نیلاب رحیمی

تاریخ انتشار : يکشنبه ۹ سرطان ۱۳۸۷ ساعت ۰۴:۱۵
نیلاب رحیمی
تاریخ و فرهنگ افغانستان، به گونه‌ی محققانه و علمی، طی صد سال اخیر، توسط سه نسل، به تبیین آمده است.
نسلی که از کاتب هزاره و قاری نیک محمد پروانی و طرزی و قاری عبدالله بیتاب و سلجوقی و علی اصغر بشیر هروی، تا غبار، حبیبی و کهزاد و بینوا، خلیلی و جاوید و مایل هروی و نیلاب رحیمی، تداوم یافت. و با محدود استادان و دانشیانی که بازمانده اند، این شعله در عدم توجه و کم رمقی ادامه دارد.
نیلاب علم دار نسلی است که تاریخ افغانستان را تدوین کردند و فرهنگ دیرینه این خطه را به شناسایی آوردند. مراکز و مواضع باستانی و پارینه میهن را کاوش کردند و مسجل ساختند.
نسلی که عمر گرانمایه‌ی خویش را بی هیچ چشمداشتی در خدمت میهن و ملت و معرفی عز و اعتلای آن گذاشتند. در همین روند نیلاب تحقیقات ابتکاری نمود، تمام حیات آگاهانه اش را صرف تحقیق و خدمت به فرهنگ کرد. از دانش و معنویت لذت گرفت. مسلمان و آزاد زیست و هرگز به دنیا نیندیشید و در ۸ ثور ۱۳۸۷ بدرود حیات گفت، با آنکه سال ها ریاست کرد، هیچ بضاعت و ثروت مادی از خویش برجا نگذاشت. خانه اش در قول آبچکان در بلندای کوه است که بعد از طی نمودن کوچه تنگی ها و دشواری های فراوان به آن می رسی. کلبه یی که باور نمی کنی نیلاب با این همه نام و نشان علمی و ادبی، مسکون آن باشد.
می گویند در زمان کمونیست ها، باری او را زندانی کردند؛ افسری با چند سرباز به تلاشی خانه او آمد بعد از انجام تلاشی گفت: خانه رئیس بسیار فقیرانه است، ما اشتباه کرده ایم. زندگینامه و تحصیل:
غلام فاروق نیلاب رحیمی در سال ۱۳۲۲ خورشیدی در دهکده‌ی شصت رخه پنجشیر زاده شد. پدرش ملک صاحبداد نام داشت.
نیلاب دوره‌ی آموزش ابتدایی را در زادگاهش رخه فرا گرفت. بعد از آن شامل لیسه ابن سینا در کابل شد و در سال ۱۳۴۴ از دارالمعلمین کابل سند فراغت گرفت.
دو سال در دارالمعلمین تدریس کرد، مدتی هم در رخه‌ی پنجشیر آموزگار بود. در سال ۱۳۴۷ شامل دانشکده ادبیات دانشگاه کابل گردید.
در سال ۱۳۵۱ از رشته‌ی تاریخ و جغرافیای آن دانشکده، سند لیسانس بدست آورد. نیلاب ۳۶ سال کار دولتی و تحقیق و پژوهش علمی کرد و بالآخره در ۸ ثور ۱۳۵۸ در اثر مریضی کیسه صفرا، بدرود حیات گفت، روحش شاد باد! وظایف رسمی:
در سال های ۱۳۴۴ و ۱۳۴۵ بحیث استاد در دارالمعلمین کابل خدمت کرد.
در سال ۱۳۴۶ در رخه‌ی پنجشیر، آموزگاری نمود.
در سال ۱۳۵۲ بعد از فراغت از دانشگاه، مهتمم مجله کتاب در کتابخانه های عامه کابل شد.
بعد از آن تا سال ۱۳۶۰ به حیث آمر آرشیف ملی افغانستان، عضو علمی انجمن تاریخ، مدیر مسؤول مجله لمر، خدمت نمود.
از سال ۱۳۶۰ تا ۲۵ عقرب ۱۳۷۱ رئیس عمومی کتابخانه های عامه افغانستان مقرر گردید.
از عقرب ۱۳۷۱ تا میزان ۱۳۷۵ رئیس انجمن نویسندگان افغانستان بود.
بعد از سقوط طالبان در ۱۳۸۱ از زندان طالبان رها و بار دیگر به حیث رئیس کتابخانه های عامه مقرر گردید.
در آخر سال ۱۳۸۷ رئیس آرشیف ملی افغانستان شد که تا زمان وفات به این سمت باقی بود. نیلاب و سیاست:
نیلاب رحیمی وابستگی سیاسی نداشت. اما طی سه دهه تحولات افغانستان همیشه از حق و عدالت و آزادی دفاع نمود و در برابر نیروهای اجنبی و عمال آن (نه) گفت: به همین سبب بود که بارها زندانی شد.
نخستین بار، نیلاب توسط حفیظ الله امین زندانی شد که بعد از دو ماه در ۶ جدی ۱۳۵۸ با بازشدن دروازه های زندان پلچرخی، آزاد گردید.
برادرش می گوید: حکم اعدامش صادر شده بود، فقط سقوط امین سبب زنده ماندن او شد که عمرش باقی بوده است.
نیلاب بار دوم، در آغاز حکومت داکتر نجیب زندانی گردید؛ این بار او را متهم ساختند که طراح بمب‌گذاری در میدان هوایی کابل بوده که تلفاتی داشت و ۴ نفر به آن اتهام اعدام شد، بوده است.
نیلاب می گفت: این توطئه علیه او توسط «لایق» صورت گرفته بود که فرد اول نظام نجیب بود و مرا می شناخت و دوست نداشت. این بار ۱۷ روز در زندان ماند.
نیلاب برای بار سوم در سال ۱۳۶۹ زندانی شد. آن زمانی بود که جبهات جمعیت با حضور احمدشاه مسعود در پنجشیر در اوج پیشرفت و دستاورد های نظامی بود. دولت نجیب مردم پنجشیر را که در کابل زندگی می کردند، تحت فشار قرار داد، تا مسعود را به تسلیم متقاعد سازند. به این مناسبت نیلاب رحیمی را هم فشار دادند، چون اوخواسته ایشان را نپذیرفت زندانی ساختند. البته بعد از ۴۸ ساعت رها شد.
دور چهارم زندان نیلاب بر می گردد به دوره‌ی طالبان. قبل از این بار زندانی شدن، نیلاب را در پنجشیر دیدم. از مهاجرت از پاکستان آمده بود. گفت به دیدن اقوام و وطن آمده ام، بر می گردم، پاکستان می روم.
در آن زمان پنجشیر با بخش هایی از شمالی و تخار و بدخشان بدست نیروهای مقاومت و در محاطره‌ی طالبان بود. طالب تقریباً بر سراسر افغانستان مسلط شده بود که در نتیجه امکان کار، معیشت و امرار حیات از همه مردم کشور سلب گردیده بود. وقتی از پنجشیر طرف پاکستان می رفت، طالبان دستگیرش کردند و به زندان پلچرخی انداختند که ۲۲ ماه تا سقوط طالبان در زندان بود. آثار و آفریده ها:
تحقیقات و نبشته های نیلاب همه در عرصه تاریخ و فرهنگ کشور اختصاص دارد. او هر قدر درین زمینه می نوشت، فکر می کرد، کم گفته است و باید بیشتر از تاریخ این سرزمین و از غنای فرهنگی و معنوی آن بگوید. تا آنجا که تمام زندگی اش را وقف این عرصه کرد. شب و روز مطالعه کرد، نوشت، در سیمینارها شرکت و سخنرانی نمود تا بتواند فرهنگ این خطه را معرفی کند و تاریخ آن را پاس دارد. کتاب هایی را چاپ کرد، آثاری را آماده‌ی چاپ ساخت و در موارد فراوان مقالات تحقیقی ارائه کرد.
آثار چاپ شده:
۱- نخستین تالیف چاپ شده‌ی نیلاب، کتاب شرح حال و تحلیل اشعار صوفی عشقری است. این کتاب در سال ۱۳۵۱ در کابل چاپ شد و در ۱۳۸۰ در پشاور تجدید چاپ گردید. درین کتاب نسب عشقری، کودکی، نوجوانی، زمان زندگی، سیروسفر، عقاید و اخلاق و سبک و شیوه سخنوری عشقری شرح وبیان شده است. این کتاب در ۱۳۸ صفحه چاپ گردیده است.
۲- سنگردی های پنجشیر: نیلاب درین کتاب، سنگردی های پنجشیر را جمع آوری نموده و با تحشیه و توضیحات لازم چاپ نموده است. در مقدمه کتاب سنگردی تحلیل شده است، پیشنه سنگردی، وزن، شیوه‌ی خواندن موضوع و زبان سنگردی ها عالمانه توضیح گردیده است. این کتاب از سوی کمیته دولتی کلتور در سال ۱۳۶۵ نشر گردید که حدود ۴۰۰ سنگردی در آن به سیستم الفبایی تنظیم و نشر شده است.
۳- سیر تاریخی کتابخانه ها در افغانستان: این کتاب تحقیقی و غنامند را نیلاب در سال ۱۳۶۱ نشر نمود. کتاب در هشت فصل تدوین شده و مسایل بکر و نوی را بررسی و به معرفی آورده است که برای همگان ارجمند است، فصول مختلف کتاب با این عناوین مشخص شده است:
فصل اول: زبان آریایی؛ تحت این عنوان بحث مفصلی دارد پیرامون زبان های دیدا، اوستایی، سغدی، ختنی، خوارزمی و تخاری.
فصل دوم: خط وسیر نفوذ آن در آریانا نام دارد، فصول دیگر: عبارتند از: کتاب نویسی در آریانا، کتابخانه ها در آریانای پیش از اسلام، کتابخانه های دوره‌ی اسلامی از ورود اسلام تا حمله چنگیز، کتابخانه های افغانستان از حمله چنگیز تا حصول استقلال، کتابخانه های افغانستان از استقلال تا امروز و کتابخانه های شخصی.
این کتاب ۳۵۷ صفحه دارد و غنی از مواد ارجمند و بکر است.
این کتاب در مجله کتاب نیز مسلسل نشر گردیده است.
۴- دیوان استاد سیدقاسم پنجشیری که با مقدمه و تحشیه نیلاب در ۱۳۵۷ در پشاور نشر گردید.
۵- کلیات اشعار قهار عاصی که تدوین، تصحیح و مقدمه‌ی آن توسط نیلاب به عمل آمده است.
۶- رساله‌ای در رابطه به نقش و مقام زن.
آثار آماده‌ چاپ:
۷- دیدگاه های نوین در شاهنامه: این اثر حاوی شانزده مقاله جدید در مورد شاهنامه است که نیلاب در آخرین روزهای حیات خود آخرین نسخه آن را تصحیح نموده و آماده‌ی چاپ ساخته است. با تأسف مرگ امان نداد تا چاپ این اثر خود را می دید. نگارنده نسخه‌ی آماده چاپ این اثر را از نزدیک مشاهده نمودم. این مقالات را حاوی است:
انگیزه های شهنامه سرایی در خراسان، خراسان مهد پرورش و کانون گسترش زبان فارسی-دری، چرا سلطان محمود صله به فردوسی نپرداخت، رگه های عرفان در شهنامه، رگه های اصالت جویی در اساطیر شهنامه، ستایش دشمنان در شهنامه، شیوه های وزارت در آریانای باستان، بلخ در شهنامه، مقام زن در شهنامه، سیمیندخت زن مدبر و آگاه، جای ناپدید شدن کیخسرو در خاواک پنجشیر، وفا و پایداری زنان در شهنامه، اوصاف و القاب رستم در شهنامه، نگاهی به نوروز و اهمیت آن در تاریخ.
۸- بخشی از اشعار مولانا غلامی پنجشیری.
۹- اشکال العالم جهانی با تحشیه و تعلیق از روی نسخه محفوظ در آرشیف ملی افغانستان
۱۰- پنجشیر در تاریخ
۱۱- انگیزه های برده داری در خراسان بزرگ
۱۲- حسام الدین از دیدگاه مولانا جلال الدین محمد بلخی: در این اثر نیلاب همه ابیاتی را که مولانا در وصف حسام الدین در مثنوی آورده، استخراج نموده است.
۱۳- فولکلور پنجشیر
۱۴- ورزش های مردمی و باستانی در پنجشیر
رسالات و مقالات تحقیقی:
بیشترین آثار نیلاب به گونه‌ی رساله ها و مقاله ها، آماده و در مجلات کشور نشر گردیده است. جا دارد که این مقالات که بیشتر آنها به گونه‌ی رساله های مستقل تدوین گردیده گرد آوری و به گونه‌ی مستقل و یا در مجموعه های جداگانه چاپ گردد.
از نیلاب رحیمی بیش از ۱۵۰ مقاله علمی و تحقیقی برجا مانده که اکثر آنها در کنفرانس ها، سیمینارها و سمپوزیم های علمی ارائه گردیده و در مجلات تحقیقی کشور چاپ گردیده است. مقالات نیلاب را در این مقالات بیشتر می توانید بخوانید:
مجله نای، خراسان، حجت، سپیده، صدف، کتاب، ژوندون، فرهنگ مردم، خط سوم، آریانا، لمر، و...
------------------------------------------
منبع : پیام مجاهد، شماره مسلسل ۵۷۸ ،۱۲ ثور ۱۳۷۸.
کد مطلب: 3431
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل