نسخه قابل چاپ

نسخه وب

داخلی » خبر » بین‌الملل

آیا خاورمیانه در ۲۰۱۷ همچنان پرتنش باقی خواهد ماند؟

محمدرضا یوسف نژاد

۲۲ جدی ۱۳۹۵ ساعت ۱۵:۱۵

مرجع : خبرگزاری ايرنا

تحلیلگران و ناظران امور بین‌الملل در مورد وقایع مهم سال گذشته (۲۰۱۶) هم عقیده هستند که نام خاورمیانه بیش از سایر مناطق جهان تکرار شده است؛ کودتای نافرجام ترکیه، قطع روابط دیپلماتیک ایران و عربستان، قطعنامه شورای امنیت علیه رژیم صهیونیستی، آزادسازی حلب وغیره همگی از وقایع مهم جهان در این سال بود.

بحران سوریه از جمله مهمترین مسائل خاورمیانه است که در سال ۲۰۱۶ شاهد تحولات گوناگونی بود؛ ورود نظامی ترکیه به خاک سوریه با هدف جلوگیری از ایجاد منطقه کردنشین در شمال سوریه و درادامه تلاش رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه برای ایجاد جبهه جدیدی در این بحران، آزادسازی شهر حلب که استراتژی تروریست‌ها در سوریه و کشورهای حامی آنان را به چالش کشید، تقویت هر چه بیشتر حکومت سوریه نسبت به گذشته در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی با حمایت‌های نظامی، مالی و دیپلماتیک ایران و روسیه انجام شد.

این بحران در سال ۲۰۱۷ به دلیل گرایش نسبی ترکیه به جبهه روسیه و ایران، تغییر ظاهری شیوه اجرای سیاست‌های کاخ سفید در رابطه با سوریه، تغییر توازن قدرت در سطح داخلی میان گروه‌های مسلح سوری، کردها، داعش و حکومت سوریه، خروج نسبی عربستان از دایره کشورهای تصمیم‌گیرنده و ورود احتمالی مصر ورژیم صهیونیستی به این دایره قطعاً همچنان ادامه خواهد داشت.

در کشور عراق، هدف آمریکا این بود که با آزادسازی استان نینوا، نیروهای داعش به سمت استان دیرالزور در سوریه سرازیر شوند؛ اما نیروهای عراقی با کمک الحشد الشعبی نقشه واشنگتن را نقش بر آب کردند. اکنون در سال جاری باید منتظر برنامه‌های جدید آمریکا با هدف مقابله با نیروهای الحشد الشعبی باشیم.

روابط دیپلماتیک ایران و عربستان در سال ۲۰۱۶ پس از اعدام روحانی برجسته شیعیان عربستان شیخ نمر النمر وحوادث پس از آن، به طور کامل قطع شد که این مسئله سبب اوج‌گیری مداخله عربستان به شکل نیابتی در بحران‌های سوریه و عراق، تلاش برای اخلال در سیاست داخلی لبنان و فعالیت ویژه برای کشیدن پای ایران به جنگ یمن گردید.

عربستان که در سال ۲۰۱۶ تقریباً به طور کامل در پی رقابت با ایران بود، امسال، سال سختی را در پیش رو خواهد داشت؛ اعتراضات داخلی، اختلافات درون حکومتی، مشکلات مالی واقتصادی، بن‌بست در یمن، شکست راهبردهای از پیش تدوین شده در مورد سوریه و عراق، رقابت کاریزماتیک با مصر و سیاست‌های دونالد ترامپ در گرایش مجدد آمریکا به سمت رژیم صهیونیستی، از جمله مواردی هستند که حکومت عربستان با آنها دست به گریبان خواهد بود.

پس از وقوع تنش میان قاهره و ریاض، مصر تمام تلاش خود را برای تبدیل شدن به یک قدرت مستقل در خاورمیانه به کار بست تا نهایتاً بعد از رای مثبت به دو طرح کاملاً متضاد در شورای امنیت سازمان ملل و پیش‌نویس قطعنامه کم‌سابقه علیه رژیم صهیونیستی، سال ۲۰۱۶ را با حفظ روابط خود با واشنگتن و گرایش نسبی به سمت مسکو - به عنوان یک بازیگر تقریباً مستقل - به پایان برد؛ این کشور در سال ۲۰۱۷ از یک سو رقابت سختی با عربستان در جهت ایفای نقش 'برادر بزرگ' اعراب در پیش دارد و از سوی دیگر باید در انتظار واکنش تل آویو به وقایع ماه دسامبر گذشته شورای امنیت باشد.

رژیم صهیونیستی که در اواخر ۲۰۱۶ با قطعنامه ۲۲۳۴ شورای امنیت به شوک سیاسی دچار شد؛ امسال در راستای جلوگیری از تکرار چنین وقایعی تلاش خواهد کرد از سایه‌نشینی در بحران خاورمیانه خارج خواهد شود، اما باید دید که آیا از توانایی حضور در درگیری‌های سیاسی و نظامی خارج از مرز و همزمان حفظ امنیت داخلی خود برخوردار است یا خیر.

دلیل بروز این شمار زیاد حوادث در سال گذشته، تمرکز درگیری‌های جهانی در این منطقه بوده که طبعاً سبب جهانی شدن ماهیت و فرم وقایع این منطقه شده است.

در رابطه با ایران، باید بر روی سیاست‌های دولت جدید آمریکا تأمل کرد. فشار بر افکار عمومی با افزایش ایران هراسی و اسلام هراسی و مهم تر از همه، چگونگی روند اجرای برجام یقیناً می‌تواند در میزان کنش‌های سیاسی در خاورمیانه تأثیر گذار باشد.

نشنال اینترست می‌نویسد: ترامپ باید منتظر بماند تا تهران برجام را نقض کند و تا آن موقع باید یک بازبینی و مرور جامع از همکاری ایران در زمینه برجام داشته باشد.

این پایگاه اطلاع‌رسانی ادامه می‌دهد: ترامپ کنگره را ترغیب خواهد کرد که با ارائه لایحه جدید تحریم‌ها، به صورت تدریجی تحریم‌های کنگره علیه ایران را مجدداً اعمال کنند.

نشنال اینترست افزود: ترامپ باید به یاد داشته باشد که از بین بردن برجام به خودی خود هدف نیست، بلکه هدف، بازگرداندن ایران به میز مذاکره است تا مجدداً توافقی با این کشور حاصل شود که به صورت مؤکد تضمین کند ایران برای همیشه تسلیحات اتمی را کنار می‌گذارد.

پایگاه اطلاع‌رسانی 'اعماق' وابسته به گروه تروریستی 'داعش' اعلام کرد، پس از شکست‌های اخیر ترکیه در شهر الباب در مرز سوریه، ارتش ترکیه هفت هزار نیروی دیگرعازم سوریه کرده است.

پس از آن‌که اردوغان در ۲۳ دسامبر گذشته اعلام کرد ارتش ترکیه به زودی با انجام عملیاتی، شهر الباب را به طور کامل از کنترل داعش خارج خواهد کرد، خبرگزاری اعماق اعلام کرد که نیروهای ویژه ترکیه که قصد داشتند کنترل بیمارستان 'الفاروق' واقع در غرب الباب را به دست گیرند، با مقاومت و حملات انتحاری اعضای داعش ودادن تلفات بسیار پا به فرار گذاشتند و خودروها و تجهیزات نظامی آنها به دست داعش افتاد.

بدون تردید، شکست نیروهای مجهز ارتش ترکیه در الباب، پس از تهاجم غیرقانونی به این منطقه و بدون هماهنگی با حکومت سوریه، ضربه سختی به اعتبار بین‌المللی ارتش ترکیه در مبارزه با داعش در سوریه و منطقه وارد خواهد کرد. آن هم ارتشی که عنوان چهارمین ارتش قدرتمند جهان و دومین ارتش قوی ناتو را یدک می‌کشد.

اگر انتظار داشته باشیم این حجم از بی‌ثباتی -که شاید در تاریخ خاورمیانه بی‌سابقه است-، با راهکارهای دیپلماتیک برطرف شود، امیدوار کننده اما نشدنی است؛ به دلیل آنکه راهبردها و سیاست‌های کلان کشورهای اسلامی از نظر ماهوی تفاوتی اساسی با یکدیگر دارند و به طور قطع، می‌توان پیش‌بینی کرد این روند در سال ۲۰۱۷ نیز ادامه یابد و خاورمیانه همچنان هارتلند (قلب) بحران‌ها و وقایع جهانی باشد.

-محمدرضا یوسف نژاد