه خلیج فارس به انعقاد پیمان‌های نظامی شامل احداث پایگاه‌ها و تسلیحات نظامی با غرب بویژه آمریکا اقدام کنند.
به اعتقاد کارشناسان حوزه بین‌الملل این تحولات را بخشی از سناریو کشورهای غربی برای تثبیت حضور خود در این منطقه و بازاریابی محصولات نظامی خود می‌دانند. از این رو تحولات دیگری همچون؛ حادثه ۱۱سپتامبر، حمله و اشغال کشورهای افغانستان و عراق به بهانه مبارزه با تروریسم، بروز بحران سوریه و ظهور داعش در ادامه این سناریو برنامه‌ریزی شده است. بعد از فروکش جنگ و بحران‌های منطقه ای، کشورهای غربی برای حل مشکلات اقتصادی خود دنبال تنوع بازارهای تولیدات نظامی در منطقه شدند. در تداوم این سناریو سیاستمداران آمریکایی به مدد تبلیغات گسترده سیاست ایران هراسی و هلال شیعی در منطقه و ادعاهای بی‌پایه همچون تهدید هسته‌ای و نفوذ رو به رشد ایران در منطقه، بازار فروش این سلاح‌ها را بیش از پیش داغ کرده‌اند. به عبارتی دیگر منطقه جنوب غرب آسیا بویژه خلیج فارس به بازاری برای فروش سلاح‌های غربی تبدیل شد.

خرید تسلیحات کشورهای حاشیه خلیج فارس
کشورهای حاشیه خلیج فارس هرساله میلیاردها دلار تجهیزات نظامی پیشرفته از آمریکا می‌خرند و هدف از این اقدام افزایش توان رویارویی با جمهوری اسلامی ایران است. «دیوید مکیبی» سخنگوی بخش امور نظامی- سیاسی وزارت خارجه آمریکا در این خصوص فروش تسلیحات به کشورهای عربی منطقه اظهار داشت: شش کشور شورای همکاری خلیج فارس تاکنون موشک‌های دفاع هوایی بالستیک، بالگردهای هجومی، ناوچه‌ها و موشک‌های ضد زره پیشرفته را از این کشور دریافت کرده‌اند. وی افزود: با توجه به تعهد ما به شرکای خود در خلیج فارس در نشست ماه مه گذشته «کمپ دیوید»(۲۰۱۷)، هر تلاشی را برای تسریع در فروش انجام داده‌ایم و از آن موقع تاکنون وزارت دفاع و امور خارجه مجوز فروش بیش از ۳۳ میلیارد دلار تجهیزات دفاعی به ۶ کشور حاشیه خلیج فارس را مهیا کرده است. این مقام آمریکایی افزود: علاوه بر این‌ها دولت آمریکا ۴۵۰۰ نمونه از انواع سلاح‌های هدایت شونده را در سال ۲۰۱۵ به کشورهای حاشیه خلیج فارس فروخته است.

الف) عربستان سعودی
ولع سیری ناپذیر عربستان سعودی به خریداری تسلیحات و تجهیزات نظامی، این منطقه را به یکی از داغ‌ترین و جذاب‌ترین بازارهای جهان برای تولیدکنندگان اسلحه تبدیل کرده است. عربستان سعودی بزرگترین واردکننده تسلیحات آمریکایی در منطقه خاورمیانه محسوب می‌شود. در سال‌های ۱۹۵۰ تا ۲۰۰۶، عربستان سلاح و تجهیزاتی به ارزش ۷۹ میلیارد و ۸ میلیون دلار از آمریکا خریداری کرد که تقریباً یک‌پنجم ارزش صادرات آمریکا به دیگر کشورهای دنیاست. طبق آمار و گزارش‌های متعدد دیگری عربستان سعودی دومین کشور واردکننده تسلیحات نظامی در جهان در دوره ۱۶–۲۰۱۲ بوده است که ۲۱۲ درصد افزایش نسبت به دوره ۱۱–۲۰۰۷ نشان می‌دهد. تنها در سال ۲۰۱۵، عربستان سعودی به دلیل حمله به یمن و مسلح‌کردن تروریست‌های منطقه در عراق و سوریه ۹ میلیارد و۳۰۰ میلیون دلار تسلیحات خریداری کرده است که این رقم نسبت به سال قبل از آن ۵۰ درصد رشد نشان می‌دهد. از این میزان، ۸۰۰ میلیون دلار صرف خرید جنگنده‌های اف-۳۵ و انواع موشک‌های هوا به هوا، هوا به زمین و سطح به سطح شده است.
همچنین بر اساس گزارش تحقیقی سالانه گروه اطلاعاتی نشریه دفاعی جینز چاپ بریتانیا(HIS Jane's)، در سال ۲۰۱۴ عربستان سعودی بیش از ۴ / ۶ میلیارد دلار را صرف خرید اقلام دفاعی کرده که این کشور نسبت به سال گذشته رشد ۵۴ درصدی در واردات تسلیحات داشته است. به گزارش مؤسسه «بیزینس مانیتور اینترنشنال (BMI)، هزینه‌های دفاعی عربستان در بودجه سال ۲۰۱۴ این کشور معادل ۶۰ میلیارد دلار بوده و برآورد می‌شود که تا سال ۲۰۱۸ به ۷۲ میلیارد دلار برسد.

بزرگترین قرارداد خرید تسلیحات آل سعود
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا سفر به عربستان (۳۰ اردیبهشت ۹۶) را به عنوان اولین سفر خارجی خود در مقام رئیس جمهوری انتخاب کرد. یکی از دستاوردهای مهم سفر ترامپ به عربستان امضای قرارداد فروش تسلیحات نظامی به ارزش ۴۶۰ میلیارد دلار به عربستان بود. کاخ سفید در طی بیانیه ای اعلام کرد: «در جریان سفر دونالد ترامپ به عربستان سعودی قراردادی به ارزش ۴۶۰میلیارد دلار با این کشور به امضاء رسانده است. این توافق که بخشی از آن به ارزش ۳۵۰میلیارد دلار است برای مدت ۱۰ سال و بخش ۱۱۰میلیارد دلاری آن به صورت آنی و در جریان سفر کنونی ترامپ، عملیاتی و اجرا خواهد شد. این بسته تجهیزات و خدمات نظامی به منظور تقویت امنیت عربستان و منطقه خلیج فارس و نیز در برابر تهدیدات ایران بوده و در راستای تقویت توانمندی این کشور در مشارکت در عملیات‌های ضدتروریستی در منطقه به انجام می‌رسد.» لیست خریدهای تسلیحاتی عربستان اعلام شده شامل موارد زیر است:
- ۱۳٫۵ میلیارد دلار برای خرید هفت آتش بار سامانه پدافند موشکی THAAD با بازه تحویل ۲۰۲۳ الی ۲۰۲۶
- ۴٫۴۶ میلیارد دلار جهت خرید ۱۰۴ هزار عدد مهمات هوا به زمین در پنج نوع شام GBU 31v3،GBU-10 ،GBU-12 ،GBU-31v1 ،GBU-38
- ۶٫۶۵ میلیارد دلار جهت بهبود و ارتقای سامانه‌های پدافندی پاتریوت عربستان با کار در بازه زمانی ۲۰۱۸ الی ۲۰۲۷
- ۲ میلیارد دلار جهت خرید هواپیمای پشتیبانی سبک هوایی با زمان‌بندی اجرای نامشخص؛ این احتمال وجود دارد که برنده این قرارداد و گزینه قابل ارائه از سوی آن یکی از گزینه‌های برنامه پشتیبانی هوایی ارتش آمریکا با نام OA-X باشد.
- ۲ میلیارد دلار برای ۴ هواپیمای جدید که شبیه به مدل JSTARS نیروی هوایی آمریکا خواهند بود و در نقش سامانه نظارت و شناسایی هوابرد تاکتیکی مورد استفاده خواهند گرفت؛ در آمریکا هواپیماهای جدید این نسل در سال ۲۰۲۴ وارد خدمت می‌شوند.
- ۵٫۸ میلیارد دلار برای خرید ۳ فروند KC-130J و ۲۰ فروند C-130J در کنار پشتیبانی تا سال ۲۰۲۶؛ تحویل از سال ۲۰۲۲ آغاز خواهد شد.
- ۶٫۲۵ میلیارد دلار جهت پشتیبانی هشت ساله از ناوگان جنگنده‌های F-15 عربستان به همراه قرارداد ۲۰ میلیون دلاری کمک به برنامه مطالعاتی پیرامون جنگنده‌های F-15 C/D
- ۲ میلیارد دلار جهت خرید تعداد نامشخصی قایق گشتی مارک ۶ (MK-VI) با زمان تحویل نامشخص
- ۶ میلیارد دلار جهت خرید چهار فروند گشت ناو ساخت صنایع لاکهید مارتین با طرحی براساس شناورهای رزمی لیتورال؛ بازه تحویل ۲۰۲۵ الی ۲۰۲۸–۲٫۳۵ میلیارد دلار جهت تغییر و ارتقای حدود ۴۰۰ دستگاه از خودروهای رزمی برادلی موجود در ارتش سعودی در کنار قرارداد خرید ۲۱۳ دستگاه جدید به ارزش ۱٫۳۵ میلیارد دلار
- ۱٫۵ میلیارد دلار برای خرید ۱۸۰ هویتزر با بازه تحویل ۲۰۱۹ الی ۲۰۲۲–۱۸ میلیارد دلار جهت خرید سیستم C4I و یکپارچه سازی آن؛ جزئیات و زمانبندی اجرا گفته نشده است.
- دو ماهواره سنجش از دور به ارزش ۸۰۰ میلیون دلار و دو ماهواره به جهت هشدار زودهنگام فضا پایه و ارتباطات ماهواره‌ای به ارزش ۴ میلیارد دلار و یک قرارداد هم به ارزش ۴۰ میلیون دلار برای سامانه‌های ارتباط ماهواره‌ای.

ب) امارات متحده عربی
در سال‌های اخیر، خرید تجهیزات نظامی امارات متحده عربی از کشورهای غربی بویژه آمریکا در حال افزایش بوده است که طبق گزارشات رسمی رتبه دوم در منطقه را بعد از عربستان سعودی به خود اختصاص داده است. به عنوان نمونه آمریکا یک قرارداد ۳٫۵ میلیارد دلاری را برای تأمین سیستم‌های ضد موشکی پیشرفته برای امارات در سال ۲۰۱۱ به امضاء رسانده است که این اقدام بخشی از برنامه تقویت فوری نظامی کشورهای متحد آمریکا در همسایگی ایران به حساب می‌آید. از سوی دیگر، این اولین فروش خارجی سیستم‌های ضد موشکی معروف به تاد (سیستم دفاعی ارتفاع بالا) محسوب می‌شود. این سیستم برای نابود کردن موشک‌هایی با برد کوتاه و متوسط در داخل و خارج از جو زمین کاربرد دارد. امارات اولین کشوری است که سامانه تاد را از آمریکا خریداری می‌کند.
از سوی دیگر امارات متحده عربی بالغ بر ۶/ ۸ میلیارد دلار سامانه‌های دفاعی (بیش از مجموع واردات اقلام دفاعی در کشورهای اروپای غربی) را در سال ۲۰۱۴ وارد کردند. آمریکا بزرگ‌ترین سود برنده از بازار گرم تسلیحات در این منطقه بوده است که در سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ به ترتیب ۶ و ۴/ ۸ میلیارد دلار تسلیحات به کشورهای این منطقه صادر کرده است. امارات متحده عربی بودجه نظامی خود را که کمتر از ۱۰ میلیادر دلار در سال ۲۰۰۵ بود به ۲۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۴ افزایش داده و آمریکا تأمین کننده اصلی تسلیحات امارات بوده است. خریدهای امارات از آمریکا از جمله شامل سه اسکادران جت‌های پیشرفته اف-۱۶ می‌شود.
طبق آخرین آمار در سال ۲۰۱۷ آمریکا فروش اسلحه به ارزش دو میلیارد دلار به امارات متحد عربی را تصویب کرده است. آژانس همکاری امنیتی و دفاعی آمریکا با صدور اطلاعیه ای اعلام کرد: در زمینه فروش سلاح به امارات متحده عربی که مورد تأیید وزارت امورخارجه آمریکا قرار گرفته، اطلاعاتی در اختیار کنگره این کشور قرار داده شده است. در لیست سلاح‌هایی که فروش آنها مورد تأیید قرار گرفته شامل؛ فروش و استقرار ۶۰ فروند موشک بالستیک آنتی (ردیاب) پاتریوت ساخت شرکت لاکهید مارتین، ۱۰۰ فروند موشک بالستیک تاکتیکی ساخت شرکت ریتئون و مقادیر زیادی مهمات و تجهیزات نظامی می‌باشد. در اطلاعیه وزارت دفاع آمده است: قراردادی که تصویب شده به سیاست خارجی و امنیت ایالات متحده کمک خواهد کرد زیرا باعث ارتقاء سطح امنیت یکی از متحدان مهم آمریکا خواهد شد که نیرویی برای ثبات سیاسی و پیشرفت اقتصادی در منطقه خاورمیانه بوده و همچنان هست.

ج) قطر
روابط نظامی آمریکا با قطر به پیش از جنگ خلیج فارس و حمله به عراق بازمی‌گردد. مهمترین پایگاه نظامی آمریکا در حوزه خلیج فارس در این کشور قرار دارد. در سال ۱۹۹۶پایگاه عملیاتی هوایی العدید در ۳۵ کیلومتری جنوب دوحه، پایتخت قطر و در ۷۰ کیلومتری مرز مشترک این کشور با عربستان سعودی با هزینه‌ای بالغ بر یک میلیارد دلار ساخته شد. این پایگاه از سال ۲۰۰۱ به مهمترین مقر هوایی آمریکا در آسیا و منطقه جنوب غرب آسیا تبدیل شده است. آمریکا هم اکنون از این پایگاه که ۱۰ هزار نیروی نظامی در آن حضور دارد، برای انجام پروازها و بمباران مواضع داعش در عراق و سوریه استفاده می‌کند.
نیروی هوایی قطر دارای ۱۲ فروند میراژ ۲۰۰۰ و ۱۵ فروند میراژ اف-۱ است. طبق اظهارات وزارت امورخارجه آمریکا، قطر در سال ۲۰۱۴، بیش از ۲۳ میلیارد دلار تجهیزات نظامی شامل بالگردهای آپاچی، موشک‌های پاتریوت و هواپیما خریداری کرده است.
براساس گزارش مؤسسه سیپری، در دوره ۱۶–۲۰۱۲ نسبت به دوره ۱۱–۲۰۰۷، واردات اسلحه قطر ۲۴۵ درصد افزایش یافته است. در سال ۲۰۱۶، قطر قراردادی ۱۱میلیارددلاری را با پنتاگون منعقد کرده است تا بالگردهای تهاجمی آپاچی و سامانه‌های دفاع هوایی ژاولین و پاتریوت را خریداری کند. همچنین در این سال ۲۰۱۶ آمریکا ۷۲ فروند هواپیمای اف ۱۵ کیو ای به ارزش ۲۱ میلیارد دلار را به قطر فروخته است. در بحبوحه تنش‌ها میان عربستان و هم پیمانانش با قطر، دولت آمریکا با فروش ۳۶ فروند هواپیمای اف ۱۵ به دوحه به ارزش ۱۲ میلیارد دلار موافقت کرد.
علاوه بر این قطر همکاریهای نظامی گسترده ای نیز با فرانسه دارد. به عنوان نمونه فرانسوا اولاند، رئیس جمهور وقت فرانسه در طی سفرهی که منطقه خاورمیانه و قطر داشت قرارداد فروش جنگنده به قطر را امضا کرد. این قرارداد که به ارزش ۷ میلیارد دلار بود شامل تحویل ۲۴جنگنده رافائل ساخت شرکت فرانسوی «داسو» به قطر است. این جنگنده‌ها در ماموریت‌های شناسایی به کار گرفته می‌شوند. در توافقی دیگر فرانسه همچنین متعهد به آموزش ۳۶خلبان، حدود ۱۰۰مهندس و افسر امنیتی قطر شده است.

د) رژیم صهیونیستی
کمک به اسرائیل و تقویت این کشور هم سیاست دیگری به منظور تضعیف قدرت منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران است. ظرف ۴۰ سال گذشته، آمریکا تأمین‌کننده انواع تسلیحات و تجهیزات نظامی برای رژیم صهیونیستی بوده است. از سوی دیگر آمریکا خود را متعهد به حفظ بقاء و امنیت اسرائیل می‌داند و به همین منظور رژیم اشغالگر قدس را به پیشرفته‌ترین سلاح‌های جنگی از جمله کلاهک‌های هسته‌ای مجهز کرده‌است. آمریکا هر سال حدود ۲۰۰ میلیون دلار به سیستم دفاع موشکی گنبد آهنین کمک می‌کند. پنتاگون برای سال مالی ۲۰۱۳ بیش از ۲۲۰ میلیون دلار برای گسترش این سپر موشکی از کنگره درخواست کرد. حدود ۱۰۰ میلیون دلار دیگر هم برای دیگر طرح‌های دفاع هوایی اسرائیل درخواست شد. آمار نشان می‌دهد از سال ۱۹۴۹ یعنی از نخستین روزهای تأسیس رژیم صهیونیستی تاکنون، آمریکا بالغ بر ۱۱۵ میلیارد دلار کمک در اختیار این رژیم قرار داده است که حدود ۷۰ میلیارد دلار آن نظامی است.

جمع بندی و تحلیل
کشورهای غربی و بویژه آمریکا در تداوم سیاست خاورمیانه ای خود تلاش دارند تا ضمن یافتن راهکاری برای خروج آبرومندانه از شکست در منطقه (عراق، افغانستان) در عین حال حداکثر تلاش خود را برای ایجاد شکاف و هراس در ناحیه خلیج فارس به بهانه قدرت یابی ایران و شیعیان در منطقه و در نتیجه در غلتیدن هرچه بیشتر کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس به دامان آمریکا را دنبال می‌کند. بدین ترتیب مقامات آمریکایی می‌کوشند به نگرانی‌های خاموش اعراب در رابطه با ایران دامن بزنند و بدین ترتیب این کشورها را ترغیب به همکاری‌های نزدیک تر با آمریکا از یک سو و خریدهای هنگفت تسلیحاتی از سوی دیگر نمایند. ایجاد رقابت برای خرید تسلیحات نظامی بین کشورهای منطقه‌ای را می‌توان از منظر اقتصادی و ژئوپلیتیکی ارزیابی کرد.
تقویت قابلیت‌های دفاعی عربستان، امنیت آمریکا را در یک بخش بسیار مهم از جهان که نگرانی‌های فزاینده ای بر سر برنامه هسته‌ای ایران وجود دارد، بهبود خواهد بخشید. آمریکا مدعی است که زرادخانه‌های موشکی ایران باعث بروز نگرانی برای کشورهای عرب حوزه خلیج فارس شده است. اما تحلیلگران و کارشناسان معتقدند که فروش این تسلیحات باعث تقویت هژمونی نظامی آمریکا در منطقه می‌شود و در بردارنده توازن قوا وکنترل ژئوپولیتیکی برای کاخ سفید خواهد بود. واشینگتن همچنین قصد دارد با فروش این تسلیحات همچنان نفوذ خود را در منطقه حفظ کند و از سوی دیگر با امضای این قراردادهای عظیم، تولیدکنندگان و سازندگان تسلیحات نظامی در آمریکا در زمانی که اقتصاد این کشور با مشکلات جدی روبرو است این فرصت را می‌دهد تا فعالیتشان را رونق دهند.
اما مولفه‌ای دیگر که مستمسک کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس در رابطه با ایران است میزان نفوذ ایران در عراق و نزدیکی دولت‌های دو کشور به لحاظ انگیزه‌های مذهبی است. این عاملی است که حساسیت اعراب به ویژه کشورهای عربی با اقلیت جمعیت شیعه را برمی‌انگیزد. کشورهای عرب حاشیه جنوبی خلیج فارس بر این باور هستند که حضور دو دولت شیعه در این ناحیه که دارای روابط دوستانه هستند، موجب به هم خوردن توازن منطقه ای شده و این روند جمعیت شیعه پراکنده در محدوده خلیج فارس و استان الشرقیه عربستان سعودی را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
اهداف کشورهای غربی و آمریکا در رابطه با فروش‌های جدید تسیلحاتی به کشورهای حوزه خلیج فارس را می‌توان در موارد ذیل خلاصه کرد:
ـ مقابله با قدرت یابی و افزایش حوزه نفوذ جمهوری اسلامی ایران در سطح حوزه خلیج فارس و منطقه جنوب غرب آسیا
ـ افزایش وابستگی کشورهای عرب خلیج فارس به واشینگتن به ویژه در ابعاد نرم‌افزاری و سخت‌افزاری نظامی؛
ـ نمایش تعهد آمریکا به حفظ امنیت کشورهای جنوب خلیج فارس با حضور گسترده نظامیان آمریکایی در قالب پایگاه‌های عظیم هوایی و دریایی و زمینی در این کشورها و آمادگی برای اجرای طرح‌های مشترک نظامی مانند سپر دفاع موشکی با این کشورها؛
ـ فروش تجهیزات پیشرفته نظامی به کشورهای عرب حوزه خلیج فارس، باعث می‌شود تا آمریکا چرخه اقتصادی خود را رونق داده و از رشد بیکاری در این کشور بکاهد.
- رحیم خجسته / پایگاه پژوهش خبری صداوسیما

کد مطلب: 72620
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/b2D4Gw
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل