مدیریت آب‌های مرزی؛ ضرورتِ امروز و فردای افغانستان

کشور ما که در جغرافیای بحرانی و در دلِ کشمکش‌های منطقه‌ای شکل گرفته، همواره دامنهٔ جدال‌های جهانی و منطقه، برداشته‌هایش سایه افکنده است. برای همین تا کنون نتوانسته جایگاه درخورِ خود را نزد کشورهای دیگر پیدا کند. اما این بدان معنا نیست که ما نمی‌توانیم از این درمانده‌گی نجات یابیم و در مسیر درست و همانند به کشورهای اطراف‌مان حرکت کنیم.
تاریخ انتشار : شنبه ۱۸ جدی ۱۳۹۵ ساعت ۱۰:۳۴
مدیریت آب‌های مرزی؛ ضرورتِ امروز و فردای افغانستان
کشور ما که در جغرافیای بحرانی و در دلِ کشمکش‌های منطقه‌ای شکل گرفته، همواره دامنهٔ جدال‌های جهانی و منطقه، برداشته‌هایش سایه افکنده است. برای همین تا کنون نتوانسته جایگاه درخورِ خود را نزد کشورهای دیگر پیدا کند. اما این بدان معنا نیست که ما نمی‌توانیم از این درمانده‌گی نجات یابیم و در مسیر درست و همانند به کشورهای اطراف‌مان حرکت کنیم.
افغانستان با همهٔ تنگ‌مایه‌گی‌هایش، فرصت‌ها و منابعِ خوبی برای توسعه، پیشرفت و بلندبردن جایگاهش در منطقه و جهان دارد. یکی از این منابع، آب‌های خدادادیِ این سرزمین است که از دل کوهای بلند، بر رودهایش فرود می‌آید تا بر سرسبزی و سربلندی سرزمین و مردم آن بیفزاید.
آب‌های افغانستان نه تنها برای شهروندانش حیات‌بخش است که کشورهای دور و بر را نیز زندگی می‌بخشد. ایران و پاکستان دو کشوری‌اند که بیشتر از ۶۰ درصد آب‌های افغانستان به خاک آن‌ها سرازیر می‌شود تا مناطقی از این کشورها را سرسبز سازد. اما آنچه سؤال است این‌که: در شرایط کنونی، ما چقدر می‌توانیم از آب‌های کشورمان برای کشاورزی و تولید انرژی استفاده کنیم؟ مدیریت آب‌های افغانستان چه تأثیری بر اوضاع کشور و منطقه می‌گذارد؟ چه موانعی باعث شده که تا کنون نتوانیم از این سرمایه به گونهٔ درست استفاده کنیم؟
با تشکیل حکومت وحدت ملی و ایجاد یک تیم متخصص برای طرح راهبردی منظم برای مدیریت و استفادهٔ درست از آب‌های کشور، تلاش‌ها برای تکمیل و ایجاد بندهای آب‌گردان و ارایهٔ راه‌کارهای درست، برای مدیریت آن‌ها آغاز شد. هر چند نخستین جرقه‌های این روند برمی‌گردد به ایجاد حکومت نوین افغانستان و تیم‌های قبلی که با آغاز یک سلسله کارها، زمینه‌های خوبی را به گروه‌های پس از خود مساعد کردند؛ اما چالش‌های موجود در این بخش، چه پیش از حکومت وحدت ملی و چه پس از آن، همواره باعث کُندی کار شده است.

چالش‌ها
از یک‌سو ضرورت‌های جدی در کشور و نیاز به استفاده از منابع آبی و از سوی دیگر، نبود امکانات کافی برای ایجاد بند‎‌های بزرگ آب‌گردان، باعث شده است که دولت افغانستان نتواند آن‌گونه که باید به این موضوع بپردازد. اما این تنها مشکلی نیست که باعث کم‌کاری در این زمینه شده است. افغانستان با کمک‌های جامعهٔ جهانی، حد اقل توانسته است کارهایی را روی بندهای مهمِ کشور آغاز کند. چالش اصلی، وابسته‌گی بیش از حد مردم و دولت افغانستان به کشورهای همسایه و شریک در آب‌های افغانستان است. این کشورها، در کنار نگاه‌های عقدمندانه به‌آبادی افغانستان، با دخالت‌های‌شان فرصت نمی‌دهند که از این نعمت الهی در کشور ما استفادهٔ درست به عمل آید.
شماری از سیاسیون، نهادها و افراد به این باوراند: کشورهای دیگری که از آب‌های افغانستان استفاده می‌کنند، فقط به منافعِ خود می‌اندیشند؛ بنابراین، نباید دیگر به آن‌ها اجازهٔ استفاده از آب‌های‌مان را داد.
شماری دیگر نیز به‌تأکید می‌گویند: طبق قوانین بین‌المللی، نباید باعث کاهش آب‌های رودخانه‌ای به کشورهای دیگر گردیم؛ زیرا با این کار، کشورهای شریک در رودخانه‌ها متضرر می‌شوند.
اما حقیقت این است که هیچ‌کدام از این دیدیگاه‌ها سالم نیست و با در نظرداشت آرا و دیدگاه‌های بین‌المللی حاکم بر رودخانه‌های فرامرزی، کشورها می‌توانند از آب‌های فرامرزی‌شان استفادهٔ سالم نمایند، به این شرط که به کشورهای دیگر آسیب نرسد. یعنی کشورهای ذی‌نفع می‌توانند با ایجاد یک راهبرد مناسب، آب را به گونه‌ای تقسیم کنند که هیچ‌کدام‌شان متضرر نگردند. با این حساب، هر کشور حق دارد به پیمانه‌ای مشخص از این آب‌ها استفاده کند.
از آن‌جا که حکومت‌های افغانستان همواره دچار کشمکش و بحران بوده، هیچ‌گاه به آب‌های موجود در کشور، طبق حقوق و مقرراتِ بین‌المللی نیندیشیده و همواره این آب‌ها بدون هیچ محدودیتی به کشورهای دیگر سرازیر شده است. حتی شماری از این کشورها در صددِ آن اند که جلوِ استفادهٔ سالم و قانونیِ ما را از آب‌های‌مان بگیرند.
با توجه به این‌که بحثِ محدودیت و کاهش آب، یکی از اصلی‌ترین چالش‌های جهان در آیندهٔ نزدیک است و کشورِ ما نیز شدید به توسعه در بخش‌های زراعت و تولید انرژی نیاز دارد، می‌سزد که مقاماتِ افغانستان نگاهی تازه و استراتژیک نسبت به آب‌های افغانستان برایِ خود تعریف کنند و بر اساس آن، از این مادهٔ حیاتی جهتِ بهبود امروز و فردای افغانستان بهره بگیرند.
- عاصم اسفزاری، روزنامه ماندگار، شنبه ۱۸ جدی ۱۳۹۵
کد مطلب: 62243
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/4rivIB
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل