۱
 

كانون فرهنگي حكيم ناصر خسرو بلخي

تاریخ انتشار : شنبه ۸ اسد ۱۳۹۰ ساعت ۱۲:۲۱
تاریخچه کانون
کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو بلخی در سال ۱۳۶۷ خورشیدی بنا بر علاقمندی و ذوق فرهنگ پروری الحاج سید منصور نادری از بودجه شخصی‌شان در شهر کابل تأسیس گردید. در نخستین کنفرانس کانون، آیین نامه آن در سه فصل و بیست و دو ماده به تصویب رسید و طبق ماده هفدهم مقرره مذکور، هیأت رهبری کانون به ترکیب ذیل انتخاب گردید:
1- الحاج سید منصور نادری
2- اکادمیسن پوهاند دکتور عبدالاحمد جاوید
3- کاندید اکادمیسن پوهاند میر حسن شاه
4- کاندید اکادمیسن داکتر اکرم عثمان
5- عبدالحسین توفیق
6- رضا مایل هروی
7- رهنورد زریاب
8- لطیف ناظمی
9- واصف باختری
10- محمد یوسف کهزاد
11- عبدالله نایبی
12- محمد مهدی نصرت هروی
مطابق ماده هجدهم آیین نامه کانون‌، رئیس معاون و منشی شورا از میان اعضای هیأت رهبری برگزیده شدند کانون بر مبنای اهداف ذیل، برنامه کاری خود را روی دست گرفت:
 
تشویق و پشتیبانی آفرینشگران پژوهش‌هاي علمی و ادبی.
خدمتگزاری در زمینه مسایل قانون گذاری فرهنگی، ادب و هنر و مسایل اجتماعی، عاری از گرایش‌هاي تفرقه افگنانه تقویت سکتور فرهنگی و رفع موانع در راستای گسترش ادب و فرهنگ.
حمایت و تقویه پروگرام‌هاي فرهنگی و کلتوری مطابق اساسات جامعه افغانی.
تهیه معلومات واقعبینانه فرهنگی و علمی برای سکتور فرهنگی و نشر گزارش‌هاي علمی و فرهنگی.
حمایت از فرهنگیان و سهیم ساختن تمام اقشار جامعه در بازسازی فرهنگ و هنر.
چاپ و تکثیر تمام آثار حکیم ناصر خسرو همچنان نشر رساله هایی که در باره اندیشه‌ها و افکار حکیم ناصر خسرو توسط محققان و نویسندگان تهیه و از سوی هیئت مدیره کانون قابل چاپ دانسته مي‌شود.
طرح و ایجاد مرکز پژوهشی ناصر خسرو شناسی از سوی کانون.
راه‌اندازی کانکورهای ادبی در اخیر هر سال و اهدای جوایز بلند در زمینه‌هاي شعر، داستان پژوهش و سایر آثار ادبی و هنری برای آفرینشگران.
ایجاد مراکز فرهنگی در سایر ولایات و تأسیس کتابخانه‌هاي عامه در مرکز و ولایات کشور
آغاز فعالیت‌هاي عملی کانون
فعالیت عملی کانون با راه اندازی کانکور ادبی آغاز یافت. در سال ۱۳۶۷ نخستین فراخوان از سوی کانون برای اشتراک علما، دانشمندان، شاعران، نویسندگان اعلام گردید که در نتیجه شمار کثیری از آفرینشگران عرضه‌هاي ادبیات، فلسفه، علوم، هنر آثار بدیعی و پژوهشی خود را برای این کانکور بزرگ کاندید نمودند.
طی چهار سال پس از تأسیس کانون یعنی از سال ۱۳۶۷ تا سال ۱۳۷۰ همه ساله از محققان، نويسندگان، شاعران، هنرمندان و سایر آفرینشگران عرصه‌هاي فرهنگ دعوت بعمل آمده تا فراورده‌هاي فکری و ترادیده‌هاي ذهنی‌شان را در بخش‌هاي پژوهش ادبی، پژوهش فلسفی، شعر، نقد، داستان، نقاشی، میناتوری و خوشنویسی برای اشتراک در کانکور‌هاي سالیانه حکیم ناصر خسرو بلخی ارائه دهند که در نتیجه ارزیابی آثار از سوی داوران، به آفرینشگران، جوایز اول، دوم و سوم اهداء گردیده است.
چهارمین محفل اهدای جوایز به برنده گان که آخرین برنامه این کانکور بود در قوس سال ۱۳۷۰ با شکوه کم نظیری در شهر کابل گشایش یافت. درین کانکور بزرگ برای ۵۶ تن از شاعران، نویسندگان، پژوهشگران، خوش نویسان و نقاشان جوایز بلند نقدی اهداء گردید.
در تابستان سال ۱۳۷۰ خورشیدی به ابتکار کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو بلخی بمناسبت نهصد و سی ومین سال وفات حجت خراسان حکیم ناصر خسرو بلخی سمینار پژوهشی و تحقیقی در هوتل آریانا دایر گردید که در آن افزون بر بزرگان ادب و فرهنگ کشور، شماری از فرهنگنان کشور‌هاي خارجی نیز حضور داشتند.
درسال۱۳۶۹ خورشیدی فصلنامه تحقیقی و پژوهشی “حجت” ارگان نشراتی کانون به تدبیر الحاج سید منصور نادری تأسیس گردید که در کار گراداننده این نشریه وزین اساتید و دانشوران عرصهء ادبیات تحقیقی هر یک محترمان استاد واصف باختری، دکتور اسد الله حبیب، عبد الحسین توفیق، رهنورد زرباب، پوهاند دکتور جلال الدین صدیقی، معاون سر محقق حسین فرمند، پوهندوی سید نور الحق کاوش، محقق حسین نایل، عبدالله نایبی، محمد مهدی نصرت هروی و رضا مایل هروی به عنوان مؤسسین و اعضای هیأت تحریر مجله منهمک بودند. هشتمین شماره مجله در حوت ۱۳۷۰ از چاپ بر آمد وبا آغاز تنش‌هاي ذات البینی در کابل، این مثنوی جبراً محکوم با تأخیر گردید.
درقوس سال ۱۳۷۰ خورشیدی کتابخانه مرکزی کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو در شهر کابل تأسیس گردید بود که در قوس سال ۱۳۷۰ با تهداب گذاری مجمع بزرگ کانون در چهار راهی سر سبزی واقع تایمنی اساس نهاده شد‌، اما فعالیت کتابخانه بنا بر تهدید جنگها در شهر کابل معطل قرار داده شد.

. فعالیت کانون پس از سقوط کابل و آغاز آشوب‌هاي داخلی
با فروریختن آخرین برگهای تقویم سال ۱۳۷۱ و آغاز سال ۱۳۷۲ مجال زیستن در شهر کابل دشوار گردید وانبوهی از شهر وندان گروه گروه به محلات مصون و آنسوی مرز‌ها کوچیدند. ولایات صفحات شمال کشور که در مصونیت نسبی نفس مي‌کشیدند به میزبانی شهریان کابل آماده شدند.
در چنین احوالی شهر پلخمری مناسب‌ترين محلی برای ادامه فعالیت کانون انتخاب شد و این به دو دلیل مؤثریت داشت: نخست آنکه زادگاه مؤسس و رئیس کانون که از آن مواظبت مي‌نمود (دره کیان) در ولایت بغلان و نزدیک به پلخمری موقعیت داشت که حضور ایشان بحیث یکی از رهبران متنفذ و مقتدر مذهبی و عنصر فعال سیاسی _ اجتماعی آن روزگار در حفظ ثبات سیاسی _ امنیتی میان نیروهای درگیر در محل تأثر بسزایی داشت و این ثبات ،‌ضمانت خوبی برای ادامه فعالیت کانون بود. دودیگر اینکه شهرک مزدحم و پر جنب و جوش پلخمری که محل تلاقی چندین ولایات شمال کشور با هم و با مرکز بود، خصوصیت جغرافیایی روشنفکرانه خود را حفظ نموده بود که زمینه مساعدی برای ادامه کار فرهنگی برای کانون فراهم بود.
آغازین ماه‌هاي سال ۱۳۷۱ خورشیدی، فرجامین روزهای آفتابی در حیات کانون بود. در جوزای ۱۳۷۱ بنا بر تشدید جنگها دفتر مرکزی کانون به شهر پلخمری انتقال یافت که پس از جابجایی کانون در آن شهر، نخستین اقدام، احیای کتابخانه کانون بود.
قبلاً به کمیت بیست و پنج هزار جلد کتب مختلف النوع از جمهوری اسلامی ایران خریداری وبا میز‌هاي ویژه مطالعه و تحقیق و موبل و فرنیچر مدرن برای کتابخانه کانون در شهر کابل آماده گردیده بود که متأسفانه این امکان میسر نشد و بااین کتاب‌ها و وسایل‌، کتابخانه کانون در شهر پلخمری فعال گردید.
روابط گسسته کانون با فرهنگیان درشهرپلخمری مجدداً پیوسته گردید و برنامه‌ها ووظایف کانون بر طبق پلان کاری آن بار دیگر از سر گرفته شد که نقش انسجام دهنده محترم پوهندوی دکتور سید نورالحق کاوش معاون و دبیر کانون درین راستا در خور تمجید و ستایش است.
در جوزای ۱۳۷۲ دومین سمینار تحقیقی در احوال و آثار حکیم ناصر خسرو بلخی از سوی کانون در تالار کنفرانس‌هاي تخنیکم نفت و گاز شهر مزار شریف دایر گردید.
در این سمینار که گروهی از شخصیت‌هاي فرهنگی‌، دانشمندان‌، ادبیات شناسان و استادان دانشگاه‌ها حضور داشتند، مقالات ارزنده تحقیقی ازسوی محققان ونويسندگان ارائه گردید.
طی این سالها در نتیجه تماس‌ها و روابط کاری کانون با انجمن‌ها و نهاد‌هاي فرهنگی کشور‌هاي همزبان یعنی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری تاجیکستان، در سنبله سال ۱۳۷۳ هیأت کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو بلخی به دعوت مقامات فرهنگی تاجیکستان جهت اشتراک در کنگره جهانی هزارهء فردوسی منعقده شهر دوشنبه به تاجیکستان سفر نمود. هیأت کانون ضمن اشتراک در کنفرانس‌، معاهداتی را با مقامات فرهنگی آن کشور از جلمه با انجمن”پیوند” به امضاء رسانید و قرار شد تا نماینده گی کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو بلخی در تاجیکستان و نماینده گی “پیوند” در شهر پلخمری ایجاد شود.
در جدی سال ۱۳۷۲ هیأت کانون فرهنگی حکیم ناصر خسروبلخی به ریاست محترم الحاج سید منصور “نادری” رئیس کانون به دعوت مقامات فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به آن کشور سفر نمود. هیأت کانون ضمن بازدید‌، با مقامات فرهنگی آن کشور معاهدات همکاری متقابل را امضاء نمودند که به موجب آن حدود بیست هزار جلد کتب مختلف النوع از آن کشور قسماً خریداری و تعدادی نیز از سوی مقامات فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به کانون اهداء گردید که حجم نهایی کتابخانه با خریداری‌هاي بعدی به پنجاه هزار جلد رسیده بود.
در سالهای ۱۳۷۴ _ ۱۳۷۶ کانون وارد مرحله بهتری از فعالیت‌هاي فرهنگی گردید. طی این مدت بیش از یازده عنوان کتاب که برخی تألیف وبرخی نیز ترجمه شده بودند با تیراژ‌هاي بلندی از سوی انتشارات کانون حله چاپ در بر کردند؛ کتابهایی چون “عرفان ابن سینا”، “عقاب”، “دعایم الاسلام”،”دیدگاه‌هاي ناصر خسرو در مسأله جبر و اختیار”، “اوج شاهین”‌، “رهنمای مسافرت به اروپا” ،”تاریخ خلفای فاطمی” و شمار دیگری از این گونه کتاب‌ها که چاپ برخی از آنها بوسیله دستگاه طباعتی کانون(آی،بی،ام) که به منظور چاپ فصلنامه حجت خریداری شده بود انجام یافته و برخی نیز در خارج از کشور با هزینه کانون بچاپ رسیده است.
چاپ دوره دوم فصلنامه پژوهشی حجت در سال ۱۳۷۲ در شهر پلخمری از سر گرفته شد و از شماره نهم آغاز گردید که شماره بیستم آن در حوت ۱۳۷۶ از چاپ بر آمد و با فرو پاشی مجدد کانون در جوزای ۱۳۷۷ نشرات مجله نیز متوقف گردید.
در سال ۱۳۷۶ حجم فعالیت کانون در زمینه‌هاي مختلفی از عرصه‌هاي فرهنگ، گسترش بهتری یافته بود. چنانکه به منظور شناسایی بهتر کانون در میان حلقات و مجامع فرهنگی جهان از نام کانون پیام هایی به مراکز مهم فرهنگی کشور‌ها مقیم آسیا، اروپا و امریکا فرستاده شد. در این پیام‌ها از جانب الحاج سید منصور نادری مؤسس کانون آرزو برده شده بود تا بخاطر نجات افتخارات تاریخی فرهنگ دیرین سال مان که مورد دستبرد و تجاوز اجانب قرار گرفته بود، تشریک مساعی بخرج داده شود.
این پیام‌ها به انجمن قلم در امریکا، انجمن میشل بانو در فرانسه، انجمن زردشتیان هند درهندوستان، انجمن رودکی در ازبکستان و انجمن پیوند در تاجکستان فرستاده شد. همچنان پیام‌هاي مشابه وجداگانه یی نیزعنوانی پنجاه و یک تن از شخصیت‌هاي مستقل و سر شنا س فرهنگی افغان و غیر افغان اعم از نويسندگان و محققان زبان و ادبیات فارسی مقیم کشور‌هاي مختلف جهان فرستاده شد.
در راستای همین اقدامات تلافی جویانه جهت به نظاره کشیدن ارزش‌هاي فرهنگی کشور‌، جشنواره بزرگ کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو بلخی رویدست گرفته شد وقرار بر آن شد تا این جشنواره با اشتراک سه صد تن از فرهنگیان کشور و جهان از جمله یکصد تن از شخصیت‌هاي بین الملی به وجه شانداری در دره کیان دایر گردد ؛ اما دریغا که با وجود مصارف هنگفت و تدارکات لازم آن از سوی کانون، بنابر کسترش و کشانیده شدن جنگها به صفحات شمال‌، این هماطی وسیع برگزار نشد.
در سال ۱۳۷۶ دومین نشریه کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو بلخی به نام “ماهنامه کیان” با محتوای دلچسپ و در خور ذوقها و سلیقه‌هاي مختلف از چاپ بر آمد که تا جوزای ۱۳۷۷ نشر آن ادامه داشت.
بخش سنگتراشی و حکاکی یکی دیگر از عرصه‌هاي برازنده هنری بود که در جنب کانون فعالیت داشت. بهترین آثار گرانبهای هنری از سنگ‌ها و احجار قیمتی وغیر قیمتی بوسیله حکاکان ماهر کانون آفریده شده که تذهیب رواقهای مسجد جامع الحاج سید منصور نادری در تایمنی یکی از نمونه‌هاي کار این حکاکان است.
لحظات پایانی دوره دوم فعالیت کانون با آغاز بهار سال ۱۳۷۷ فرارسید و کانون یکبار دیگر آماج هیولای جنگ شد. با کشانیده شدن جنگ هابه صفحات شمال تمام داشته‌هاي مادی و معنوی کانون به تاراج رفت. کتابخانه کانون که پنجاه هزار جلد کتب ادبی، تاریخی، دینی، فلسفی، هنری و غیره داشت وبا وجوه هنگفتی تأسیس و در اختیار مردم قرار داده شده بود با تمام تجهیزات و ملحقات آن غارت گردید.
ماشین آلات و افزار کار حکاکی و سنگتراشی که عواید قابل ملاحظه ای از مدرک فروش تولیدات آن بدست مي‌آمد و همچنان تجهیزات و ماشین آلات مطبعه کانون که تمام نشرات کانون بوسیله آن انجام مي‌یافت وتمام این دستگاه‌ها با پول‌هاي گزافی از وجوه کانون خریداری شده بود، مورد چور و چپاولجنگ افروزان قرار گرفت و از میان رفت.
افزون بر غارت و تاراج داشته‌هاي مادی کانون، ارزشهای معنوی آن نیز شدید‌ترين صدمات را متحمل گردیده است. با تأسف و اندوه فراوان، بهترین و شایسته‌ترين فرزند صدیق کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو بلخی، جاودانیاد محمد اسحق دلگیر در آن روزگار شوم دق مرگ شد. مرحوم دلگیر که یکی از شاعران شناخته شده کشور بود و سالهای متمادی بحیث دبیر کانون در ولایت بلخ خدمات فراموش ناشدنی را انجام داه است، در نتیجه فشار و اختناق جنگ جانش را از دست داد. روانش شاد و یادش گرامی باد.
همینگونه کارمندان و اعضای فعال کانون در حالت رقتبار اقتصادی و بی سرنوشتی قرار گرفته به کشور‌هاي همسایه مهاجرت اجباری را اختیار گردند.
فعالیت کانون بعد از کنفرانس بن و تأسیس دولت جدید
با پایان سالهای سردو سکوت و سالهای فترت و بی ثمری‌، آغاز دیگری در سیستم سیاسی کشور پدید آمد. کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو که در سالهای جنگ زیانهای فراوان مادی و معنوی را متحمل شده بود و تمام تأسیسات آن مورد چپاول قرار گرفته بود، یکبار دیگر به گونه آن که مجدداً تأسیس یابد، از نقطه صفر گام برداشت.
نخستین اقدام‌، تأسیس مجدد کتابخانه مرکزی کانون بود که زمانی پنجاه هزار جلد کتاب داشت. برای هسته گذاری کتابخانه، به تعداد سه هزار جلد کتب متنوع از جمهوری اسلامی ایران خریداری گردید و بنابر سعی و تلاش منسوبین و علاقمندان کانون به تعداد دو هزار و پنجصد جلدکتاب‌هاي مفقود شده که مهر کانون را در خود دداشتند شناسایی و دوباره به کتابخانه رجعت داده شدند. هم اکنون به تعداد پنج هزار و پنجصد جلد کتاب در کتابخانه جدید التأسیس موجود است.
بر نامه دیگر کانون عبارت از ایجاد فروشگاه کتاب بود که بنام “فروشگاه و نمایشگاه بزرگ کتاب” در تایمنی شهر کابل تأسیس کردید.
در جوزای سال ۱۳۸۳ هیأت کانون ضمن سفر به جمهوری اسلامی ایران با چهل و هشت بنگاه نشراتی آن کشورقرار دادی را امضاء نمود که به اساس آن جمعاً به تعداد ( ) جلد کتاب از آن کشور وارد و به معرض فروش قرار داده شد. هم اکنون فعالیت کتابفروشی ادامه دارد و در صورت فراهم شدن وجوه کافی، حجم واردات و فروشات آن ارتقاء خواهد یافت همچنان در نظر است تا غرفه‌هاي سیار این کتابفروشی در شهر کابل و نمایندگی‌هاي آن در برخی از ولایات ایجاد گردد.
فصلنامه حجت که شماره بیستم و آخرین جلد دوره دوم آن در حوت سال ۱۳۷۶ در شهر پلخمری از چاپ بر آمده و با متلاشی شدن کانون در حالت تعلیق قرار گرفته بود.
درتابستان سال ۱۳۸۴ درشهر کابل نخستین شماره دوره سوم آن با محتوای وزین و قطع وصحافت زیبا از چاپ بر آمد و تا کنون شماره بیست و چهارم حجت با زیور جاپ آراسته گردیده است.
خدمات کانون
کانون طی سالهای پس از تأسیس خویش در زمینه گسترش فرهنگ و رشد استعداد‌ها خدمات ذیل را انجام داده است که به طور فشرده ارائه میگردد.
تشکل روشنفکران به ویژه فرهنگیان و زمینه سازی برای آفرینش‌هاي ادبی _ هنری و انکشاف ارزشهای فرهنگی از طریق راه اندازی کانکور‌هاي ادبی که در آن محققان، شاعران‌، نویسندگان و هنر مندان اشتراک داشته اند.
تأسیس کتابخانه وسیع که در خدمت مردم به ویژه استادان و محصلان دانشگاه ها‌، پژوهشگران، شاعران و نویسندگان قرار داشته است.
ایجاد کتابفروشی و نمایشگاه بزرگ کتاب که کتابهای مورد نیاز مردم را به قیمت نازل در اختیار آنان قرار میدهد.
چاپ آثار نویسندگان‌، شاعران، محققان به هزینه کانون.
نشر مقالات و آثار ادبی محققان و پژوهشگران در فصلنامه حجت و بازتاب سیمنارهای فرهنگی کشور و احوال و آثار آنان در نشریه مذکور.
معرفی فرهنگ پر غنای کشور از ورای تحلیل و تحقیق در آثار و افکار علما و دانشمندان پیشینه و معاصر افغانستان.
تأمین روابط با کانون‌هاي فرهنگی کشور‌هاي مختلف جهان و جلب توجه آنا به میراث‌هاي فرهنگی افغانستان که هنگام نفوذ طالبان معروض به خطر بوده است.

مروری بر پس منظر تأسیس کانون
قرن بیستم بمثابه آغاز نهضت روشنفکری در افغانستان است. در آن آوان، برخی از روشنفکران تحول طلب و آزادیخواه که از سیادت و حکمروایی استعمار گران برتانوی، کشور را دچار یک انحطاط و بحران عقبگرایانه مي‌دیدند‌، در تلاش آن شدند تا سر زمین و ملت خود را با سیر پیشرونده تاریخ و رشد فزاینده علوم و دانش‌هاي عصر همگام سازند. در چنین احوالی روشنفکران آگاه بر آن شدند تا جنبش‌هاي ضد استعماری را به راه اندازند تا با تشکل و فشرده گی هم، راهی را به سوی هدف بگشایند.
حضور ملموس و قابل درک این تشکل روشنفکرانه، از عهد امیر حبیب الله خان به گونه جنبش اصلاح طلبانه از فعالیت مطبوعات به خصوص‌، نشر جریده سراج الاخبار آغاز یافت. اما با نشر شماره هایی از آن به سرمحرری عبدالرؤف خان کندهاری، مخالفت‌هاي آشکار هند برتانوی بر انگیخته شد و منجر به مصادره آن گردید.
پس از استقرار سلطنت به امیر امان الله‌، شاه تحول طلب‌، روشنفکران آگاه، چون محمود طرزی، عبدالرحمن لودین،‌ عبدالهادی داوی و ده‌ها تن از نخبه گان دیگر که اندیشه‌هاي ترقی خواهانه را در ذهن و ضمیر خود جهت دگرسازی کشور و همپا ساختن آن با جهان متمدن دنبال مي‌کردند، درین راستا، گام‌هاي آغازین را نهادند.
نشر مجدد سراج الاخبار که اندیشه‌هاي تحول طلبانه و ترقی خواهانه محمود طرزی و همرزمانش در آن بازتاب یافته بود، یکبار دیگر این جنبش روشنفکری را از محدوده پایتخت فراتر برد.
نشر مقالات سیاسی- اجتماعی محمود طرزی به خصوص ترجمه هایی از منابع خارجی و بر رسی عوامل عقبمانی‌هاي قرون در سر زمین ما، هر چند در محدوده درک معدودی از با سوادان نشر و پخش مي‌شد اما تأثیر گذاری‌هاي لازم آن در آگاهی بخشی و تنویر ذهنیت‌هاي عامه مردم چنان فراگیر بود که در کنار دوستداران پیشرفت و تکامل، برخی از عقبگرایان ضد ترقی و وابسته به استعمار را نیز به مخالفت واداشت تا به ذرایع مختلفی در برابر پیشروی‌ها سرد گردند.
در چنین احوالی‌، سیر روشنفکری با گسترش و اساسگذاری پایه‌هاي مطبوعات‌، در برخی از ولایات کشور نیز توأم بود.
تأسیس نشریه‌هاي اتفاق اسلام در هرات، طلوع افغان در کندهار، اتحاد مشرقی در جلال آباد، اتحاد خان آباد در حوزه شمالشرق، بیدار در مزار شریف و برخی دیگر از نشریه‌ها در سالهای ۱۳۰۰ شمسی‌، دگرگونی خاصی را در رشد اندیشه‌هاي سیاسی- اجتماعی جامعه پدید آورد.
متأسفانه عهد پر درخشش امیر امان الله خان و جنبش قدرتمند مطبوعات آن روز گار که محمود طرزی آنرا بنیاد نهاده بود، مواجه به انقراض گردید و نخبه‌ترين شخصیت‌هاي اجتماعی _ فرهنگی که قلم و شمشیر پر صلابت داشتند یا به جوخه‌هاي اعدام رفتند و یا در عقب میله‌هاي زندان پوسیدند. اما این نهضت روشنفکری از پا نه نشست و با اندیشه هایی از قبل خود خوش و کار آزموده که در حلقات و حوزه‌هاي قبیله یی و عشایری به پاسداری از نهضت و فرهنگ همگرایی داشتند، بر رغم موانع و دسایس الحیل گماشته گان حکام و زمامداران فرصت طلب، چراغ معرفت را از تند باد حوادث بر افروخته نگهداشتند، در پر تو نبوغ و درایتی که داشتند، گام‌هاي استواری را در این راستا برداشتند. در زمره حوزه‌هاي روشنفکری جغرافیای سر زمین ما، یکی نیز حوزه شمالشرق و صفحات شمال کشور است که با حلقات روشنفکری مرکز و سایر ولایات، زنجیره‌هاي اتصالی را پدید آورده بود.
در نخستین سالهای پس از تأسیس مطبوعات در ولایات بغلان، کندز‌، بدخشان، تخار و برخی دیگر از محلات دارای قلمرو وسیع که در آن روزگار بمثابه حاکمیت واحدی بنام” قطغن” مسما بود، شخصیت‌هاي بارز ملی- مذهبی که درک و درایت خاصی در تشکل و همسویی مردم به سوی اعتلای ملی و ترقی اجتماعی داشتند و از نفوذ معنوی و جذبه اعتبار میان اقشار مختلف و به طور اخص مذهبی بهره ور و برخی از آنان با عمق وجدان و وسعت نظر، به خدمتگزاری مردم معطوف بودند. یکی از نخبه‌ترين سیما‌هاي این عصر روانشاد سید نادر شاه کیانی، رهبر اسماعیلیه‌هاي افغانستان بود که در پرتو آموزش‌هاي علوم متداوله مذهبی به ویژه اندیشه‌هاي پر بار کلامی حکیم ناصر خسرو بلخی و اندیشوران بزرگ دیگر چون مولانا جلال الدین محمد بلخی، حکیم سنایی، ابوالقاسم فردوسی و سایر بزرگان سخن، بحیث شخصیت مستقل ملی و دارای آگاهی‌هاي لازم از فنون شعر و عرفان اسلامی متبارز گردید. هر چند پس از سقوط نهضت روشنفکری عهد امان الله خان تا آغاز دهه دموکراسی، یعنی سالهای چهل خورشیدی، در کشور‌، دوره فترت فرهنگی حکمفرما بود اما مرحوم سید نادر شاه کیانی، بمثابه عنصر خود جوش و خلاق‌، آثار‌، افکار و اندیشه‌هاي کلامی قابل ارجی را آفرید که هم اکنون از ابشان حدود۵۳ اثر، شامل دواوین شعر و آثار فلسفی _ مذهبی‌، حله چاپ در بر کرده اند. این شخصیت اجتماعی که موازی با مسایل مذهبی و امور مردم داری به امر گسترش و پخش فرهنگ و ارزش‌هاي متعالی آن معطوف بود، نه تنها در محدوده زیست‌شان یعنی دره کیان و ولایت بغلان بلکه در حوزه‌هاي شمال‌، شمالشرق و کابل و فراتر از آن سراسر حلقات فرهنگی و مطبوعاتی کشور، شهرت بسزایی یافت. آستان و بارگاه زیست وی نه تنها محل تجمع پیروان مذهبی بلکه یکی از مراکز پر جنب و جوش شاعران، نویسندگان و سایر ادبا و فرهنگیانی بود که با اشعار و سروده‌هاي موصوف از طریق مطبوعات شناسایی یافته و به شخصیت چندین بعدی ایشان ارج و حرمت فراوان مي‌گذاشتند.
سید نورالدین رونق نادری یکی از فرزندان این بزرگمرد که خود شاعر فرهیخته و متبارز در حلقات مطبوعاتی کشور و دارای تألیفات مستقل بود، در آغوش چنین آستان پر معرفت خانواده گی بارور شد و مانند پدر، با شاعران معاصر افغانستان نظیر استاد خلیل الله خلیلی، سخنور بی بدیل کشور و دیگران محشور بود. موجودیت چنین فضایی در خانواده مرحوم سید نادر شاه کیانی در محل، تأثیرات ژرف روشنفکرانه یی را پدید آورده بود که تا اکنون نیز محسوس است. چنانکه شاهنامه خوانی و مثنوی خوانی در قراء و قصبات ماحول دره کیان و دوشی ولایت بغلان مرسوم است و روشنفکران دارای طبع شعر و قریحه سخنوری از همین محلات در مطبوعات کشور راه یافته اند. از آغاز دهه دموکراسی یعنی سالهای ۱۳۴۰ خورشیدی تا فرارسیدن انقلابات و سالهای پر آشوب جنگ، فضای مناسبی برای انکشاف نسبی فرهنگ و معارف در کشور پدیدار بود که با گذشت سالها این حلقه فرهنگی خانواده گی در حقیقت امر فراتر از محدوده خانواده، به کانون معرفت و فرهنگ ملی مبدل و از همان آوان زمینه ساز ایجاد یک نهاد مستقل فرهنگی، پر صلابت در کشور گردید، چنانکه بعد‌ها در سال ۱۳۶۷ خورشیدی از بودجه شخصی جناب الحاج سید منصور “نادری” مشعل دار آگاه این خانواده فرهنگ گستر و معرفت پرورکه خود دارای قریحه سرشار ادبی به خصوص دارای طبع شعر است. کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو بلخی بمثابه یک نهاد مستقل فرهنگی وتأسیس و به فعالیت آغاز نمود. در کار ایجاد کانون مذکور دوازده تن از نخبه‌ترين شخصیت‌هاي سر شناس و طراز اول ادبیات کشور بحیث مؤسسین سهم فعال داشتند. در نخستین کنگره مؤسس کانون، آیین نامه آن دارای سه فصل و بیست و دو ماده به تصویب رسید و جناب الحاج سید منصور “نادری” بحیث رئیس کانون انتخاب گردید

مؤسسين
1- الحاج سيد منصور نادري
2- كانديد اكادميسن داكتر اكرم عثمان
3- كانديد اكادميسن پوهاند مير حسين شاه
4- لطيف ناظمي
5- محمد يوسف كهزاد
6- رهنورد زرياب
7- واصف باختري
8- پوهاند دكتر عبدالحمد جاويد
براي ورود به وب سايت كانون فرهنگي حكيم ناصر خسرو بلخي اينجا كليك كنيد
 
کد مطلب: 15295
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/mOydp0
 


 
لیلا آجرلو
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۳-۱۰-۰۹ ۱۴:۴۹:۰۹
با سلام و عرض خسته نباشید
بنده در بنیاد دایره المعارف اسلامی هستم و مشغول تهیه کتابشناسی ناصرخسرو برای همایش ناصرخسرو در دانشگاه شهید بهشتی می باشم بنده به منابع افغانستان و تاجیکستان درباره ناصرخسرو دسترسی چندانی ندارم بینهایت سپاسگذار میشوم اگر تا حد امکان منابع من جمله مقالات و پایان نامه های آن خطه درباره ناصرخسرو را در دسترس دارید یا روش دسترسی به آنها در اختیار بنده بگذارید با تشکر آجرلو (15160)
 
نام و نام خانوادگی
ایمیل