به مناسبت سالیاد شهادت استاد نیازی

شهید غلام محمد نیازی الگوی درخشان برای جوانان افغانستان

شهید غلام محمد نیازی که در ایام تحصیل در دانشگاه الازهر مصر با تفکرات و اندیشه‌های سید جمال الدین افغانی و نهضت جهانی اخوان المسلمین آشنا گردیده بود پس از رجعت به وطن و گرفتن کرسی تدریس در دانشکده شرعیات کابل اقدامات خویش را برای بیداری و آگاه‌سازی جوانان مسلمان در دانشگاه کابل آغاز کرد.
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۵ جوزا ۱۴۰۰ ساعت ۱۵:۴۶
شهید غلام محمد نیازی الگوی درخشان برای جوانان افغانستان
قرون ۱۹ و ۲۰ میلادی شاهد تحولات عظیم و بنیادی در جهان بود و جنبش‌های گوناگون فکری و عقیدتی بروز و ظهور پیدا کرد. جهان اسلام که قرنها در خمودگی و رکود به سر می‌برد نیز از این تحولات به دور نماند و حرکت‌های بیدارگرانه در جهان اسلام نیز آغاز گردید که نمونه بارز آن ظهور سید جمال الدین افغانی و تلاش‌های گسترده و خستگی ناپذیر او برای بیداری ملت‌ها و دولت‌های اسلامی بود تا با ایجاد وحدت و یکپارچگی در دنیای اسلام زمینه یک رستاخیز عظیم علمی و سیاسی را جهت بیداری ملت‌ها و جامعهٔ اسلامی و ارتقاء جایگاه مسلمانان در جهان به وجود آورد.
هرچند که سید در رسیدن به اهداف والای خود در دوران حیات پر برکت خویش تا حدودی ناکام ماند اما بذر بیداری را در میان ملت‌های مسلمان پاشید و با تربیت شاگردان بزرگی همچون سید قطب و حسن البنا زمینه تحولات بنیادین در دنیای اسلام را فراهم ساخت و سنگ بنای نهضت فراگیر اسلامی را کار گذاشت.
با تشکیل سازمان اخوان المسلمین در مصر توسط حسن البنا با الهام از اندیشه‌های سید جمال الدین افغانی زمینه‌ساز آغاز تحولات سیاسی و اجتماعی در دیگر کشورهای اسلامی گردید که افغانستان یکی از این کشورها بود.
شهید غلام محمد نیازی که در ایام تحصیل در دانشگاه الازهر مصر با تفکرات و اندیشه‌های سید جمال الدین افغانی و نهضت جهانی اخوان المسلمین آشنا گردیده بود پس از رجعت به وطن و گرفتن کرسی تدریس در دانشکده شرعیات کابل اقدامات خویش را برای بیداری و آگاه‌سازی جوانان مسلمان در دانشگاه کابل آغاز کرد.

مروری کوتاه بر زندگی و فعالیت‌های شهید نیازی

از ولادت تا هجرت
استاد
شهید نیازی زمانی در دانشکده الهیات دانشگاه کابل به تدریس پرداخت که تحجر و ظاهر گرایی جو حاکم درسی را تشکیل می‌داد. شاگردان یا غرق در مناقشات لفظی بودند یا بی اطلاع از تهاجم فرهنگی بیگانگان، بی‌خبر از اوضاع فاسد اجتماعی داخلی و به دور از جریان‌های فکری و سیاسی جهانی به سر می‌بردند.
غلام محمد نیازی بنیانگذار جنبش اسلامی در دانشگاه کابل در سال ۱۳۱۱ خورشیدی برابر با (۱۹۳۲م) در قریهٔ رحیم خیل ولسوالی اندر ولایت غزنی به دنیا آمد. کودکی و آموزش‌های ابتدایی را در آنجا گذراند و برای فراگیری آموزش عالی عازم کابل گردید و در مدرسه «ابوحنیفه» به تحصیل پرداخت و سپس در جمع شاگردان ممتاز این مدرسه برای ادامه تحصیل به دانشگاه الازهر قاهره اعزام شد و در دانشکده اصول دین جامعه الازهر به تحصیل پرداخت. شهید نیازی در این دوران در قاهره با سازمان «اخوان المسلمین» آشنا شد. در آن زمان این جنبش در اوج قدرت و شکوفایی بود و او از راه ارتباط با این نهضت انقلابی آموختنی‌های سودمند و با ارزشی را فراگرفت و پس از پایان دوره تحصیل به وطن بازگشت. وی با تدریس علوم اسلامی در دانشگاه کابل به تربیت نسل جوان پرداخت. این دوران موجب تحول عظیم و بیداری و آگاهی جوانان افغانستان گردید.

فعالیت‌های آموزشی استاد نیازی
استاد نیازی معتقد بود که انقلاب‌های سیاسی و اجتماعی، اگر بر تحول فکری و عقیدتی متکی نباشد، استوار نخواهد ماند و به همین خاطر، خود، تدریس را انتخاب کرد تا جوانان تحصیل کرده را از لحاظ فکری آماده سازد. شهید نیازی زمانی در دانشکده الهیات دانشگاه کابل به تدریس پرداخت که تحجر و ظاهر گرایی جو حاکم درسی را تشکیل می‌داد. شاگردان یا غرق در مناقشات لفظی بودند یا بی اطلاع از تهاجم فرهنگی بیگانگان، بی‌خبر از اوضاع فاسد اجتماعی داخلی و به دور از جریان‌های فکری و سیاسی جهانی به سر می‌بردند. در این دوره تاریک، مارکسیست‌ها تلاش می‌ورزیدند تا به درون سنگرهای اسلامی نفوذ کرده و جوانان مسلمان را جذب نمایند.
استاد نیازی برای ایجاد تحول بنیادی، تدریس حدیث و تاریخ اسلام را بر عهده گرفت. او می‌دانست رهبری جامعه اسلامی بدون آگاهی از عمق احادیث پیغمبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) و حقیقت اسلام بی مفهوم و بدون پایه و اساس خواهد بود و بی‌خبری از تاریخ و ناآشنایی با رنج‌ها و دردهای جهان اسلام و عوامل شکست یا پیروزی مسلمانان، اهداف استعماری و نیرنگ‌های دشمنان در نهایت عامل ذلت و نابودی آنها خواهد شد.

ابتکار و نوآوری در تدریس
پیش از ورود استاد نیازی، مسئولین تدریس بخاری، طی چهار سال تعدادی از احادیث مربوط به عبادات را تدریس نموده و بیشتر وقت خود را صرف حل الفاظ و ترکیب صرفی و نحوی آنها کرده و به مفاهیم زندگی ساز رهنودهای پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) توجه نمی‌کردند؛ اما روش تدریس نیازی با روش‌های دیگران کاملاً متفاوت بود.
او با روشی کاملاً ابتکاری و جامع، احادیث را شرح می‌داد و فقط به احادیث عبادات اکتفا نمی‌کرد و به هنگام تدریس، ذوق همه دانشجویان را رعایت نمی‌نمود. نخست احادیث را از لحاظ تحقیق لفظی بررسی می‌نمود، استنباطات فقها و اختلاف مذاهب را بیان می‌کرد، نظرات راجح و مرجوح را با دلیل ذکر می‌نمود و از شاگردان می‌خواست
امروزه قشری گرایی و جمود مردم را از اسلام حقیقی وتعالیم رحمانی و صلح آمیز پیامبر رحمت (ص) دور کرده‌است و افراط گرایی و جمود بر حقیقت اسلام سایه افکنده‌است از این رو اندیشه‌های شیهد نیازی می‌تواند رهگشا و الگوی مناسبی برای جامعه و جوانان ما باشد و با شناخت اسلام حقیقی و درک تعالیم اصیل اسلام بر تحجر و افراط گرایی فایق آمد.
قول راجح را خود آنها برگزینند و بدین وسیله ملکه تحقیق و اجتهاد را در اذهان دانشجویان رشد می‌داد.

ایجاد تحول در نظام آموزشی
استاد نیازی به تدریس تاریخ اسلام و شرح احوال و اوضاع ملت‌ها و کشورهای اسلامی توجه خاصی داشت و توصیه می‌کرد که باید از عوامل انحطاط مسلمانان آگاه شد، آینده اسلام را در میان عظمت‌ها و افتخارات، رنج‌ها و دردها، آبادی‌ها و ویرانی‌های گذشته مطالعه و بررسی نمود و راه علاج را جستجو کرد باید فهیمد که جهان اسلام در شرایط کنونی در چه وضعی قرار دارد؟ عامل این همه ویرانی‌ها و ذلت‌ها کیست و چیست و در کجاست؟ آیا ملت‌ها مقصرند یا زمامداران آنها؟ و در همین خصوص بیشتر دربارهٔ رژیم‌های حاکم، نهضت‌های سیاسی و اوضاع اجتماعی کشورهای خاورمیانه و اسلامی بحث می‌کرد و از حرکت اسلامی «اخوان المسلمین» نام می‌برد و از اخلاص، نظم و روش تربیتی آنان سخت تمجید می‌کرد. برای آشنایی با نیرنگ‌های دشمنان در برخی از ساعات درسی دربارهٔ کمونیزم، صهیونیزم و حزب بعث بحث‌های تحلیلی و انتقادی مطرح می‌ساخت و ماهیت واقعی آنها را می‌شناساند و در کنار خواندن آثار اسلامی، آشنایی با این مکتب‌ها و ایدئولوژی‌ها را رشد و پرورش می‌داد. سرانجام تحولی در نظام آموزش دانشکده الهیات و شرعیات به وجود آورد و رشته‌های روانشناسی، جامعه‌شناسی و تاریخ معاصر جهان اسلام را جزو برنامه‌های رسمی درسی قرار داد.

تربیت جوانان و کادر سازی
استاد نیازی معتقد بود که برای سرنگونی یک نظام فاسد و تأسیس دولت اسلامی، سنگرداران اسلام نباید از دور منتظر فروریختن کاخ‌های استبداد باشند، بلکه باید خودشان در سنگرهای دشمن زلزله افکنند و با تربیت افراد نخبه بنیان فساد را از درون ویران سازند و بر روی آن، بنای شکوهمند نظام اسلامی را به وجود آورند و خود ایشان در این زمینه پیشگام بود.

فعالیت‌های سیاسی
استاد نیازی برای ایجاد جنبش اسلامی در کشور عقیده داشت که باید قبل از همه گروهی از مجاهدین مؤمن را بر مبنای تعالیم والای انسانی تربیت نمود و این کار را از راه آموزش و پرورش آغاز کرد. او معتقد بود که باید ریشه نهضت را در میان قشرهای مختلف تعمیق بخشید و این هدف را از راه برنامه‌های مختلف چون تأسیس مجله شرعیات، طبع و نشر کتب اسلامی از طریق دانشکده شرعیات و پخش آن در میان مردم، اداره مجالس تربیتی و کنفرانس‌های دینی، طرح و برنامه‌ریزی بزرگترین مرکز اسلامی به نام «مرکز تحقیقات اسلامی» که به منظور معرفی اسلام در سطح جهان انجام داد.

فراهم سازی زمینه برای تشکیلات
استاد نیازی نه تنها یک آموزگار توانا و یک مدیر موفق بود، بلکه یک ایدئولوگ کامل و یک سازمان دهنده انقلاب اسلامی نیز بود. وی از میان شاگردان خویش عده‌ای را که اخلاص و استعداد شکوفایی داشتند گرد خود آورده و آرمانش را به وضوح با آنها در میان می‌گذاشت. او در سال ۱۳۳۶ش، با همکاری چند تن از محصلان جوان و یک گروه از فرزندان دردمند و مؤمن به انقلاب اسلامی، اولین هسته رزمندگان انقلاب اسلامی را پایه‌گذاری کرد و زمینه را برای تشکیل نهضت اسلامی در قالب یک تشکل سیاسی-فرهنگی
استاد نیازی برای ایجاد جنبش اسلامی در کشور عقیده داشت که باید قبل از همه گروهی از مجاهدین مؤمن را بر مبنای تعالیم والای انسانی تربیت نمود و این کار را از راه آموزش و پرورش آغاز کرد.
فراهم ساخت.

ویژگی‌های اخلاقی
استاد نیازی به هنگام که سخن گفتن هاله‌ای از وقار در سیمایش به چشم می‌خورد و شنونده را مجذوب خود می‌کرد. او مردی رشید و انقلابی بود و در اظهار حق هیچ ترس و هراسی نداشت.

توطئه و دستگیری نیازی
در دوران حکومت فاسد محمدظاهر شاه (۱۳۱۲–۱۳۵۲) توطئه‌های دشمنان در پایان دادن به زندگی پربار این مرد بزرگ بی‌نتیجه ماند ولی پس از کودتای سردار محمد داود در ۲۶ سرطان/ تیر ۱۳۵۲و سرکوب جنبش‌های اسلامی، و تسلط نیروهای وابسته به شوروی بر کشور، آنها در نخستین گام در پی زندانی کردن نیازی و یاران همرزمش برآمدند. چند ماه پس از کودتا، نیازی در منزل خود تحت نظارت شدید قرار گرفت، و در تاریخ ۱۴ ثور/اردیبهشت ۱۳۵۳ با تعدادی ازهمرزمانش توسط رژیم محمدداود خان به اتهام توطئه برای براندازی دولت دستگیر و روانهٔ زندان شدو زیر وحشیانه‌ترین شکنجه‌ها قرار گرفت و بر اثر همین شکنجه‌ها بدنش آسیب سختی دید.

تلاش و فعالیت در زندان
شهید نیازی علیرغم شکنجه و آزار دایمی که او را ناتوان ساخته بود، دست از تلاش و فعالیت برنداشت و زندان را به محل دعوت و تدریس تبدیل کرد و زندانیان را با فرهنگ والای اسلام آشنا ساخت و آنان را به صبر و استقامت در برابر شداید فراخواند و در کنار تدریس در زندان به ترجمه احادیث اسلامی پرداخت و ترجمه جزء اول کتاب صحیح البخاری را در زندان به پایان برد.

شهادت
درپی کودتای۷ ثور/اردیبهشت ۱۳۵۷ کودتایی از سوی حزب خلق افغانستان علیه داودخان و به به قتل رساندن وی نورمحمد تره کی به قدرت رسید و فضای استبداد، شکنجه و کشتار نیروهای مسلمان بر همه جا سایه افکند و استاد نیازی که در زندان بود از همه بیشتر مورد شکنجه و آزار قرار گرفت و در بهار سال ۱۳۵۸ خورشیدی در قیام زندانیان زندان پلچرخی توسط رژیم کمونسیتی همراه با ۱۳۵ و به روایت دیگر۱۸۰ تن از جوانان مسلمان به شهادت رسید.

پیام نیازی به جامعه ما
مشی اعتدالی و روشنگرانه شهید نیازی و مبارزه او با جمود و تحجر پیام خوبی برای جامعه و جوانان امروز دارد که به شدت در خطر افراط‌گرایی و جمود قرار دارد. امروزه قشری گرایی و جمود مردم را از اسلام حقیقی وتعالیم رحمانی و صلح آمیز پیامبر رحمت (ص) دور کرده‌است و افراط گرایی و جمود بر حقیقت اسلام سایه افکنده‌است از این رو اندیشه‌های شیهد نیازی می‌تواند رهگشا و الگوی مناسبی برای جامعه و جوانان ما باشد و با شناخت اسلام حقیقی و درک تعالیم اصیل اسلام بر تحجر و افراط گرایی فایق آمد.
کد مطلب: 96606
گزارشگر : پایگاه اطلاع رسانی پیام آفتاب
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل