«داعش» در جهان توسعه‌یافته / رضا داوری‌اردکانی

وقتی از جهان توسعه نیافته می‌گوییم، نسبت با توسعه و تجدد را در نظر داریم. توسعه نیافتگی امری مربوط به دوران مدرن است.
تاریخ انتشار : يکشنبه ۸ حوت ۱۳۹۵ ساعت ۱۰:۳۶
«داعش» در جهان توسعه‌یافته / رضا داوری‌اردکانی
کسی جهان قدیم را توسعه نیافته نمی‌داند. توسعه نیافتگی وضع جامعه‌ای است که می‌خواهد متجدد شود و نشده است. پس توسعه نیافتگی را از تجدد و توسعه جدا نمی‌توان دانست.
مع هذا می‌دانم وقتی داعش را با خشونت و تروریسمش به غرب که آورنده حقوق بشر و آزادی و برابری زن و مرد است، نسبت می‌دهیم این نسبت به آسانی درک نمی‌شود و حتی عجیب به نظر می‌آید وجهش هم این است که ما معمولاً به تاریخ نگاه مکانیکی و جزئی بین داریم و نمی‌دانیم و نمی‌خواهیم بپذیریم که دورانهای تاریخی پیچیدگی دارند و در درونشان تضادها هست.
هیچ تاریخی چندان بسیط نیست که یک اصل روشن بر آن حاکم باشد و در راه روشنی که توانایی سیر آن را دارد پیش برود. این جهت در ابتدای یک دوره تاریخی همه چیز آشکار نیست اما به تدریج و در طی بسط تاریخ تضادها آشکار می‌شود و البته گاهی هم در این بسط چیزهایی پنهان می‌شود و از نظر دور می‌ماند.
داعش و گروه‌های خشن گرچه به سنن دینی متوسل می‌شوند برآمده از شرایط سرخوردگی و پرورده هوای شکست در راه غربی شدن هستند و شاید در زمانی که تضادهای تجدد کم و بیش آشکار شده است بتوان این گروه‌ها را مظهر خشونت و کینه‌توزی پنهان در باطن تجدد در برابر تعلق خاطر به آزادی و بهبود وضع بشر دانست. (از یاد نبریم که جهان جدید بر اساس اصل تسلط بشر بر همه چیز و اثبات قدرت بشر ساخته شده است) اگر این تفسیر را بپذیریم، این دعوی مسلمانی داعش سرپوش کینه پنهان در باطن تجدد شده است که البته این معنی در خودآگاهی داعش نمی‌تواند جلوه و جایی داشته باشد.
تجدد که به جهان قدیم رسید، بیشتر به ظاهر اخلاقی آن توجه شد و همه خواستند این ظاهر را داشته باشند. یعنی زندگی بهتر می‌خواستند و می‌اندیشند که می‌توانند در صنعت و کشاورزی و سیاست به فاصله نسبتاً کوتاهی به جایی برسند که اروپای غربی رسیده است، بی آنکه بدانند و بپرسند که از چه راهی آن وضع حاصل شده و چرا ۲۰۰ سال گذشته است و آنها در همان‌جا که بوده‌اند، مانده‌اند.
شکست در راه توسعه، شکست تاریخی بزرگی است و آثار و عوارض روحی و اخلاقی و سیاسی خاص دارد. به نظر من مردمی که در راه توسعه شکست خورده‌اند باید تأمل کنند که راه توسعه و تجدد غربی را به آسانی نمی‌توان طی کرد ولی به هر حال آنها که از راه ماندند بعضاً در مقابل تجدد قرار گرفتند.
پیداست که وقتی گفته شود خشونت امثال داعش با تجدد نسبت دارد گفته‌ای عجیب به نظر می‌آید. گروهی که می‌گویند همه احکام دین باید اجرا شود چگونه می‌تواند نماینده‌ای از شأن تجدد باشد؟ ولی وقتی دین به ظاهر ظاهر تبدیل می‌شود و با جان هیچ پیوندی ندارد عجیب نیست که جان از جای دیگر دستور بگیرد و عجبا این دستوری است که غرب و تجدد غربی بیشتر بر ضد خود و برای ویرانگری جهانی که در تاریخ تجدد ساخته شده است می‌دهد.
ما که در معنی و شرایط تضاد و تناقض تأمل نکرده‌ایم و به حکم عادت زبانی جمع دو متضاد و دو متناقض را محال می‌دانیم، به دشواری می‌توانیم دریابیم که غرب چگونه در کار ویرانی خویش وارد می‌شود. اکنون داعش و امثال آن در ظاهر و حتی در عمل آگاه خود، دشمن غربند. اینکه قدرت‌های سیاسی اینجا و آنجا از وجودشان سوءاستفاده می‌کنند امری مربوط به ظاهر قضیه است. این ظاهر و تمام ظواهر جهان در حال توسعه به باطن تجدد و وضع آن بستگی دارد.
پس فکر نکنیم که قدرت‌های غربی هرچه بخواهند می‌کنند. درست است که بن لادن پرورش یافته مدرسه غربی است و قدرت‌های جهانی به بن لادن کمک کردند که در افغانستان آشوب پدیدآورد و بن لادن این نقش را ایفا کرد اما آیا ۱۰۰ سال پیش غربی‌ها می‌توانستند بن لادن بسازند و اگر می‌توانستند وجود بن لادن به دردشان می‌خورد؟ (یا آن زمان، زمان لورنس عربستان بود) در این زمان است که به آسانی بن لادن و ابوبکر بغدادی ساخته و پرداخته می‌شوند و مصرف هم دارند و مهم اینکه نشانه مرحله‌ای از مراحل ضعف و سستی تاریخ تجددند.
پس اینکه گفته شد داعش و امثال آن محصول غرب اند مقصود این نیست که آنها آشنایان تجدد یا صرفاً آلت سیاسی قدرتهای جهان اند بلکه به اقتضای روح توسعه نیافتگی و احساس عمیق شکست در طریق غربی شدن به نفرت و خشونت و توحش رو کرده‌اند. جهان توسعه نیافته صورتی از تجدد ناقص است. این جهان وقتی دستش به ظواهر تجدد نمی‌رسد به دست یافتنی‌ترین وجوه آن دست می‌یازد و چون از عهده ساختن برنمی آید ویران می‌کند.
کد مطلب: 65590
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/gb8bYv
مرجع : خبرآنلاین
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل