۱
 

احزاب سیاسی پاکستان

تاریخ انتشار : چهارشنبه ۱۴ قوس ۱۳۸۶ ساعت ۰۶:۲۹
احزاب سیاسی پاکستان
قبل از استقلال پاکستان احزاب و گروه هایی در این سرزمین شکل گرفته بود که بعد از استقلال هم فعالیت آن ها ادامه یافت؛ اما درسال هایی که حکومت نظامی در این کشور تشکیل می شود فعالیت احزاب متوقف می گردد. چنانچه از سال ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۲ و از سال ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۵این ممنوعیت فعالیت وجود داشت. مهمترین احزاب پاکستان در حال حاضر به این شرح معرفی می شوند.  حزب مسلم لیگ این حزب در درسامبر ۱۹۰۶ با عنوان حزب مسلم لیگ سراسر هند، با رهبری محمدعلی جناح تأسیس شد، و تا زمان استقلال پاکستان فعالیت داشت. پس از استقلال در سال ۶۲ حزب مسلم لیگ پاکستان شکل گرفت که ابتدا به گروه قیوم معروف بود. این حزب قدیمی ترین حزب پاکستان است و از جمله اهداف این حزب ایجاد یک کشور با سیستم اسلامی توأم با سازندگی و پیشرفت واقعی است که در پرتو آن، تمامی روابط درکشور بر اساس عدل و انصاف باشد، تا مردم پاکستان را به صورت یک ملت پیشرفته در آورد. این حزب بعدها به سه شاخه با سه رهبر تقسیم شد و در سال ۱۹۷۹ به دو شاخه طرفدار حکومت پیر پاگارا، و مخالف حکومت تقسیم شد. در سال ۱۹۸۵ محمدخان جونجو از گروه پاگارا به نخست وزیری رسید، این حزب بعد از مرگ ضیاء الحق در انتخابات سال ۱۹۸۸ اتحادی از احزاب اسلامی به نام اتحاد دمکراتیک اسلامی تشکیل داد. حزب مسلم لیگ در انتخابات سال ۱۹۹۰ درمقابل حزب مردم بی نظیر بوتو به پیروزی رسید و رهبر آن نوازشریف، نخست وزیر شد.  حزب مردم پاکستان حزب مردم در سال ۱۹۶۷ به وسیله ذوالفقار علی بوتو با این هدف تأسیس شد، که پاکستان را به یک کشور فدرال، متکی بر چهار اصلِ دین اسلام، نظام جمهوری، سوسیالیسم و مردم سالاری، تبدیل کند. این حزب در سال۱۹۷۰ در اولین انتخابات عمومی، اکثریت کرسی های مجلس ملی را در پاکستان غربی به دست آورد. رهبر حزب مردم به دنبال شکست ائتلاف این حزب با حزب عوامی لیگ پاکستان شرقی، بعد از استقلال بنگلادش رئیس جمهور شد. پس از تصویب قانون اساسی در سال ۱۹۷۳ و اعلام سیستم پارلمانی ذوالفقار علی بوتو به مقام نخست وزیری برگزیده شد و اکثریت کرسی ها را در انتخابات سال ۷۷ به دست آورد. با کودتای ضیاءالحق، ذوالفقار علی بوتو رهبر حزب مردم بازداشت و بعد محاکمه و اعدام شد(۱۹۷۹).
در مارس ۱۹۸۱ حزب مردم همراه با ۸ حزب دیگر « نهضت اعاده ی دموکراسی» را پایه گذاشت، که با حکومت نظامی وقت مخالفت داشت. نصرت بوتو، بیوه ی ذوالفقار علی بوتو رئیس و بی نظیر بوتو دختر وی معاون حزب شدند. بعضی مقامات حزب به این انتخاب اعتراض داشتند که منجر به انشعاب ناموفق مرتضی بوتوشد. با وجود اختلاف داخلی در انتخابات سال ۱۹۸۸ اکثریت کرسی ها به حزب مردم تعلق گرفت و بی نظیر نخست وزیر شد. این حزب رقابت فشرده ای با حزب مسلم لیگ پیدا کرد و متناوباً به قدرت رسید. رهبری شاخه ی انشعابی از حزب مردم پس از کشته شدن  مرتضی بوتو برادر بی نظیر به عهده ی غنوه بوتو همسروی قرار داده شد. در سال ۱۹۹۶ گروهی از ناراضیان حزب مردم شاخه ی جدیدی ایجاد کردند؛ این انشعاب در بیست و نهمین سال تأسیس حزب مردم شکل گرفت و نام شاخه بوتو را بر آن گذاشتند. این شاخه توسط برخی از رهبران رده دوم تأسیس شده و به وسیله یک شورای موقت سه نفره اداره می شود. حزب مردم شاخه اصلی در ۹ مارس ۱۹۹۷ بی نظیر بوتو را رهبر مادام العمر معین کرد.  حزب جماعت اسلامی جماعت اسلامی در ماه اوت ۱۹۴۱ توسط یک گروه هفتاد و پنج نفره از علاقمندانی که دعوت سید ابوالاعلی مودودی را اجابت کرده بودند در لاهور تشکیل شد. هدف غایی و ایده آل جماعت اسلامی عبارت بود از «این که نظام زندگی بشری در تمامی ابعاد خود به پرستش خداوند و پیروی از ارشادات پیامبر او قیام نماید». اما هدف میان مدت و اجرایی جماعت آماده کردن یک گروه سازمان یافته و منظم از مسلمانان مخلص بود که قابلیت پیشبرد اسلام و به پیروزی رساندن آن در شبه قاره را داشته باشند.
جماعت اسلامی پس از تشکیل در سال ۱۹۴۱ به سرعت در سرتاسر شبه قاره هند گسترش یافت. با این حال سرعت گسترش آن در حدی نبود که جماعت را قادر سازد تا در سیر وقایعی که منجر به تقسیم شبه قاره شد به دخالت مستقیم بپردازد. وقتی شبه قاره تجزیه شد، جماعت اسلامی هم به دو جماعت اسلامی در هند و پاکستان تقسیم شد. مودودی همراه با ۳۸۵ نفر از دیگر اعضا، پاکستان را انتخاب کردند و این مرحله ی جدیدی در زندگی سیاسی و روشنفکری مودودی بود که طی آن وی افکار احیاگرانه و اصول گرایانه ی خود را به پیش برد. در پاکستان، جماعت اسلامی به عنوان یک حزب تمام و کمال وارد صحنه سیاسی گردید. تشکیل پاکستان و جدایی آن از هند به خاطر اسلام و با هدف پیشبرد فرهنگ اسلامی در شبه قاره بود. بنابراین، جماعت اسلامی امکان یافت که جایگاه خود را در صحنه ی سیاسی پاکستان پیدا کرده و با گسترش پایگاه اجتماعی خود به مرور زمان بر اهمیت خود بیفزاید. برنامه ی کلی جماعت عبارت بود از اسلامی کردن پاکستان از طریق فعالیت های دینی، لذا از سال ۱۹۴۱ خط مشی دینی سیاسی را در پیش گرفت که در آن واقعیات سیاسی و موضوعات اجتماعی در بستری از یک حرکت اصلاح طلبانه ی اسلامی -که هدف بزرگ تر جماعت بود- معنی می یافتند.
پس از استقلال پاکستان، جماعت اسلامی پاکستانی ها را از پذیرش مشروعیت دولت یا به عبارتی بیعت با آن تا زمانی که اسلامی نشده است، منع کرد. برای مقابله با دولت در امر تدوین قانون اساسی، مودودی مبادرت به تشکیل یک ائتلاف اسلامی با سایر احزاب اسلامی و علمای مستقل نمود. در پی مذاکرات و مباحثات گسترده در خصوص قانون اساسی که از زمان ۱۹۴۷ تا ۱۹۵۶ به طول انجامید و با خشونت و درگیری های متعدد –که طی آن ها دو بار مودودی زندانی گردید- همراه بود. نهایتاً اتحاد اسلامی موفق شد بسیاری از خواسته های خود را وارد قانون اساسی سال ۱۹۵۶ بنماید.
مودودی و دیگرعلما، بر اسلامی بودن قانون اساسی صحه گذاشتند و خود را آماده ی اسلامی کردن نهادهای دولتی نمودند. قبول اسلامی بودن قانون اساسی راه را برای جماعت اسلامی به منظور مشارکت مستقیم تر در سیاست باز کرد. در سال ۱۹۵۷ مودودی با اعلام آمادگی جماعت اسلامی برای شرکت در انتخابات ملی سال ۱۹۵۸، فی الواقع مشروعیت حکومت را به رسمیت شناخت. با این حال پیروزی آن ها در مسأله ی قانون اساسی چندان دوام نیاورد. در سال ۱۹۸۵ نیروهای مسلح تحت فرماندهی ژنرال ایوب خان که مخالف دخالت دین در سیاست بود، کنترل اوضاع را در پاکستان به دست گرفتند.
در طول یک دهه پس از کودتای ایوب خان ساختار سیاسی پاکستان تحت کنترل گروهی از نخبگان اقتدارگرا و دیوان سالار قرار گرفت که به شدت با جماعت اسلامی و متحدین آن مخالف بودند. دفاتر جماعت تعطیل و فعالیت های آن محدود شد و چاپ مطالب رهبران آن در نشریات متعلق به دولت ممنوع گردید. مودودی دو بار در زمان حکومت ایوب خان به زندان افتاد و در نتیجه جماعت اسلامی تلاش های خود را بر روی برکناری ایوب خان و برقراری یک فضای سیاسی مطلوب که در آن قادر به انجام فعالیت های دینی باشد متمرکز ساخت و نهایتاً به ائتلافی از احزاب سیاسی غیر مذهبی و سکولار که خواهان اعاده دموکراسی بودند، پیوست. در حقیقت دوران ایوب خان هر چه بیشتر جماعت اسلامی را سیاسی کرد و آن را به سمت تبدیل شدن به یک حزب سیاسی به معنای اخص خود سوق داد، به نحوی که نتیجه این تحول را در دوره ی بعد از ایوب خان می توان به وضوح مشاهده کرد. در سال ۱۹۷۰ جماعت اسلامی در انتخابات پارلمان شرکت کرد، اما تنها موفق به کسب تعداد معدودی کرسی گردید.
تجزیه پاکستان شرقی(بنگلادش) و به قدرت رسیدن ذوالفقار علی بوتو در سال ۱۹۷۱ باعث تشدید فعالیت های سیاسی جماعت اسلامی گردید. محتوای سوسیالیستی برنامه های سیاسی حزب مردم پاکستان به رهبری بوتو، جماعت اسلامی را به مقابله با دولت در موضوعات متعدد کشانید و دوباره ائتلافی بین احزاب اسلامی و سکولار صورت گرفت که رهبری آن با جماعت اسلامی و تحت لوای یک جنبش اسلامی بود. مودودی شخصاً نقش برجسته ای در این خصوص ایفاء نمود. وی اگرچه در سال ۱۹۷۲ از امیری جماعت اسلامی کناره گیری کرده بود، اما در سال ۱۹۷۷ پس از دستگیری امیر وقت جماعت اسلامی مجدداً به صحنه برگشت و رهبری مخالفان بوتو را در دست گرفت. نهایتاً در جولای ۱۹۷۷ دولت بوتو که وجهه ی مردمی خود را کاملاً از دست داده بود در اثر کودتای نظامی ژنرال ضیاءالحق سقوط کرد.
کاملاً طبیعی بود که اسلام گرایی و توجه به شعائر اسلامی که در جامعه رشد کرده بود، نمی توانست از سوی ضیاءالحق که به دنبال کسب مشروعیت برای دولت خود بود مورد غفلت قرار گیرد. بدین ترتیب مودودی در حکومت ضیاء در منصب یک دولتمرد ارشد قرار گرفت. توصیه های او از سوی رهبران کشور مورد عمل قرار می گرفت و نظرات و ارشادات او تیتر بزرگ روزنامه ها را تشکیل می داد. مودودی این موقعیت را تا زمان مرگ خود در سال ۱۹۷۹ حفظ کرد.
دوران یازده ساله حکومت ضیاء(۸۸-۱۹۷۷) دوره ای از موفقیت و نفوذ سیاسی بی سابقه ای برای جماعت اسلامی بود. در این مقطع، جماعت به نیروی سیاسی و عقیدتی عمده ای در رأس هرم قدرت پاکستان مبدل گردید. رهبران جماعت مناصب مهم دولتی را اشغال کردند و نظرات ایشان عموماً در برنامه های دولت ملحوظ شد. سیاست های ضیاءالحق در خصوص استقرار نظام سیاسی جدیدی مبتنی بر تعالیم اسلام و حاکم کردن شریعت اسلامی در شئون مختلف اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی پاکستان از تعالیم جماعت اسلامی دانسته شده است. با این حال علی رغم نفوذ فوق العاده در سطوح بالا، جماعت اسلامی نتوانست پایگاه اجتماعی خود را توسعه داده و خارج از کانال هایی که توسط دولت برای آن فراهم می گردید، اعمال نفوذ سیاسی کند. در نتیجه همچنان که محبوبیت مردمی ضیاءالحق کاهش می یافت جماعت اسلامی نیز شاهد افول اقبال سیاسی خود گردید. پس از مرگ ضیاء جماعت اسلامی تنها موفق به کسب ۸ کرسی در انتخابات پارلمانی ۱۹۸۸ و۱۹۹۰ گردید. در انتخابات سال ۱۹۹۳ حتی موقعیت بدتری پیدا کرد و تنها ۳ کرسی به دست آورد. در این انتخابات جماعت اسلامی تحت عنوان یک جبهه جدید سیاسی به نام جبهه اسلامی پاکستان وارد صحنه انتخابات شد که به هر حال موفقیتی در پی نداشت. در انتخابات متعدد بعدی نیز وضعیت کم و بیش به همین شکل بود.
با این حال علی رغم عملکرد ضعیف انتخاباتی نباید از نظر دور داشت که جماعت اسلامی هنوز یک نیروی سیاسی قدرتمند با نفوذ اجتماعی و فرهنگی قابل توجه در صحنه سیاسی پاکستان به شمار می رود. نفوذی که عمدتاً از ساختار تشکیلاتی آن و از تأثیری که بر عوامل دینی در تعادل سیاسی پاکستان دارد، سرچشمه گرفته است. در حقیقت جماعت اسلامی از ابتدا سعی داشته است تا بیشتر خود را به صورت یک امت مطرح نماید تا یک حزب سیاسی معمولی. تأسیس آن با این هدف بود که از یک سو نمایانگر تجدیدحیات اسلام باشد و از سوی دیگر یک الگوی تشکیلاتی برای مسلمانان شبه قاره فراهم آورد که با تمسک به آن یا تقلید از آن بتوانند حقوق سیاسی و خواسته های اجتماعی از دست رفته خود را احیا نمایند. به همین جهت به جای آن که برای تبدیل شدن به یک حزب مردمی فراگیر تلاش نماید ترجیح داد تا به صورت امتی از مسلمانان مخلص که می خواهند پیشرو جامعه در مکتب خود باشند، باقی بماند. به عبارت دیگر، جماعت اسلامی سعی کرده است تا با ارائه یک مدل سازمان یافته در صحنه سیاسی پاکستان پیش قراول نبرد برای انقلاب اسلامی باشد.
قابل ذکر است که حزب جماعت اسلامی در دوران اول حکومت بی نظیر بوتو از نوازشریف حمایت کرد و هنگامی که نوازشریف به حکومت رسید وی را به عدم اجرای دقیق قوانین اسلامی متهم نمود. جماعت اسلامی روابط نزدیکی با حزب اسلامی داشت و به همین دلیل نوازشریف را به حمایت کامل از گلبدین حکمتیار دعوت می کرد. هفته نامه تکبیر که سردبیر آن در دسامبر ۹۴ در کراچی ترور شد مربوط به حزب جماعت اسلامی است. مطبوعات پاکستان به نشانه اعتراض به این ترور یک روز تعطیل شد. رهبر کنونی جماعت اسلاتمی قاضی حسین احمد است و دفتر مرکزی آن در لاهور قرار دارد.  جمعیت العلمای اسلام حزب جمعیت العلمای اسلام از گروهی حنبلی مذهب و رسته ی اصحاب حدیث، معتقد به مکتب دیوبندی که نزدیک به وهابیت می باشند شکل گرفته است. این حزب در سال ۱۹۴۵ با رهبری مولانا شیبر احمد عثمانی برای حمایت از تأسیس پاکستان به وجود آمد و در سال۱۹۵۰ مجدداً احیا شد و بر تدوین قانون اساسی مبتنی بر اصول و ضوابط اسلامی تأکید می نمود. در انتخابات سال ۱۹۷۷ در اتحاد ملی پاکستان در مقابل حزب مردم قرار گرفت و در انتخابات بعد از ضیاءالحق آراء قابل توجهی نداشت.  جمعیت العلمای پاکستان جمعیت العلمای پاکستان که یک حزب اسلامی عامه پسند، سنی مذهب و معتقد به سنت ها است در سال ۱۹۴۸ تأسیس شد. این حزب که رهبری آن را مولانا شاه احمد نورانی به عهده دارد مدعی است که از اصول مترقیانه اسلام پیروی می کند. جمعیت علمای پاکستان در انتخابات سال ۱۹۷۰، هفت کرسی در مجلس به دست آورد و در انتخابات سال ۱۹۷۷ جزو اتحاد ملی در مقابل حزب مردم قرار گرفت. این حزب در سال ۱۹۸۱ به نهضت اعاده دموکراسی پیوست و در سال ۱۹۹۰به اتحاد دموکراتیک اسلامی ملحق شد. جمعیت العلمای پاکستان در سال ۱۹۹۱ در اعتراض به سیاست نوازشریف در جنگ خلیج فارس از اتحاد کناره گیری کرد.  حزب عوامی ملی حزب عوامی ملی که در سال ۱۹۶۸ تأسیس شد از منافع دهقانی و کارگری حمایت می کند و در زمان شوروی سابق  به مسکو گرایش داشت. مرکز فعالیت این حزب ایالت سرحد شمال غربی پاکستان است. حزب عوامی ملی در فوریه ۱۹۷۵ به اتهام فعالیت های تروریستی و خرابکارانه و فعالیت در جهت انفصال استان بلوچستان و سرحد شمال غربی ممنوع از فعالیت شد. رهبر این حزب در دسامبر ۱۹۷۷ از زندان آزاد گردید، اما در سال ۱۹۷۹ در دوران ضیاءالحق فعالیت او دوباره  ممنوع اعلام شد. حزب عوامی ملی طرفدار فدرالیسم و سوسیالیسم است که از دخالت شوروی در افغانستان و دولت دست ناشنده ی آن حمایت نمود. این حزب بعد از انتخاباتسال  ۱۹۸۸ با حزب مردم دولت ائتلافی در سرحد شمال غربی پاکستان تشکیل داد و با استعفای پنج وزیر آن از کابینه دولت ایالتی سقوط کرد و با عزل بی نظیر بوتو در اوت سال۱۹۹۰ اکثریت آراء را در انتخابات ایالتی سرحد شمال غربی به دست آورد. رهبر این حزب آقای اجمل ختک می باشد در انتخابات سال ۱۹۹۳ سه کرسی در مجلس فدرال به دست آورد.  نهضت قومی مهاجر نهضت قومی مهاجردر سال ۱۹۷۸ با شعار حمایت از اردو زبانانی که از هند به پاکستان مهاجرت کرده اند تشکیل شد. این نهضت خواهان آن است که این مهاجرین به عنوان یک قوم در کنار سندی ها، پنجابی ها، بلوچ ها و پتان ها محسوب شوند.
نهضت قومی مهاجردر انتخابات سال ۱۹۸۸، ۱۴ کرسی به دست آورد و در ائتلاف با حزب مردم دولت فدرال را تشکیل داد. در ایالت سند به دنبال استعفای سه وزیر این حزب، دولت ایالتی سقوط کرد. حزب نهضت قومی مهاجردر سال ۱۹۸۹ ارتباط خود را با حزب مردم قطع کرد و مدعی شد حزب مردم به توافق خود عمل نکرده است. الطاف حسین رهبر نهضت قومی مهاجر ، دولت نوازشریف را در سال ۱۹۹۲ متهم کرد که قصد از بین بردن این تشکل را دارد. این حزب انتخابات سال ۱۹۹۳ را تحریم کرد و مدعی شد مورد تهدید ارتش قرارگرفته است. خشونت های قومی در سال ۱۹۹۴ در ایالت سند ادامه یافت و دولت، نهضت قومی مهاجررا مسؤول خشونت ها اعلام کرد. به همین دلیل رهبران این حزب از جمله الطاف حسین به زندان محکوم شدند. در سال ۱۹۹۵ مذاکرات بین دولت و نهضت قومی مهاجر با بن بست مواجه شد و طرحی که برای توافق تهیه شده بود به امضا نرسید.  سپاه صحابه یک گروه سنی مذهب متعصب، خشونت طلب وتروریستی است که از وهابیت پیروی می کند. رهبرآن محمد غیاث الدین در مه ۱۹۹۲ در گیلگیت در شمال پاکستان ترورشد.  حزب جهاد گروه شیعی است که رهبری آن با آقای مرتضی پویا است؛ این حزب هم جزئی از اتحاد دموکراتیک اسلامی بود، ولی در سپتامبر ۱۹۹۱ از این اتحاد خارج شد.  نهضت فقه جعفری پاکستان نهضت فقه جعفری پاکستان، در سال ۱۹۷۹ به رهبری شهید عارف حسین حسینی تشکیل شد و در سال ۱۹۸۷ به عنوان یک حزب سیاسی به ثبت رسید. عارف الحسینی در اوت ۱۹۸۸ در پیشاور توسط تروریست های وهابی به قتل رسید و رهبری نهضت به  سید ساجد علی نقوی واگذار شد. این نهضت در سال ۱۹۹۰ با حزب مردم ائتلاف کرد و در سال ۱۹۹۳ از آن خارج گردید. شیعیان پاکستان تشکیلات دیگری هم دارند که عبارت اند از :سازمان دانشجویان امامیه، سازمان امامیه صفدر نقوی، سازمان اصغریه، سپاه محمد(ص) که در اوج درگیری های سال ۹۴ اعلام موجودیت کرد، وفاق علما و جامعة المنتظر لاهور.  کنفرانس سراسری جامو و کشمیر پاکستان این حزب در سال ۱۹۴۸ به وسیله ی غلام عباس تشکیل شد و ابتدا نام کنفرانس اسلامی را داشت. این حزب خواستارحل مسأله کشمیر از طریق مراجعه به آراء عمومی مردم است. حزب کنفرانس سراسری جامو و کشمیر در انتخابات ۱۹۷۷ یک کرسی در مجلس ملی به دست آورد و رهبر کنونی آن اسکندر حیات خان است.  حزب مترقی مردم حزب مترقی مردم با انشعاب از حزب مردم در سال ۱۹۷۸ تشکیل شد. رهبری این حزب را مولانا کوثر نیازی به عهده دارد.  حزب ملی پاکستان یک گروه چپ گرا است که در سال ۱۹۷۹ به رهبری میرغوث تشکیل شد و طرفدار هند است. در سال ۱۹۸۱ به احیای دموکراسی و در سال ۱۹۹۲ به اتحاد دموکراتیک ملی پیوست.  حزب دموکراتیک ملی حزب دموکراتیک در سال ۱۹۷۵ به عنوان جانشین حزب عوامی ملی که فعالیتش ممنوع شده بود، تشکیل شد. رهبری این حزب را آقای شیرباز خان مزاری به عهده داشت. سایر احزاب پاکستان عبارت اند از : حزب تحریک استقلال، حزب جبهه ملی سند (به وسیله ممتاز علی بوتو عموی بی نظیر رهبری می شد)، حزب کمونیست پاکستان(که غیر قانونی است) حزب اتحاد ملی بلوچستان(که مرکز آن کویته است) حزب جمهوری وطن، گروه اسلامی اهل حدیث، حزب خاکسار پاکستان، حزب طریق انصاب و حزب رفاه ملی(حزب رفاه ملی در سال ۱۹۹۷ به وسیله اجمل حسین، ژنرال بازنشسته تأسیس شده و خواهان انتخاب مستقیم رئیس جمهور به وسیله مردم است و تغییر قانون اساسی را می خواهد و اکثراً نظامیان در آن عضویت دارند.)
کد مطلب: 546
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/zHLKw0
 


 
محمدبشیرصمیمی
Afghanistan
۱۳۹۶-۰۲-۳۰ ۱۰:۴۲:۵۰
بسسیار خوب گپ است مه هم میتونیم که عضویت بگیرم (17603)
 
نام و نام خانوادگی
ایمیل