نوروز، فراموشی اندوه کهنه و دل بستن به امید نو در افغانستان

تاریخ انتشار : دوشنبه ۲۸ حوت ۱۳۹۱ ساعت ۰۵:۱۱
نوروز، فراموشی اندوه کهنه  و دل بستن به امید نو در افغانستان
به گزارش پیام آفتاب، بار دیگر نوروز از پنجره خلقت سرک کشیده و طبیعت را با لباس سبز بهاری آراسته ساخته است، نوروز که آهنگ آغازین سال نو را در زمزمه می‏ کند از دیر باز (حداقل شش‏ هزارسال پیش) در سرزمین آریایی یا همان افغانستان قدیم همراه با شرق نشینان دیگری در هند، آسیای میانه و خراسان زمین به تجلیل گرفته می‏ شد.
در واقع عید نوروز به حکم رستاخیز طبیعت بیانگر معاد دوباره درختان و گیاهان است و قدرت عظیم آفریدگار هستی را در بازآفرینی موجودات مرده نشان می‏ دهد. آهنگ نوروز به انسان تذکر می‏ دهد که بایستی به اصل فطرت پاکش بازگشته و به آهنگ دل خویشتن که از ورای هرچه پلیدی و پلشتی فریاد شده و پاکی و پاکیزگی را زمزمه می ‏کند گوش فرا دهد.
به همین دلیل نیز آریاییان در گذشته براین رسم جامه‏ عمل می ‏پوشیدند که باید در بامداد روز نوروز لب به شکر آمیخته و ذایقه شان را با شیرینی آن بیازمایند. آنان براین امر باورمند بودند که باید در روز نوروز تن را با روغن زیتون چرب نموده و به حکم اعتدالی که در نوروز اتفاق خواهد افتاد، از ملایمت و میانه روی بیش‏تری بهرمند شوند.
از گذشته ‏های دور مردم افغانستان در اکثر نقاط این کشور به تجلیل از نوروز پرداخته و آمدن سال نو و نوروز را به فال نیک می‏ گرفتند. بسیاری از مردم را عقیده براین است که در این روز باید گشاده دستی نمود و بخت خویش را باز کرد؛ زیرا گفته اند که "روز از نو، روزی از نو" و همزمان با تحویل سال، روز نوی در روزگار هرکسی آغاز خواهد شد که باید زمزمه‏ آغازین آن را با آهنگ خوش نواخت.
کاشتن سمنک یا سمنو و استفاده از آن برای شیرین‏ کامی در نوروز از دیرزمانی باقی مانده و تاکنون نیز این رسم در افغانستان به خصوص میان پایتخت نشینان جایگاه گسترده دارد.
به همین دلیل در افغانستان، در شام نوروز دختران و زنان زیادی دور هم جمع شده و تا صبح با پختن سمنک این بیت ‏ها را برزبان رانده و بر کسانی‏که خواب اختیار نموده و از گشادن بخت خویش غافل مانده اند، می ‏نازند و می ‏غرند که:
سمنک در جوش، ما کفچه زنيم،
ديگران در خواب، ما دفچه زنيم
سمنک بوی بهار است،
سمنک رمز بهار است،
عيد نوروزی مبارک!
عيد نوروزی مبارک!
سمنک در جوش ما کفچه زنيم،
ديگران در خواب ما دفچه زنيم!
***
گل آوردم از اون پايان
خبرت می کنم دهقان
بته غله به گلگردان
بهار نو مبارک باد!
گل زردک ثنا می گه
ثنای مصطفی می گه
به هر پهلو خدا می گه
بهار نو مبارک باد!
این ابیات مصرع ‏های دیگری نیز دارد که هرکدام از آنها توصیفی از بهار را با خود حمل نموده و پیام نوروزی را می‏ کند. به این ترتیب، شب تا صبحگاهان آتش زیر دیگ فواره می‏ زند، دختران جوان دور دیگ جمع اند و هر یک به نوبت کفگیر را به دست می‏ گیرند و به کفچه زدن می‏ پردازند، زیر لب دعا و سرود می‏ خوانند و در دل آرزویی می‏ کنند.
آراستن سفره‏ های مردم با هفت میوه نیز صفای دیگری دارد که در آستانه‏ نوروز باید هرکسی به فکر آن باشد تا بازار مناسب‌تری را برای تهیه‏ آن میوه ‏ها پیدا نماید.
هفت میوه نوعی خوراکی است که در هنگام سال نو خورشیدی در افغانستان تهیه می‌شود و به صورت عمومی همراه با هفت‌سین ایرانی در افغانستان می‌آید. مقدس بودن هفت از سومری‌ها به ساير مردم جهان باستان از جمله آریایی‌ها رسيده و تاریخچه هفت میوه نیز همانند هفت‌سین به سال‏ها پیش بازمی‏گردد. گفته می‏شود که به خاطر مقدس بودن عدد هفت، هفت میوه در روز آغاز سال شگون خوب دارد.
مردم افغانستان و برخی نواحی از تاجيکستان معتقدند نه هفت‌سين بوده و نه هفت‌شين، بلکه هفت‌چين بوده است. مراد از هفت‌چين نيز، هفت ميوه‌ای بوده است که از هفت درخت متفاوت چيده شده و به عنوان برکت خانه در آغاز سال نو در سفره گرد آوری شده بود.
مواد اصلی هفت میوه شامل کشمش، چهارمغز (گردو)، بادام، پسته، زردآلو، فندق و سنجد با مقدار کمی شکر می‏شود. همه این مواد پس از پاکسازی در داخل یک ظرف با مقدار آب لازم انداخته می‏شود و برای مدت معینی (معمولا ۲ تا ۳ روز) آن را در مکانی ملایمی رها نموده و پس از کامل نمودن آن ‏را به ‏روی سفره‏ نوروزی گذاشته و میل می‏ کنند. هفت‌میوه بیشتر با هفت‌سین، سبزی‌پلو و سمنو همراه است.
افروختن آتش به پیشواز نوروز و در آستانه بهار با آخرین چهارشنبه (چهارشنبه سوری) آغاز و در بسیاری از نقاط این آیین تاکنون تا روزهای دیگری پس از نوروز نیز استمرار یافته و ادامه می‏ یابد. در گذشته و امروز نیز جوانان روستا با افروختن آتش و جمع شدن به دور آن از گذشته و حال گفته و نسبت به آینده ‏های نیز آرزوهای شان را بیان نموده و اوقات خوشی را برای شان ترتیب می‏ دهند.
نوروز و بخت گشایی
چه بسا دخترانی که با اقتدا به سنت ‏های کهن، در شب نوروز کوزه ‏های گلینی از چشمه پر آب نموده و با آوردن آن در روستا یا محله‏ خویش و شکستن کوزه، با اندوه کهنه خداحافظی نموده و شادی‏های نو را برای زندگی آینده شان از خدا می ‏خواهند.
آنان براین عقیده‌اند که با این کار بلاهای گذشته را دور ساخته و به پیشواز سرنوشت خوشی خواهند نشست تا با مرد دلخواه شان ازدواج نموده و زندگی خوب وخرمی را آغاز نمایند.
در این میان، بوته‏ اسپند نیز به مساعدت استقبال کنندگان نوروز شتافته و با انداختن دانه‎‏‏های آن در آتش، کوشش می‏شود تا با دود کردن آن آفت ها را از محیط زندگی شان برانند و سال نوین را با صفا و پاکیزگی آغاز نمایند. خواندن این ابیات در هنگام دودکردن اسپند نیز مرسوم است که:
اسپند...بلا بند... به حق شاه نقشبند،
چشم خویش....چشم میش... چشم همسایه‏ بند اندیش،
چشم از خود و بیگانه....اسپند چشم حسود و دشمن را بترکانه....
رسم دیگری که به منظور بخت گشایی در گذشته صورت می‏گرفت، گرفتن ناخن و موهای سر دختران و انداختن آن در آب روان بود و همچنین اجرای مراسم سمبولیک شال اندازی که به نیت بخت گشایی دختران جوان و نوجوان انجام می‏شد. کشیدن سرمه در چشم که یکی از سنت‏های اسلامی نیز به حساب می‏آید در شب نوروز به منظور افزودن بر زیبایی زنان صورت می‏ گیرد و این رسم با قوت خویش تاکنون باقی مانده است.
هرچند اعتقاد به بخت گشایی یا پیش‏بینی آینده که در بعضی نقاط توسط فال بینان نیز صورت می‏ گیرد، بار خرافاتی دارد، اما تا حالا نیز هستند کسانی که برای رسیدن به آرزوهای شان به این ابزار در نوروز و زمان‏ های دیگری نیز متوسل شده و در پی آن نیز آش مراد می ‏پزند و سبزه در آب انداخته و به انتظار گرفتن آرزوهای شان می‏ نشینند.
دختران نامزد شده نیز به انتظار آوردن عیدی و نوروزی که متشکل از بهترین لباس ‏ها در بسته بندی خاص همراه با خوردنی ‏هایی چون ماهی و شیرینی مخصوص یا جلبی (زولبیا) است دل‏های شان می‏تپد و این چنین است که بار دیگر سال آینده را با امیدهای نو و بهتری و با لباس آراسته آغاز می ‏کنند.
تجدید پیمان با طبیعت و معاد
رفتن به صحرا و دامنه ‏های کوه‏ های سبز و سرزدن از مقبره ‏های اموات نیز جزئی از آیین کهن نوروزیان در افغانستان است. در این روز هرکسی به مقبره‏ های عمومی چون عاشقان و عارفان در شهر کابل گذر نماید، شاید جای سوزن انداختن در آن نباشد و این امر به معنای آن است که همزمان با نوروز نباید از مرگ و معاد غافل مانده و مردگان را از یاد برد. نثار فاتحه و درخواست مغفرت برای آنان در تمامی شهرهای افغانستان از مراسم فراموش ناشدنی و همیشگی است.
مراسم گل سرخ در مزارشریف نیز صفای دیگری داشته و شکوه بیشتری به این آیین دیرینه می‏ بخشد. این بخش از جغرافیای افغانستان که در شمال کشور قرار گرفته است، طبیعت نوروزی ‏تری داشته و پس از بالا نمودن علم یا جهنده سخی در آن، دامنه‏ های کوه مزار شریف با گل‏ های سرخ فرش می‏ شود و پذیرای هزاران بازدید کننده خواهد بود. 
برگزاری جشن دهقان و ایجاد نمایشگاه‏‏های گل و گیاه رسم دیگری است که به منظور آشتی بیش‏تر با طبیعت، در نقاط زیادی از افغانستان بخصوص در پایتخت با تدابیر خاص دولتی و متصدیان خصوصی اجرا می‏ شود.
در این میان، انجام بازی ‏های سرور آور دیگری چون بزکشی، تخم جنگی و یا هرگونه بازی  دیگری که باعث سرور و تفریح مردم شود در سراسر افغانستان مرسوم بوده و به این گونه است که تصویر نوروز در میان ساکنان افغانستان ماندگار و استوار برپا داشته شده و پایدار باقی خواهد ماند.
با این وجود، هرچند حرکت‏ هایی در راستای کمرنگ ساختن این جشن سنتی و فصلی که رستاخیز طبیعت را به نمایش گذاشته شده است، صورت گرفته و امسال نیز بسان سال‏های پیشین، حلقه ‏هایی به تحریم برگزاری این جشن پرداخته و آن را مربوط به ادیان غیر اسلامی و مردود دانستند؛ اما شواهد و تجارب نشان می ‏دهد که باد نوروزی بید این‏گونه باورها و دستورهای را خواهد شکست و برای همیشه خواهد وزید.
محمدرضا گلکوهی
انتهای پیام/.
کد مطلب: 21446
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/vMfnhN
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل