تکلیف توافق آمریکا با طالبان چه می‌شود؟

از ۱۰ روز آینده که مذاکرات بین‌الافغانی طالبان (نه به عنوان یک حکومت محلی بلکه به عنوان یک گروه سیاسی) با دولت مرکزی شروع خواهد شد، چالش‌های جدی بروز خواهد کرد. اولین و مهم‌ترین چالش در این عرصه بعد از موضوع آزادسازی زندانی‌ها این است که اساساً افغانستان در شرایط فعلی از فقدان وجود یک دولت مرکزی مشروع رنج می‌برد و پس از انتخابات ریاست‌جمهوری اخیر، این کشور شاهد کشمکش جدی در بدنه سیاسی است.
تاریخ انتشار : سه شنبه ۲۰ حوت ۱۳۹۸ ساعت ۰۹:۰۴
تکلیف توافق آمریکا با طالبان چه می‌شود؟
اگر بنا باشد توافق دولت آمریکا و طالبان را در یک جمله کوتاه خلاصه کنیم بدون شک به‌کار بردن عبارت «اقدام تبلیغاتی ترامپ برای انتخابات ۲۰۲۰» کامل‌ترین جمله‌ای است که می‌توان دربارهٔ آن بیان کرد. ترامپ به دنبال این است این توافق را به رای‌دهندگان خود بفروشد و در این بین جمهوری‌خواهان آمریکا نیز از هیچ تلاشی برای برجسته کردن این توافق به عنوان یک راهکار فوق‌العاده دریغ نخواهند کرد.
هرچند ایالات متحده آمریکا در چارچوب این توافقنامه اعلام کرده‌است در عرض ۱۴ ماه تمام نیروهای نظامی، متحدان و شرکای ائتلافی، کارمندان غیرنظامی و غیردیپلماتیک، پیمانکاران امنیتی خصوصی، مربیان، مشاوران و پرسنل خدمات حمایتی خود را از افغانستان خارج خواهد کرد اما واقعیت این است که جایگاه دولت مرکزی افغانستان در این توافق نادیده گرفته شده و به عبارتی دولت افغانستان در این توافق دور زده شده‌است.
یکی از مهم‌ترین مواردی که این ادعا را تأیید می‌کند درج بندی مبنی بر لزوم آزادسازی ۵ هزار طالبانی زندانی‌شده توسط دولت مرکزی افغانستان است. موضوعی که ساعاتی پس از مطرح شدن بندهای توافق، از سوی دولت مرکزی رد شد و صلاحیت آزادی زندانیان را صرفاً در حیطه اختیارات دولت قلمداد کرد. همین نمونه کوچک نشان می‌دهد توافق انجام شده، اصولی و جامع نخواهد بود. از ۱۰ روز آینده که مذاکرات بین‌الافغانی طالبان (نه به عنوان یک حکومت محلی بلکه به عنوان یک گروه سیاسی) با دولت مرکزی شروع خواهد شد، چالش‌های جدی بروز خواهد کرد. اولین و مهم‌ترین چالش در این عرصه بعد از موضوع آزادسازی زندانی‌ها این است که اساساً افغانستان در شرایط فعلی از فقدان وجود یک دولت مرکزی مشروع رنج می‌برد و پس از انتخابات ریاست‌جمهوری اخیر، این کشور شاهد کشمکش جدی در بدنه سیاسی است.
با این تفاسیر اجرایی شدن این توافق و حرکت در مسیر مذاکرات صلح در گام‌های نخست محل سؤال است. اما به فرض اینکه مذاکرات روند قابل قبولی داشته باشد بازهم به نظر می‌رسد آینده روشنی در پس این توافقنامه در انتظار مردم افغانستان نیست. نفوذ طالبان در بدنه قدرت و مشروعیت‌بخشی به آن در چارچوب مذاکرات بین‌الافغانی منوط به این است که طالبان انعطاف زیادی در اصول و باورهای خود داشته باشد. این امر شاید در مراحل ابتدایی از سوی طالبان مدنظر قرار گیرد ولی در بلندمدت تضمینی برای اجرای آن نیست.
در حال حاضر ۲ فرضیه کلی دربارهٔ آینده افغانستان بر اساس توافق انجام شده بین طالبان و آمریکا وجود دارد. اول اینکه طالبان نگاه تعدیل‌شده خود را حفظ کند و با مشارکت در مذاکرات بین‌الافغانی دولت موقتی را شکل دهد که در آن اشرف غنی، رئیس‌جمهور فعلی و عبدالله عبدالله رئیس اجرایی افغانستان نه به عنوان مقامات عالیرتبه اول و دوم اما در جایگاه عضوی از این دولت موقت در کنار سران طالبان نقش‌آفرینی کنند. در کنار این روند، تغییراتی در ساختار قدرت و قانون اساسی در قالب لویی جرگه و تغییر نظام ریاستی به پارلمانی انجام شود تا جایگاه طالبان در روند آتی قدرت در افغانستان مشخص شود. در این شرایط با تشکیل یک دولت فدرال، طالبان بخشی از قدرت خواهد بود که کنترل مناطق جنوبی و شرقی افغانستان را بر عهده خواهد داشت. البته که در این چارچوب آنها موظف به تبعیت از دولت فدرال در سیاست‌های کلان، سیاست خارجی و مسائلی مثل چاپ پول هستند.
فرضیه دوم این است که طالبان در روند مذاکرات بین‌الافغانی به این نتیجه برسد که امکان تلفیق و مشارکت با دیگر گروه‌های سیاسی در دولت را ندارد و به سمت درگیری نظامی با گروه‌های سیاسی گام بردارد. در این حالت باید گفت تجزیه افغانستان شروع خواهد شد و این کشور به ۲ منطقه شمالی با حضور گروه‌های قومی تاجیک و ازبک و هزاره و منطقه جنوبی و شرقی با حضور گروه‌های قومی پشتون تقسیم خواهد شد.
آنچه مسلم است در حال حاضر نمی‌توان به‌طور قطع پیش‌بینی کرد تصمیم طالبان در روند مذاکرات چه خواهد بود و وزن‌کشی قدرت سرنوشت افغانستان را به کدام‌سو خواهد برد اما می‌توان به‌طور قاطع اعلام کرد توافق طالبان با آمریکا، یک توافق کارآمد و جامع نیست.
پیرمحمد ملازهی / کارشناس مسائل افغانستان
کد مطلب: 92219
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل