محمّد صدّیق فرهنگ

تاریخ انتشار : دوشنبه ۲۸ عقرب ۱۳۸۶ ساعت ۰۷:۴۶
محمّد صدّیق فرهنگ
میر محمّد صدّیق فرهنگ فرزند سیّد حبیب مستوفی ، در سال۱۲۹۴ هجری شمسی (= ۱۹۱۵ میلادی) درکابل به دنیا آمد . وی از لیسه ی استقلال فارغ التّحصیل شد و در بانک ملّی افغانستان استخدام گردید . در سال ۱۳۲۷ وکیل ناحیه ی دوازدهم شهر کابل در بلدیه (= شهرداری ) انتخاب شد و مدتی معاونت اول شهرداری را به عهده داشت . فرهنگ در سال ۱۳۳۰ (۱۹۵۲- ۱۹۵۱) مدیر مسؤول هفته نامه ی وطن و در ثور (= اردیبهشت ) سال ۱۳۳۱ به دنبال تظاهراتی که به مناسبت شکست میر غلام محمّد غبار و دکتر عبدالرّحمان محمودی در انتخابات دوره ی هشتم مجلس شورای ملّی صورت گرفت زندانی شد . پس از رهایی از زندان در وزارت معادن و صنایع به عنوان مشاور دکتر محمّد یوسف مشغول به کار گردید و بعداً درسال۱۳۴۳به مقام معاونت وزارت پلان (= برنامه ریزی) ارتقاءیافت .             فرهنگ از سال ۱۳۴۴ تا ۱۳۴۷ وکیل ناحیه ی هفتم و هشتم شهر کابل در مجلس شورای ملّی و رئیس کمیته ی حقوق این شورا بود و از سرطان (= تیر ) ۱۳۵۱ تا سرطان ۱۳۵۲ ( ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۳ ) به عنوان سفیر افغانستان در بلگراد خدمت  کرد . در دوره ی ریاست جمهوری داوود به فرهنگ مسؤولیتی واگذار نشد ، چرا که داوود  او و برادرش سیّد قاسم رشتیا را به نظر نیک نمی دید . در سال ۱۳۵۹ در زمان اشغال افغانستان توسط شوروی سابق و به قدرت رسیدن ببرک کارمل ، مشاور نخست وزیر شد و یک سال بعد به امریکا پناهنده شد تا این که در سال ۱۳۶۹ در آنجا از دنیا رفت .             میر محمّد صدّیق فرهنگ شخصیّت سیاسی و  فرهنگی بود و نوشته هایی از او به یادگار مانده است . وی بخشی از جلد سوم تاریخ افغانستان در دوره ی بعد از اسلام را نوشته و مقالات متعددی در هفته نامه ی « روزگار » به چاپ رسانیده است . در دوران حکومت خلقی ها سلسله مقالاتی درباره ی روابط افغانستان و حکومت هند بر تانوی نوشت که بعداً توسط برادرش سیّد قاسم رشتیا به شکل رساله ای تحت عنوان « جنگ دوم افغان و انگلیس » تدوین شد و توسط اکادمی علوم افغانستان چاپ شد .در دوران هجرت در امریکا کتاب« افغانستان در پنج قرن اخیر »  را نوشت که بار اول از سوی سازمان انتشارات حکیم سنایی در امریکا و بار دوم توسط مهندس مایار در پیشاور تجدید چاپ شد. این کتاب در سال ۱۳۷۱ در ایران توسط مؤسسه ی مطبوعاتی اسماعیلیان در قم در سه جلد منتشر گردید. آراء و افکار فرهنگ   در رابطه با افکار فرهنگ ، بعضی ها معتقدند که او چپی و نزدیک به کمونیستهای طرفدار مسکو بوده و برداشت های کمونیستی از اقتصاد داشته است که آن را در مقالاتش در هفته نامه ی روزگار منعکس می ساخت . صباح الدّین کُشکَکی در رابطه با شخصیّت و نظریات فرهنگ چنین می نویسد : « کاروان، همچنان مصاحبه ای با فرهنگ داشت ، هر چند او از شخصیّت های چپی شناخته می شد ، مگر معلومات او در قسمت اقتصادی می توانست مورد استفاده قرار گیرد . در این مصاحبه فرهنگ گفت : در اثر ادامه یافتن ارتباطات فیودالی و نیمه فیودالی ، زمین در تحت اداره ی یک تعداد مردم صاحب نفوذ باقی مانده که آن را لامزروع باقی گذاشته اند. حتی ساحات تحت زرع نیز حاصل کافی نمی دهد. به این دلیل دهاقین، که توسط مالکان استخدام می شوند ، مورد استعمارشان قرار می گیرند ... فرهنگ گفت که امپریالیزم بین المللی و شرایط غیر عادلانه ی اقتصادی که از طرف کشورهای صنعتی وضع گردیده نیز مسؤول مشکلات اقتصادی افغانستان گردیده است . » (۱ )             پوهاند ( = استاد ) دکتر محمّد حسن کاکر ، که کتاب افغانستان در پنج قرن اخیر را متعصّبانه نقد کرده است در رابطه با شخصیّت فرهنگ می گوید : « ولی شخصیّت و جهان بینی سیاسی میر محمّد صدّیق فرهنگ از آن مقالات او فهمیده  می شود که موصوف در دوره ی شاهی مشروطه که آزادی بیان و مطبوعات در افغانستان به درجه ی اعلای خود رسیده بود . درجریده ی هفته وار به نام « روزگار»  درباره ی مسائل روز به خصوص درباره ی امور اقتصادی به نشر می رساند . فرهنگ در این مقالات رویدادها را از دیدگاه مارکسیستی تحلیل می کرد ، گرایش به سوی شاخه ی پرچم مربوط حزب دموکراتیک خلق افغانستان به سرکردگی ببرک کارمل از خود نشان می داد . شاید به خاطر همین گرایش بوده باشد که وقتی حکومت شوروی ببرک کارمل را در افغانستان بر اریکه ی قدرت رسانید ، فرهنگ بزودی به حیث مشاور در ظاهر در خدمت ببرک کارمل ولی در واقع بطور غیر مستقیم در خدمت روسیه ی شوروی در آمد . (۲) اتهامات کاکر را در مورد فرهنگ هم خود آن مرحوم و هم دیگر محقّقان افغان رد کرده اند. تردیدی در مورد ، وطن دوستی و روحیه ی ضد استبدادی فرهنگ وجود ندارد .   آثار و تألیفات فرهنگ :
۱)  صفاریان. کابل، ۱۳۳۴ هش.
۲)   مسأله افغانستان؛ از ۱۸۴۱ هش – ۱۸۸۵ هش. ترجمه از آثار  دیوک آف آرگایل، کابل.
۳)  منطق و فلسفه علوم؛ ترجمه از آثار فرانسواگریگور. کابل، ۱۳۴ هش .
۴) تسوید قوانین. ترجمه از آثار رید دکرسن. کابل، ۱۳۴ هش.
۵)  مسأله پشتونستان. کابل، بی تا.
۶)  افغانستان در پنج قرن اخیر. امریکا، ۱۳۶۷. پانوشت ها
۱-  کشککی ، صباح الدّین ، دهه ی قانون اساسی ، ناشر : شورای ثقافتی جهاد افغانستان ، چاپ اول ، سال ۱۳۶۵ ، ص ۱۷۸ - ۱۷۷ .
۲- کاکر ، دکتر محمد حسن ، نظری به کتاب افغانستان در پنج قرن اخیر ، چاپ سال ۱۳۶۹ پاکستان ، ص ۱۳ - ۱۲ .  
کد مطلب: 162
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل