چگونه بر میراث درد و رنج چندین دهه نابسامانی فایق آییم؟

بحران انسانی فراموش‌شده افغانستان

پیام آفتاب: افغانستان با بحران پیچیدهٔ انسانی مواجه است. ریشه این بحران، ناشی از چندین چالشی است که از چهار دهه بدین‌سو افغانستان با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند.
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۹ سرطان ۱۳۹۵ ساعت ۱۳:۰۵
بحران انسانی فراموش‌شده افغانستان
افغانستان با بحران پیچیدهٔ انسانی مواجه است. ریشه این بحران، ناشی از چندین چالشی است که از چهار دهه بدین‌سو افغانستان با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند.
داستان جنگ افغانستان به‌عنوان جامعهٔ آسیب‌پذیر از اواخر دهه ۱۹۷۰ آغاز شده است. با آن‌که در آن وقت، افغان‌ها مردمان فقیر و متکی به کمک‌های خارجی بودند، اما در عین زمان انعطاف‌پذیری نیز داشتند و نقل مکان به‌دلایل امنیتی و غذایی کم بود. افغان‌ها به ندرت روستاهای اصلی خویش را ترک می‌کردند. جایی که آن‌ها زندگی صلح‌آمیز داشتند و با کشاورزی، زندگی‌شان را سپری می‌کردند. افغانستان از نگاه زراعت مستقل بود و این کشور در آن روزگاران، میوه تازه و خشک را به همسایه‌هایش صادر می‌کرد.
آن زمان دقیقاً مثل امروز بود، که دولت افغانستان سیاست خارجی «برد-برد» را در پیش گرفته بود. تشویق‌کردن همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای برای اطمینان‌دادن به شکوفایی به تمام به کشورهایی که هنوز فقیراند و مناطق توسعه‌نیافته به شمار می‌آیند: مثل کشورهای جنوب و مرکز آسیا. افغان‌ها درک کرده بودند که برای کاهش فقر، باید بقایای حوادث طبیعی نیز کاهش پیدا کند. افزون بر این‌ها، روابط نیک با همسایه‌ها برقرار شود و در موقع سخت، از آن‌ها درخواست کمک شود.

میراث دهه ۱۹۹۰ میلادی
بحران‌های انسانی که از حوادث طبیعی ناشی شده بود، کمی مهار شد. بحران انسانی امروز به دهه ۱۹۹۰ بر می‌گردد. زمانی‌که نهادهای حکومتی افغانستان به‌گونه کامل از هم پاشید و یک بار دیگر، ملت انعطاف‌پذیر، به‌دست تعداد انگشت‌شمار از گروه‌هایی آسیب‌پذیر افتاد. گروه ظالم طالبان که به‌حمایت خارجی در افغانستان روی کار آمد. از مردم بی‌گناه افغانستان قربانی گرفت و آن‌ها را از حقوق اساسی‌شان محروم ساخت. در این دوره، به‌خصوص زنان و دختران بیشترین آسیب را دیدند و از حقوق اساسی‌شان که همانا دسترسی به تحصیل و صحت بود، محروم شدند.
یک روز قبل از تراژیدی یازدهم سپتامبر، افغانستان به‌شکل غمگینانه‌ای، جایگاه امنی برای حضور کمیتهٔ بین‌المللی صلیب سرخ که افغان‌ها سپاس‌گزارش می‌باشد و چند سازمان محدود دیگر بود، اما افغانستان به‌گونه کامل فراموش شده بود و از باقی نهادهای بین‌المللی در حاشیه قرار داشت.
مشکلات انسانی تاسف‌آور بود. چنان‌که، ظلم، فقر، خشونت، پاک‌سازی‌های قومی، جابه‌جایی و دیگر بی‌رحمی‌هایی که به زبان نمی‌گنجد، بر ضد افغان‌ها در سراسر کشور جریان داشت. همین کوتاهی‌های جامعه جهانی نسبت به اوضاع نابه‌سامان و غم‌انگیز در افغانستان بود که گروه القاعده و طالبان، طرح تروریستی یازدهم سپتامبر را از افغانستان ریختند.

پس از یازدهم سپتامبر
تعهد جامعه جهانی در افغانستان پس از تراژیدی یازدهم سپتامبر و سرازیرشدنِ کمک‌ها باعث شد تا وضعیت بد انسانی به سرعت بهبود چشم‌گیری یابد. پس از سرنگونی طالبان، شاخص اقتصادی افغانستان نیز به‌گونه برجسته‌ای پیشرفت کرده است. دستیابی به آموزش و پرورش، تحصیلات عالی، حفظ‌الصحه، برق و پیشرفت در بخش زیرساخت‌ها، در شهرها و روستاهای کشور دولت افغانستان را قادر ساخته است که به‌گونه بهتر به حوادث طبیعی پاسخ بگوید.
در واقع، همهٔ این دست‌آوردها، که سبب شد کارها به خوبی به پیش برود، بدون ادامه همکاری‌های امنیتی، انسانی و توسعه‌ای که توسط جامعه جهانی تهیه شده بود، امکان‌پذیر نبود. متأسفانه، ناامنی‌هایی که از بیرون افغانستان آب می‌خوردند، همواره سبب شده است تا باعث تخریش دست‌آوردهایی شود که افغانستان به سختی طی پانزده سال گذشته به‌دست آورده است.
برعلاوه، طالبان و حامیان خارجی این گروه، تا کنون ناکام بوده‌اند و به رویای‌شان دست نیافته‌اند. اما آن‌ها تنها موفق شده‌اند که وضعیت کنونی را به‌وجود آوردند. وضعیتی که در آن، بیش از ۸ میلیون افغان به کمک‌های بشردوستانه نیازمنداند. برعلاوه، ۱٫۵ میلیون افغان دیگر به‌دلیل ناامنی‌ها به خدمات صحی دسترسی ندارند و یک میلیون کودک دیگر به تداوی سوتغذیه نیاز دارند.

نیازهای کنونی
شکست بیشتر وضعیت بشری افغانستان توسط دفتر همکاری‌های بشردوستان سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که ۰٫۷ میلیون به کمک و سرپناه نیاز دارند. ۱٫۷ میلیون امنیت غذایی ندارند، ۳٫۱ میلیون مشکل صحت، ۲٫۹ میلیون مشکل تغذیه، ۱٫۷ میلیون به حفاظت و ۱٫۵ میلیون به آب و بهداشت نیاز دارند.
افزایش نیازهای انسانی در افغانستان به‌صورت مستقیم ناشی از خشونت‌هایی است که در سراسر کشور وجود دارد، این خشونت‌ها پس از خروج سربازان خارجی از افغانستان در سال ۲۰۱۴ صورت می‌گیرد. در واقع، سال ۲۰۱۵ یکی از خونین‌ترین سال‌ها در افغانستان بود. در این مدت حدود ۱۱ هزار افغان بی‌گناه کشته و زخمی شدند و شمار کسانی‌که بر اثر ناامنی‌های داخلی بی‌جای شده بودند، دو برابر گردیده و به ۲۰۰ هزار بالغ می‌شود.
هم‌چنان وضعیت، با وقوع زلزله ۷٫۵ ریشتری که مرکز آن در شمال‌شرق افغانستان بود، وضعیت را پیچیده‌تر کرد. در ضمن رشد اقتصادی افغانستان، افت سریع داشت و ناشی از کاهش کمک‌های نظامی بین‌المللی می‌شد.

پاسخ و منابع ناکافی
افزایش خشونت که افغانستان با آن مواجه است کشور را مجبور ساخت تا نیمی از ۱٫۸ میلیارد درآمد خود را روی امنیت ملی به مصرف برساند. این عامل سبب شد تا دولت افغانستان نتواند بیشتر روی زیرساخت‌ها و خدمات عمومی سرمایه‌گذاری کند.
از سوی دیگر، پس از پروسه انتقال در سال ۲۰۱۴ وضعیت بدتر شد و حدود نیم میلیون شغل از دست رفت. علی‌رغم تلاش‌های دولت افغانستان خیلی دشوار است تا این خالی‌گاه پر شود. چنان‌که اقتصاد افغانستان تنها قادر است ۴۰ هزار شغل جدید برای جوانانی که ماهانه وارد بازار کار می‌شوند، ایجاد کند.
در کنار همه این چالش‌ها، عملیات ارتش پاکستان در وزیرستان شمالی در سال ۲۰۱۴ باعث شد تا ۲۰۰ هزار مهاجر پاکستانی به‌مناطق جنوب‌شرقی افغانستان سرازیر شوند، بنا آن‌ها نیز به کمک‌های بشردوستانه نیازمند استند. بنا وضعیت نابه‌هنجار به میان آمده سبب شده تا شمار بزرگی از جوانان افغانستان که کارشان را از دست داده بودند، از کشور فرار کرده و در جستجوی مکان بهتری به اروپا مهاجر شدند.

وارسا و بروکسل: راه به سوی پیشرفت
در جریان گذشت نزدیک به دو سال اخیر، حکومت وحدت ملی افغانستان، تمام تلاش‌هایش برای آوردن اصلاحات را انجام داده و تلاش‌های زیادی را برای کاهش اثرات حوادث طبیعی روی دست گرفته است. دولت افغانستان پروسه چارچوب توسعهٔ ملی افغانستان را تکمیل کرده است که این برنامه به سه بخش کوتاه‌مدت، میان‌مدت و درازمدت خلاصه شده است.
پلان توسعه ملی افغانستان در کنفرانس بروکسل، که در مورد افغانستان در ماه اکتوبر برگزار می‌شود، ارایه خواهد شد. چنان‌که کشورهای ناتو در مورد نیازهای ثبات افغانستان و چالش‌هایی که با آن روبه‌رو است، نیز در نشست وارسا در ماه جولای گفتگو خواهند کرد. این دو نشست بزرگ فرصت بی‌سابقه‌ای را برای افغانستان مساعد خواهد ساخت، تا راه‌حل‌های اساسی را در مورد وضعیت پیچیدهٔ بحران‌های انسانی کشور پیشکش کند.
تعهدها در مورد افزایش کمک‌های امنیتی و توسعه‌ای برای افغانستان به میزان کنونی تا سال ۲۰۲۰، کشور را قادر خواهد ساخت که به نیازهای انسانی که به آن مواجه است، به خوبی پاسخ بگوید. این کمک، اگرچه کافی نیست، مگر این‌که به گونهٔ شدید از سوی دیپلوماسی بین‌المللی که توسط آمریکا و چین حمایت می‌شود، برای ثبات همکاری‌های منطقه‌ای حمایت شود. به‌ویژه این‌که پاکستان به سال‌ها جنگ نیابتی خود در افغانستان پایان دهد. این کشور به‌شکل مستقیم و غیرمستقیم عامل فاجعه‌های زیادی انسانی و غیره در افغانستان بوده است.
علاوه بر این، شورای امنیت سازمان ملل نیز تحریم‌هایی را برای هر کشور و نیروهای نیابتی‌اش که سبب خشونت و سبب قانون شکنی و نقض حقوق بشر در افغانستان می‌شوند. چنان‌که تجاوز خارجی در قالب حملات توسط طالبان و همکاران وابسته تروریستی آن‌ها توسط یوناما و موسسات بین‌المللی بشری روی دست گرفته شده است. علی‌رغم تمام گام‌های قابل قبولی که توسط جامعه جهانی برداشته شده، بحران انسانی در افغانستان ادامه خواهد یافت، به رغم این‌که کشور دست‌آوردهای مهمی‌در طول ۱۵ سال گذشته نیز داشته است.
- نویسنده: محمد اشرف حیدری، دیپلومات / برگردان: ضیا صادق، روزنامه هشت صبح، چهارشنبه ۹ سرطان ۱۳۹۵
کد مطلب: 53609
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/GPjM9N
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل