آنچه سزاوار روزه‌دار است / ملا مهدی نراقی

روزه‌دار را سزاوار این است که چشم خویش از هرچه نگاه کردن به آن حرام یا مکروه است، یا دل را از یاد خدای تعالی مشغول می‌سازد، فرونهد، و زبان را نگاه دارد، و گوش را از هرچه شنیدن آن حرام یا مکروه است و شکم خود را از غذای حرام و شبهه‌ناک بازدارد، و دیگر اعضا و جوارح خود را از امور ناستوده و مکروه محافظت نماید.
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۲۵ جوزا ۱۳۹۶ ساعت ۱۰:۱۴
بدان که اجر روزه عظیم و ثواب آن بسیار است، و آیات و اخباری که دلالت بر فضیلت آن دارد، بی‌شمار و چنان معروف و مشهور است که نیازی به ذکر آنها نیست، پس در اینجا به بعضی از امور باطنی آن اشاره می‌کنیم:
روزه‌دار را سزاوار این است که چشم خویش از هرچه نگاه کردن به آن حرام یا مکروه است، یا دل را از یاد خدای تعالی مشغول می‌سازد، فرونهد، و زبان را نگاه دارد، و گوش را از هرچه شنیدن آن حرام یا مکروه است و شکم خود را از غذای حرام و شبهه‌ناک بازدارد، و دیگر اعضا و جوارح خود را از امور ناستوده و مکروه محافظت نماید؛ و دربارهٔ همه این شرطها برای آنکه ثواب کامل بر روزه مترتّب شود اخبار بسیار وارد شده است؛ و نیز سزاوار است که هنگام افطار از حلال به قدری نخورد که معده او پر شود، زیرا خدای عزوجل هیچ ظرفی را بیشتر از شکم پر ـ اگرچه از حلال باشد ـ دشمن ندارد، که سرّ روزه‌داری قهر و غلبه بر دشمن خدا و شکستن شهوت و هواست تا نفس بر پرهیزگاری و تقوا تقویت شود، و از حضیض لذات نفس حیوانی به اوج شباهت به فرشتگان روحانی ترقی کند، و این چگونه حاصل می‌شود هرگاه روزه‌دار هنگام افطار آنچه را که در روز نخورده، تدارک و تلافی کند؟ به‌خصوص وقتی که غذاهای رنگارنگ بر آن افزوده شود؛ چنان‌که عادت مردم این عصر است و چه بسا در ماه رمضان خوراک‌هایی خورده می‌شود که در چند ماه صرف نمی‌شود!
و شک نیست که چون معده از چاشتگاه تا شام خالی باشد، اشتهای آن افزون‌تر و رغبت آن بیشتر است، و آنگاه از طعام‌های رنگارنگ می‌خورد و لذت می‌برد، و چون آنچه از چاشت تا شام می‌خورد در شب می‌خورد، لذت آن بیشتر و قوّت آن افزون‌تر می‌گردد، و شهوات او برانگیخته می‌شود که اگر به عادت خود گذاشته می‌شد، آرام و راکد می‌ماند، پس آنچه مقصود از روزه است، یعنی ضعیف ساختن قوای شهویّه که وسیله‌های شیطان است، حاصل نمی‌شود. پس ناچار باید خوراک را کم کند، و در تمام شب همان غذایی را بخورد که در شبهای غیر روزه می‌خورد، بی‌آنکه خوراک روز خود را به آن بیفزاید، تا از روزه خود سودی ببرد.
خلاصه آنکه روح روزه و راز پوشیده آن و غرض اصلی از آن، تشبّه است به یکی از اخلاق الهی؛ یعنی بی‌نیازی و وارستگی از هرچیزی، و اقتدا به فرشتگان در خودداری از شهوات به قدر امکان، و این فقط با کم کردن خوراک نسبت به غیر وقت روزه حاصل می‌شود، و تنها تأخیر خوردن و هنگام شب دوچندان خوردن هیچ نتیجه و سودی ندارد؛ و نیز اگر سرّ روزه آن چیزی باشد که از بعضی از ظواهر معلوم است، یعنی توانگران درد گرسنگی را دریابند و از آن به سختی حال فقیران و بینوایان برسند، و این درک و فهم آنان را به مواسات با فقرا در اموال و روزی برانگیزد، این نیز بدون کم‌خوردن حاصل نمی‌شود.

آنچه هنگام افطار سزاوار است
روزه‌دار را سزاوار است که دلش در وقت افطار نگران و مضطرب و در میان بیم و امید باشد؛ زیرا نمی‌داند که روزه او پذیرفته شده و او از مقربان است یا رد شده و از مبغوضان است، و این حال باید در پایان هر عبادتی باشد.
روایت است که امام حسن مجتبی (ع) در روز عید فطر به گروهی گذشت که مشغول خنده بودند، فرمود: «خدای تعالی ماه رمضان را میدانی برای بندگان خود قرار داده که در آن برای طاعت او پیش گیرند. پس جماعتی گوی سبقت ربودند و به رستگاری رسیدند و گروهی پس افتادند و ناامید و هلاک شدند. شگفتا از کسی که در روزی که شتابندگان در آن فایز شدند، مشغول خنده و بازی باشد، و اهل بطالت و هرزه‌کاران زیان کردند. هان، سوگند به خدا که اگر پرده برداشته شود، نیکوکار مشغول نیکی خود و بد کار گرفتار بدی خویش گردد»! یعنی شادی و سرور عمل پذیرفته شده او را از بازی بازمی‌دارد، و حسرت عمل رد شده در خنده بر او می‌بندد.

درجات روزه
روزه را سه درجه است:
اول، روزه عموم: و آن نگاهداشت شکم و فرج است از شهوترانی، و این‌گونه روزه بیش از رهایی از حکم مجازات و خلاصی از عذاب فایده نمی‌بخشد.
دوم، روزه خواص: و آن علاوه بر نگاهداشت مذکور، بازداشتن چشم و گوش و زبان و دست و پا و دیگر جوارح است از گناهان، و براین روزه ثواب‌هایی که صاحب شرع به آن وعده داده مترتب می‌گردد.
سوم، روزه خواص خواص: و آن علاوه بر دو نگاهداشت مذکور، محافظت دل است از همت‌های فرومایه و اخلاق پست و اندیشه‌های دنیوی، و بازداشت آن از هرچه جز خداست؛ و گشادن این روزه آن است که دربارهٔ غیر خدا و روز آخرت بیندیشد، و حاصل این روزه رو آوردن است با تمام حقیقت همت به خدا و رو گردانیدن از غیر خدا، و چنگ درزدن به معنی قول خدای تعالی: «قل الله ثم ذرهم: بگو خدا، و بگذارشان.» و این درجه مخصوص پیغمبران و صدیقان و مقربان است، و نتیجه و ثمرة این روزه رسیدن به دیدار و لقای الهی است و کامیابی و فوز به آنچه هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده و بر دل هیچ‌کس خطور نکرده؛ و مولای ما حضرت صادق (ع) به این نوع روزه اشاره دارد که می‌فرماید: پیغمبر اکرم (ص) فرمود: روزه سپر و پوششی است از آفت‌های دنیا، و مانع عذاب آخرت است. پس هرگاه قصد روزه کردی، نیت کن که به روزه خود نفس را از خواهش‌های آن بازداری، و همت و اندیشه را از پیروی شیاطین جدا کنی؛ و نفس خود را [از جهت ارتکاب گناهان] به منزله بیمار انگار، و همان‌گونه که بیمار جسمانی به امید بهبود، میل به خوردنی و آشامیدنی نمی‌کند، تو نیز با عمل روزه و به برکت آن هر لحظه امید و انتظار شفای بیماری عصیان و گناهان داشته باش، و باطن خود را از هر تیرگی و غفلت و ظلمتی که تو را از معنی اخلاص برای خدا خالی و جدا می‌سازد، پاک کن.
رسول خدا (ص) فرمود که خدای تعالی می‌فرماید: روزه برای من و مختص به من است و من ثواب درخور آن را خواهم داد؛ و روزه خواهش نفس و شهوت طبع را می‌می‌راند، و در آن صفا و جلای دل و پاکی اعضا و جوارح و آبادانی ظاهر و باطن است، و موجب شکرگزاری بر نعمت‌های الهی و نیکی و احسان به فقیران است، و باعث افزونی تضرع و خشوع و نرم‌دلی و گریه و پناه بردن به خداست، و سبب شکستن شهوت و سبکی حساب قیامت و دوچندان شدن حسنات است؛ و فواید روزه بی‌شمار است و آنچه ذکر کردیم، برای هر خردمندی که توفیق عمل دارد، کافی است.

تتمیم
هر که ماه رمضان را خالص برای خدا و تقرب به او روزه بدارد، و باطن خود را از اخلاق نکوهیده پاک سازد، و ظاهر خود را از معاصی و گناهان نگاه‌دارد، و از حرام اجتناب نماید، و به جز حلال نخورد، و در خوردن زیاده‌روی نکند، و بر نمازهای نافله و ادعیه و دیگر آدابی که در این ماه سنت شده مواظبت نماید، به مقتضای اخبار متواتر، لایق و درخور مغفرت و رهایی از عذاب آخرت می‌گردد.
پس اگر از عوام باشد، صفای نفسی پیدا می‌کند که دعایش برآورده و روا می‌شود، و اگر از اهل علم و معرفت باشد، امید است که شیطان برگرد دل او نگردد، و برخی از اسرار ملکوت برای او کشف شود، به‌خصوص در شب قدر، که در آن شب اسرار منکشف می‌گردد، و انوار قدسی بر دلهای پاک می‌تابد، و ملاک عمده در رسیدن به این موهبت، کم خوردن است تا جایی که درد گرسنگی را احساس کند؛ زیرا هر که بین قلب و سینه خود توبره‌ای از طعام قرار دهد، از عوالم انوار محجوب و ممنوع است، و محال است که چیزی از اسرار برای او آشکار گردد.
-جامع‌السعادات (اخلاق اسلامی)
-ملا مهدی نراقی / ترجمه: داکتر سید جلال‌الدین مجتبوی
کد مطلب: 70217
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/fBTqjC
مرجع : روزنامه اطلاعات
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل