۵
 

تنظیم منابع آب در افغانستان - قسمت اول/ کریم پوپل

تاریخ انتشار : چهارشنبه ۹ قوس ۱۳۹۰ ساعت ۱۴:۱۸
تنظیم منابع آب در افغانستان - قسمت اول/ کریم پوپل
مقدمه
آب ماده حیاتی است که خداوند به طور وافر و رایگان برای موجودات روی زمین داده است. آب نه تنها جز حیاتی موجودات زنده است. جز حتمی پیشرفت و تکامل بشریت است. هر قدر بشریت متمدن می‌شود به همان پیمانه مصارف آب ازدیاد می‌یابد. فابریکه‌جات و تاسیسات ساختمانی سیستم آب در منازل، کشاورزی نفوس جهان همه وهمه مصارف آبرا چندین برابر ساخته است. طبق آمار سازمان ملل رشد کشورها و رشد نفوس با هم مطابقت نداشته رشد نفوس دو یا چندین برابر از رشد کشورها گردیده است. رشد نفوس در کشورهای آسیای نسبت به تمام قاره‌ها ازدیاد یافته است. در صورت ادامه چنین حالت نه تنها کمبود آب برای کشاورزی بلکه برای نوشیدن بمشکلات مواجه خواهد شد. تا هنوز بشریت نمی‌دانست که با ازدیاد نفوس احتراق زیادشده آب کم شده می‌رود. یعنی هرانسان در زندگی روز مره خود هوا را آلوده می‌سازد احتراق می‌نماید حرارت کار دارد. تعداد ماشین‌ها ازدیاد میابد محیط را آلوده می‌سازد واین همه بالای آب نوشیدنی تاثیر وارد میکندهر انسان در روز 1500-2000 کیلو کالوری ضایع می‌کند. نفوس آسیا 4.14 ملیارد اند در صورت ضرب 1500 کالوری به چه پیمانه می‌کشاند. جمع مصارف حرارت روزانه و حرارت آفتاب. مصارف مچموع حرارت جهان (132,000 TWh) فیصدی ازدیاد کاربن دای اکساید 10% وازانرژی 4.7 % درسال می‌باشد. یعنی این جهان دارای یک ظرفیت برای نفوس می‌باشد. سال‌ها قبل طور اوسط مصارف روزانه مردم الی ده لیتر بود. در زمان ظاهر شاه ریاست آبرسانی برای فرد ۲۰ الی ۲۵ لیتر سنجیده به همان پیمانه درشهر کابل آبرسانی می‌کرد. با ازدیاد نفوس و کندبودن کار دولتی توازن توزیع الی امروز ازبین رفت مردم در هر گوشه وکنار از آبهای زیرزمینی استفاده اعظمی می‌نمایند طبعیتاً آبهای زیر زمین برای زنده نگه داشتن اجسام زنده، حفظ نباتات و مرطوب نگه داشتن قشر وفضا زمین خلق شده است. مصارف آب یکنفر در کشورهایی پیشرفته ۵۰۰ الی ۶۰۰ لیتررسیده است درحالیکه دراکثر کشورهای آسیای توزیع آب به نورم ۲۰ الی ۲۵ لیتر سنجیده می‌شود. فعلا مصارف آبی یک انسان در همه عرصها روزانه ۵۰۰۰ الی ۶۰۰۰ لیتر می‌باشد. حدود ۸۰-۸۵ فیصد آبهای شرین در عرصه کشاورزی ۸ فیصد آن غرض آشامیدن بمصرف می‌رسد. دریک کیلو گوشت ۱۵۴۰۰ لیتر آّب بمصرف رسیده که ۹۳ فیصد این آب در مزرعه بمصرف رسیده است. در یک کیلو گرام نان گندم ۱۶۰۰ لیتر آب بمصرف رسیده از جمله ۷۰ فیصد این آب در مزرعه بمصرف می‌رسد. دریک کیلو برنج مصارف آب آن ۲۵۰۰ لیتر می‌باشد که ۶۹ فیصد این آب در مزرعه بمصرف می‌رسد. دریک کیلو لباس پنبه ۱۰۰۰۰ لیر آب بمصرف می‌رسد از جمله ۵۴ فیصد این آب در مزرعه بمصرف رسیده است. [۱]
مساحت افغانستان ۶۵۲،۲۲۵ کیلومتر مربع اوسط مقدار بارندگی ۲۵۰ ملی متر یا ۰،۲۵ متر. مقدار بارندگی درسال ۱۶۳ بیلون مترمکعب تخمین شده می‌تواند. که از جمله ۵۷ بیلون متر مکعب آن را آبهای سر زمینی، ۱۸ بیلون متر مکعب را آب‌های زیر زمینی متباقی قسماً تبدیل به بخار وقسماً جذب در خاک و مقداری در وجود اجسام زنده وسایر ملحوضات طبیعی ذخیره می‌شود. که شامل احصایه شده نمی‌تواند. اوسط ارتفاع در افغانستان ۱۲۰۰ متر از سطح بحر ارتفاعات مرکزی ۱۸۰۰ متر جلال آباد ۴۵۰ متر بدخشان ۲۵۰۰ متر می‌باشد. بلندترین نقطه افغانستان نوشاق بدخشان اند که دارای ارتفاع ۷۴۹۲ و پست‌ترین نقطه رودآمو است که دارای ارتفاع ۲۵۰ متر ار سطح بحر می‌باشد. اوسطع بارندگی درمناطق غربی ۲۵۰ ملی متر درمناطق جنوب شرقی ۲۵۰ ملی متر درساحات شمال شرقی و ارتفاعات بالا تر از ۳۰۰۰ متر و جبال‌ها از ۴۵۰ الی ۱۰۰۰ ملی متر در سال می‌رسد. سطح بارندگی برف درکوهای پامیر و واخان ۱۰۰۰ ملی متریا یک متر می‌باشد. شورای وزیران افغانستان در دلو ۱۳۸۶ استراتیژی سکتور آب افغانستان را تصویب نمودند [۱۵] غرض پیشبرد کار افغانستان را به پنج حوزه آبی تقسم نمودند. افغا نستان از ۷۵ ملیار مترمکعب آب خود صرف ۲۰ ملیارد متر مکعب آنرا استفاده می‌نماید. علت فقر درهمین است که نتوانسته است اراضی زمینهای زراعتی خویشرا توسعه دهد و از انرژی این آب‌ها استفاده نماید. درمصوبه پلانهای روی دست گرفته شده است تا افغانستان بتواند ظرفیت استفاده از آبهای سرزمینی خودرا ارتقا دهد. دو رود افغانستان یعنی آمو که ظرفیت ۲۲ بیلون متر مکعب ودریای هلمند به ظرفیت ۹٫۳ بیلون مترمکعب را دارا می‌باشد. ضرورت است آب این روده‌ها در تحت پروژه‌ها گرفته شود تا بتواند افغانستان از فقر فرار نماید. سطح استفاده از آب رود آمو صفر واز هلمند ناچیز می‌باشد. تولید انرژی برق توسط آب واستفاده از انرژی برقابی که فاقد دود وگازات زهری می‌باشد نعمت است که ارزان بدست می‌آید.افغانستان که دارای ۲۵ رودخانه بزرگ صدها رود کوچک وهزاران جوی وکوهای پر برف دارد. طبعیتاً این کشور از لحاظ آب غنی است. ولی اینکه چگونه ازین استفاده نمایند ضرورت به سرمایه کدر فنی وکارکنان صادق دارد. طبق راپور سارمان ملل و دانشگاه کابل درآمد سرانه آب درافغانستان ۲۷۷۵ متر مکعب می‌باشد.[۲]در صورت استفاده درست ازین آب‌ها علاوه بر ضرورت خود می‌توان به کشورهای همجوار برق و آب داد. یکعده از کشورها وادارات خارجی که از روند کار آب افغانستان حمایت وهمکاری می‌نمایند عبارتند از USAID یا اداره انکششاف بین امللی امریکا، بانک جهانی، اتحادیه اروپا، اداره زراعت وخوراکه سازمان ملل متحد، مؤسسه تخنیکی آلمان GTZ، حمایت مالی وبازساز ی آب کابل وهرات KfW، ادارة کمک‌های بین المللی جاپان، دولت هندوستان، دولت ایران، موسسه یونسکو، اداره انکشاف بین المللی کانادا، اداره انکشاف بین المللی انگلستان، دنمارک، ناروی، موسسه یونسیف، چین، بانک انکشاف اسلامی، سروی جیولوجی ایالات متحده امریکا، و موسسه هبیتات ملل متحد می‌باشد.
                                 
یخچالهای دائمی کوهای هندو کش
 ۱. دوران آب درطبعیت Water cycle in nature    
در مراحل اول تمام کره زمین را آب پوشانیده بود پس از میلونها سال فرو رفته گی ها در زمین بمیان آمده و خشکه پیدا شد. سپس جریان آب غرض فروریختن به نقاط پائینتر برای خود مجراها پیدا نمود که تااکنون ادامه دارد. تسلسل طبیعی اب یا (هایدرولوژی سیستم) طوری است در زمستان آ بها تبخیر ننموده به آب‌های تحت الارضی ذخیره می‌شود در موقع گرما حدودی دوباره به فضابعداً توسط باد از یک محل به محل دیگر منتقل وسپس به باران تبدیل می‌شود. خاک به مثابه اسفنج است که مقدار آب زیاد را جذب می‌کند. زمین و ابحار محل فلتروتقطیر آبهای کثیف می‌باشد پس از جذب همه مکروبها ومواد مضره آب فلتر شده را دوباره به فضا واز فضا به زمین می ریزاند. درافغانستان بیشترین آب در زراعت بمصرف می‌رسد. در موسم گرما هفتاد الی هشتاد فیصد آب که برای زراعت بمصرف می‌رسد به فضا می‌رود. تبخیرآب از ۲۰ درجه سانتی گراد آغاز می‌گردد. یعنی فضا نیز مقدار زیاد آبرا با خود دارد. کشورهای پیشرفته این بخارات آبرا توسط ایود نقره –نمک، کاربن دای اکساید جامد پروپان مایع ویا توطه های یخ به ابر و باران تبدیل می‌نمایند.

۲ .آبیاری مزارع زراعتی در افغانستان
افغانستان یک کشور زراعتی است ۸۰ فیصد این ملت به زراعت ومالداری اشتغال دارند. زراعت بدون آب ناممکن است. کشت نباتات درین کشور به شکل للمی و آبی می‌باشد. زیاده کشت للم درصفحات شمال افغانستان صورت می‌گیرد. زمینهای جلال آباد و لغمان چون آب فراوان دارند سال ۳ حاصل می‌دهند. در قسمتهای غربی وشمال از ولایت کندز الی بادغیس حدود یک میلون هکتار زمین مزروعی در کنار دریای آمو و مرغاب قرار دارد ولی به نسبت عدم ورود تکنالوجی اب این زمین‌ها به شکل دشت ولامزروع باقی مانده است اهالی این ولایت‌ها از زمین‌ها به شکل للمی استفاده می‌نمایند. افغانستان دارای 75 بیلون متر مکعب آب سالانه دارد ولی حدود 25 فیصد یعنی 20 ملیارد آن استفاده نموده متباقی 75 فیصد آن به کشورهای همجوار می‌ریزد. در تاریخ اففانستان زراعت پیشرفته وحفر جویبارها در زمان کوشانیان غزنویان باختران تیموریان بابریان و تیمورشاه درانی مروج گردید. سیتم آبیاری در افغانستان توسط وسایل مدرن نبوده بلکه مانند صدها سال قبل توسط جویهای خاکی آبیاری می‌شود که فیصدی ضایعات خیلی زیاد می‌باشد. قبلاً پلان بود که در سه پروژه یعنی بند سرده غزنی سد سلما هرات و سد کجکی هلمند زراعت مدرن را مروج نمایند که پروژه تا فعلاً موفق نگردیده است. زیاده زمینهای افغانستان به شکل علفچر مورد استفاده مالداران قرار دارد. دهقانان افغانستان آب کشت مورد ضرورت خودرا از آب باران دریا چشمه‌ها (کاریز) عردو چاه بدست می‌آورند. اراضی افغانستان از دیدگاه زراعت به ۶ گونه تقسیم شده‌است. - زمین‌های مزروعی -زمین‌های تحت غرس نهال‌ها- که هردو قسمت ۷٫۸ میلون هکتار ۱۱٫۹۶ ٪ ساحه خاک را در بر دارد-علفچرها ۳۱ میلون هکتارکه حدود ۴۹ ٪-- جنگلات ۱٫۹ میلون هکتار ۳٪- زمین‌های تحت آب وزمینهای غیر مزروعی می‌باشد. اراضی افغانستان طوریست که هرمنطقه دشت ودره اب هوا مخصوص دارند. مثلا ولسوالی سروبی که در ۳۰ کیلومتری کابل موقیعت دارد در زمستان برف باری نداردولایت قندهار خوست جلال آباد لغمان گرم سیر بوده در زمستان برف باری ندارد. ۱ بر ۶ حصه خاک رادشت تشکیل داده‌است که به مساحت ۱۰۸۷۰۴ کیلومترمربع ۱۰،۸۷۰ میلون هکتارمی‌شود. بالاتر از ۸۰ فیصد منبع آبی افغانستان را کوهای هندوکش تشکیل می‌دهد. درمجموع ۷٫۸ میلون هکتار ساحه قابل کشت می‌باشد. ازجمله ۳٫۳ میلون هکتار (۱۸۱٫۵ میلون جریب) آبی ۴٫۵ میلون هکتار (۲۲٫۵ میلون جریب) للمی و یابارانی وجود دارد. ازجمله ۴ ملیون هکتار تحت کشت می‌باشد. در سال ۲۰۱۰ حدود ۳،۱ میلون هکتار تحت زرع علوفه جات و از جمله ۲ ملیون هکتار تحت زرع گندم قرار داشت. زمین‌های سیر آب حدود ۱٫۸ میلون هکتار را دربر دارد. در ۱،۴۴ میلون هکتار به نسبت آب کافی دوبار کشت می‌شود [۳] طور طبیعی به جز چند نبات محدود همه نباتات درین خاک می‌رویند. دراکثر نقاط شمال جنوب وجنوب شرقی افغانستان حرارت در تابستان به ۴۵ درجه می‌کشاند. زیادترین آب درین مناطق بمصرف می‌رسد سطح تبخیردرین مناطق زیاد بوده در معیاد ۳-۶ روز زمین دوباره خشک می‌شود. حرارت زمین الی ۲۰ درجه بیشرازحرارت هوا می‌باشد. خشک سالی درهمین مناطق بروز می‌کند. [۴]

۳. آبرسانی و کانالیزاسیون شهری Urban water supply and canalization
آبرسانی کلتور است که سال‌ها قبل درمیان جوامع بشری افغانستان وجود داشته است. مردم از سه منبع یعنی جوی‌ها چاه‌ها و چشمه آب مینوشیدن. دربعضی محلات به خصوص در شمال افغانستان مردم آب آشامیدنی حویشرا در حوضهای سرباز ذخیره می‌نمودند. دربعضی محلات مردم زیر تپه و کوه را حفر نموده در آنجا برف زمستان را جمع می‌نمودند. در تمام سال ازین آب استفاده می‌نمودند. همه اینگونه آب‌ها عاری از خطر نبوده در بعضی مواقع امراض چون کلرا لشمانیا وملاریا باعث خطر جدی باشندگان همان محل می‌گردید. تا فعلاً مردم دهات بنا بر عدم دانائی کافی عقیده دارند آب روان که هفت ملاق زد آب پاک است. بنیاد رسانیدن آب صحی در شهر کابل توسط عبدالرحمن خان آغاز گردید. برای اولین بارآب صحی در درمانگاه ابن سینا تهیه گردید. سپس درزمان شاه امان‌الله کار انتقال آّب آشامیدنی مردم کابل از حوض طبعی کوه پغمان به اکمال رسید. نلهای آب در چندین نقطه شهر غرض استفاده مردم نصب گردید. در زمان ظاهر شاه اولین فابریکه کوچک تصفیه آب درشهر کابل نصب وبه شهریان کابل حدود چهار ساعت آب می‌رسانید به همین ترتیب پروژه آبرسانی در ولایات هرات مزارشریف جلال آباد آغاز گردید. ریاست آبرسانی در اکثر مدارس ولایات وولسوالی ها نصب پمپ دستی یا بمبه رانمود. دربعضی پروژه‌ها که روس‌ها وامریکایها کار می‌نمودند توانستن توزیع ۲۴ ساعته آب آشامیدنی را محیا کنند این پروژه‌ها مانند مکرویان اول، دوم سوم وچهارم، پروژه تفحصات مزارشریف و پروژه فارم غازی آباد پروژه فارم سمرخیل پروژه وادی لشکرگاه پروژ مالداری هرات وغیره بودند. تسلسل توزیع آب اشامیدنی به نسبت جنگهای داخلی الی امروز قطع گردید. پس از سال ۲۰۰۲ دوباره پروژه های آبرسانی توسط ایالات متحده امریکا آلمان وسایر کشورها از طریق چند مراجع به خصوص ریاست آبرسانی و وزارت انکشاف دهات وزارت شهر سازی تحت کار گرفته شد. طبق راپور یونیسف [۵]الی اکنون ۱۶،۸ ملیون افغان یا ۷۰ فیصد خاک آّ ب صحی آشامیدنی ندارند. قربانی آب غیر صحی در درجه اول اطفال است فعلاً در افغانستان از هر چها طفل یکی آن می‌میرد [۶].درسال ۵۰۰۰۰ طفل بالاثر مرض اسهال که ناشی از آب غیر صحی است می می‌میرند. فعلاً اداره بانک انکشاف جهانی اداره آغا خان, UNHCR,DACAAR, USAID, واز کشور آلمان کمپنی، GTZ,INVENT, KFW در پروژه آبرسانی همکاری می‌نمایند. دراین اواخر بانك جهاني خواست تا دولت افغانستان از تجربه آبرسانی وفاضلاب کشور هند وبرازیل استفاده به عمل آورند. این سازمان تلاش دارد تا افغانستان از آبهای سطحی خویش در صنعت و آشامیدن استفاده نمایند. بدین منظور قرارداد بین هند و افغانستان به امضا رسید. میزان سرمایه شرکت آب و فاضلاب افغانستان یک میلیارد و ‪۵۹۰‬میلیون افغانی ویا سه میلیون و ‪ ۴۰۰‬هزار دلار اعلام شد. در این نشست اعلام شد که بانک جهانی و اداره توسعه بین‌المللی آمریکا ‪۴۱‬ میلیون دلار برای مدت پنج سال برای توسعه فعالیت‌های آبرسانی در اختیار شرکت آب و فاضلاب افغانستان قرار خواهد داد. هکذا بانک جهانی اعلام کرد که برای بازسازی پروژه‌های سیستم آبیاری بخش کشاورزی در مناطق روستایی افغانستان، مبلغ ‪۳۳‬میلیون و ‪ ۵۰۰‬هزار دلار کمک اختصاص داده است. این مبلغ در احیا و بازسازی ‪ ۹۳‬پروژه کوچک و بزرگ، توسعه تاسیسات هواشناسی آب در ‪ ۳۰‬ایستگاه و شش دستگاه آزمایشگاه اندازه‌گیری گل و لای هزینه خواهد شد. این نهاد مالی هفت سال قبل، ‪ ۴۰‬میلیون دلار برای بازسازی پروژه‌های اضطراری آبیاری در کابل، جلال آباد، قندهار، هرات، کندوز، هرات و مزار شریف اختصاص داده بود که از آن زمان تاکنون این کمک‌ها به ‪ ۵۳‬میلیون دلار رسیده است. سیستم آبیاری بخش کشاورزی کشور در سه دهه گذشته به علت دلایل متعدد آسیب زیادی دیده است. در حال حاضر بیش از یک میلیون هکتار زمین نیاز به بازسازی و احیای سیستم آبیاری دارد. طوری که ‪ ۱۲‬درصد زمین‌ها قابل کشت است و ‪ ۸۵‬درصد آن نیاز به آبیاری دارد فعلاً ‪ ۲۵‬درصد سیستم آبیاری افغانستان فعال است. (خبرگزاری جمهوری اسلامی ‪ مورخ ۰۹٫۰۳٫۸۸ ) طبق اظهارات شرکت آبرسانی افغانستان تنها دوملیون نفوس در سراسر کشور دسترســـی به آب آشامیدنی صحـــی دارند. حال آنکـــه نیاز مندی مردم به آب درسطح کشور، ۳۰۰ هزار مترمکعب در ۲۴ ساعت بوده و سالانـــه ۹۳۶٫۶۸ ملیون متر مکعب آب مورد ضرورت مـــردم می‌باشد. به گفته رئیس شرکت آبرسانی افغانستان همین اکنون در سراسر کشور ۵۵ مخزن آب زیر زمینی و ۵۶ مخزن آب ارتفاعی وجود دارد که حجم مخازن به ۶۲۳۵۱ متر مکعب می‌رسد. مقدار پمپ شدن روزانه آب در کشور به ۹۷۵۳۴ متر مکعب آب تولید شده و ۱۵۷۶ نل های آب عامه است کـــــه مردم از آن استفاده می‌کنند. این در حالیست کـه در سطح کشور ۱۲۴ ملیون مترمکعب آب‌های شیرین موجود است. تولید آب در افغانستان توسط مراجع رسمی وشخصی ۱۴۰ هزار مترمکعب می‌باشد. تا فعلاً درسطح کشور ۴۵6۶۶ عدد بمبه دستی نصب گردیده است. فعلاً نورم توزیع آب در افغانستان 40 لیتر دریک شبانه روز است. شهر کابل که دارای چهار میلون نفوس دارد دارای مجموعی ۳۴ هزارمتر مکعب آب تولیدات دارد که همه آب تحت العرضی است. شهر کابل دریک سال توانای ۴۴ میلون متر مکعب را دارد که این آب ناکافی بوده از چاههای اطراف کابل استفاده به عمل می‌آید. آب شهر کابل از ۴۲ حلقه چاه عمیق، دو کاریز وسه پروژه بزرگ در سه نقطه شهرکابل بدست می‌آید. شهر کابل دارای ۳۰ تا ۳۵ هزار چاه خود سر دارند. مردم روزانه حد اقل ۳۵۰۰ مترمکعب آبرا استخراج می‌نمایند. تمامی پروژه هاو بلند منزل‌های شخصی از خود چاه عمیق دارند به همین ترتیب فاقد کانالیزاسیون. در کنارهر تعمیر چاه فاضلاب نیز حفر گردیده است. طبق اظهارات نجیب اله پتان رئیس عمومی آبرسانی وکانالیزاسیون از سال ۲۰۰۲ به اینسو مطالعات تخنیکــی ۳۴ ولایت افغانستان را توسط متخصیصین بــــانک جهانـــی، کشور جرمنــی و USAID انجام داده شده است. طبق همین مطالعات پلان سرمایه گذاری طی سه مرحلـــه یعنی کوتاه مدت، میان مدت و دراز مدت ترتیب شده است که فعلاً پلان مرحله کوتاه مدت در حال تطبق قرار دار. اکنون در ۱۷ شهر، شبکه های خدمــــات آبـــرسانـــــی فعالیت دارد. درمجموع از ۶٫۶ ملیون نفـــوس شهری نشینان به دو ملیون نفوس خدمات آبرسانی را مهیا گردیده است. مرحله (کوتاه مـــدت) با تمویل مشترک بانک جهانــــی و وکشور آلمان به هزینه ۵۰ ملیون دالراز ۲۰۰۷ شروع گردیده در اخیر دسمبر ۲۰۱۰ به پایه اکمال رسید.۳۰ ملیون دالر سرمــایـــه گذاری در ۱۴ مرکز ولایات به کمک بانک جهانی رویدست است. ۴.

تشکیل آب در کره زمین
قبل از سال ۱۳۸۰ تصور می‌شد که این ماده در زمین بالاثر عملیه autogasing گازات آتشفشان تولید شده است. ولی درسالهای پس از ۱۳۸۰ یک پارچه بزرگ از یخ از نزدیک زمین گذشت کمپنی ناسا توته ازین یخ را که با خاک مخلوط بود به زمین آورد پس از تحقیقات چند واضع گردید که آب در اثناع ساختن ستارگان ساخته می‌شود.

در ۲۲ جولای سال ۲۰۱۱ ابر را دریافتن که ۱۴۰ تریلون چند بزرگ‌تر از حجم زمین بود. بناعاً آبی که در زمین است در زمین ساخته نشده بلکه از فضای خارج آمده است. زیرا دوبرسه حصه زمین آب است.
 
آب و منابع آب در افغانستان water resources in Afghanistan  
مهم‌ترین منابع آبی افغانستان عبارتند از:
• ۱. آب‌های چاه چشمه‌ها
• ۲.آبهای بارندگی از قبیل باران برف ژاله وغیره
• ۳.آبهای سطحی جوی‌ها، دریاچه‌ها، دریاها
• ۴.بندها و حوضهای طبیعی و مصنوعی
• ۵.یخچالهای کوهاو قلل ها
• ۶.بخارات اتمسفیر
عمده‌ترین کوه که دارای قلل های مملو از برف و یخچال‌ها می‌باشد کوه هندوکش وشاخهای کوچک اومیباشد این کوه تقریباً بالا تر از ۷۵ فیصد خاک افغانستان را پوشانیده است. مجموعاً کوهای هندوکش دارای طول ۹۹۶ کیلو متر می‌باشد. تاحدود ۶۰۰ کیلو متر را بنام هندوکش متباقی را بنامهای دیگرمی نامند شاخهای هندوکش عبارتند از کوه بابا با مسافت ۲۰۰ کیلومتر سیاه کوه ۶۲۸ کیلو متر کوه پغمان کوه سلیمان سفید کوه یا سپین غر فیروز کوه ۳۵۲ کیلومتر تیر بند ترکستان پاراپامیزاد وغیره می‌باشد. عرض هندوکش متفاوت اند عموماً عرض این کوه ۱۰۰ الی ۲۴۰ کیلومترمیباشد. ارتفاع اوسط این کوه ۴۵۰۰ متر از سطح بحر می‌باشد. اوسط بارندگی درین مناطق از ۲۵۰ الی ۴۵۰ ملی متر درسال است. بارندگی در کوهای پامیر الی هزار ملی متردرسال می‌باشد. اکثر قلل هندوکش شرقی دارای یخچالهای دائمی میبا شد هندوکش مرکزی مانند سالنگ ها یکاولنک دره صوف بامیان هزاره جات و چغچران مدت شش ماه پر از برف می‌باشند. در وادی، دامنه های کوها وتپه ها اطراف هندوکش کوهای پغمان وبابا سرخ پارسا، دره جات بهسود، سوخته وادی، میر سبز، ناهور، مالستان، دایه فولاد، ارزگان، غاب، دایکندی، ایماقستان و نواحی شرق و جنوب هندوکش مناطق استالف، گل دره، شکر دره، پغمان، جلگه میدان، جلریز، بیک سمند، دیمرداد، خوات، تورمی، قیاق گل بوری، تورکان، ککرک، شاکی،زرسنگ، قره باغ، زرد آلو، تمکی، رسنه، سنگ ماشه، دی چوپان، خاک افغان، وادی ارغنداب و گیزاب منبع بزرگ چشمه‌ها می‌باشد. ساحات کوه بابا مملو از تپه های خاکی است که این تپه‌ها در زمستان آبرا ذخیره نموده در تابستان منبع چشمه‌ها می‌باشد. تغیر ارتفاعات در ساختن بندهای برق، بند های آبی زراعتی، حوضهای آبی هموار درکنار دریا غرض تربیه ماهی و مرغابی وغیره ساختمان‌های زراعتی این کشور را کمک می‌کند. سطح ارتفاع شهر جلال آباد دارای ۴۵۰ متر در حالیکه در بدخشان سطح ارتفاع بالا تر از ۲۸۰۰ متر به طور اوسط می‌رسد. زیاده ترین نقاط پر آب و شاداب را قسمت شمال شرقی افغانستان مانند کنر هار نورستان دره های پنجشیر بدخشان وتخار تشکیل می‌دهد. قسمت‌های مرکزی کوهای هندوکش وکوه بابا که ولایتهای پروان میدان بامیان دایکندی چخچران پل خمری چهارکنت شولگر سرپل را احتوانموده است منبع بزرگ آبی کشور به حساب می‌آید. ۸۰ فیصد منبع آبی کشوررا کوهای هندوکش تشکیل می‌دهد. که ازین مناطق دریاها سر چمشه گرفته پس از عبور چندین ولایات به کشور های همسایه می‌ریزد. متاسفانه افغانستان بالا ثر مصروف بودن جنگهای چندین دهه نتوانسته معضلات این آبریزی را روی اوراق بیاورد. کشورهای همجوار غرض استفاده این آب‌ها پروژه های بزرگ را اعمار نموده است. در آینده در صورت ادعا افغانستان احتمال بروز مشکلات زیادی را در بر خواهد داشت. که یکی از عوامل نا امنی افغانستان درهمین راز نهفته است. گفته می‌شود که بزودی انرژی تیل حاک به پایان می‌انجامد وآب می‌ماند تمام انرژی برای کشورها. جنگ سوم بالای معضله تقسیم آب آغاز خواهد شد. فعلاً افغانستان پنج کشور را آب می‌دهد یعنی حدود ۵۰ ملیارد لیتر آب به ارزش ۵۰ ملیارد دالر رایگان به کشورهای همسایه داده می‌شود. درحالیکه پاکستان بندر کراچی را بالای مالتجاره افغانستان از مدت ۳۰ سال به اینطرف مسدود نموده است که صد فیصد خلاف موازین ومقررات بین المللی در مورد کشورهای محاط به خشکه می‌باشد. افغانستان نظر به ظرفیت آبی خود وتوپو گرافی ناهموار که دارد در آینده‌ها اولین کشور تولید برق خواهد بود. طور مثال در نواحی تنگی ابریشم و پلچرخی امکان ذخیره نمودن میلونها مترمکعب آب وجود دارد. با بند نمودن تنگی ابریشم چندین سد برقی می‌توان اعمار نمود. زیرا ارتفاع سروبی وکابل ۱۰۰۰ متر فرق دارد. افغانستان دارای چندین صد دریاچه و بیشر از ۲۵ دریا بزرگ می‌باشد مهم‌ترین دریا های که از کنار دشتهای پهن آور می‌گذرد عبارتند از رودآمو، رودهلمند، رودکابل، دریای اندراب یا قندز، هریرودو رودمرغاب
می‌باشد. 
 
کوههای پر برف در ولایت پکتیا افغانستان
۶. دریای آمو (جیحون یااوکزس)
این دریا از کوهای پامیر افغانستان و تاجیکستان شروع می‌گردد و از شمال شرق رو به جنوب غرب جریان پیدا می‌کند، در قسمت پنچ سرعت این دریا خیلی تند و با شتاب می‌گردد. در قسمت شمال شرقی بدخشان دریای آمو یک چرخ مثلثی زده بازهم به مسیر خود ادامه می‌دهد. در قلعه زال با دریای پنج تاجکستان یکجا می‌شود. پس از طی مسافت ۲۴۰۰ کیلومتر به دریای اورال می‌ریزد. کوهای پامیر دارای بارندگی ۱۰۰۰ ملی متر دریک سال بوده به همین دلیل این دریای بزرگ را به جریان انداخته است. این دریا به طول ۱۱۲۶ کیلو متر در داخل خاک افغانستان جریان داشته در سرحد ترکمنستان مسیر خودرا بطرف شمال غرب تغیر می‌دهد. این دریا دریک ثانیه ۲۰۰۰ متر مکعب و دریک سال ۲۲ ملیارد آبرا انتقال می‌دهد. درکنار این دریا دشتهای لامزروع وکم ارتفاع به اندازه یک میلون هکتار (ده میلون جریب) قرار دارد. که با مصرف کم می‌تواند زیاده قسمت این دشت‌ها را سیراب نمود. عرض دریا در بسیاری از جاها بیشتر ازیک کیلومتر است. قسمت کم عرض آن در نواحی حیرتان واقع شده است. از لحاظ قانونی افغانستان از اینکه منشع این دریا است حق استفاده بیشتر را دارد. برخلاف ازبکستان ۶۰ فیصد ازین آب استفاده مینمایدوهم از طلا که این رود سالانه دارد. در صورت احداث پروژه‌ها در افغانستان با مشکلات وممانعت های زیادی روبرو خواهد بود. این دریا در مرز دوکشور قرار دارد وبنام آبهای بین المللی یاد می‌شود دارای قانون خاص است. به منظور بیداری کشورها در حفظ ذخیره وتقسیم آب کنفرانس تحت نام آب برای حیات به تاریخ ۱۸ الی ۲۰ جوزای سال ۱۳۸۹ در شهر دوشنبه بشرکت هفتاد کشور و ده‌ها سازمان بین المللی منطقه تشکیل گردید. درین کنفرانس امام علی رحمان اوف رئیس جمهور تاجکستان وضعیت موجود آب شیرین در جهان، تغیر اقلیم – گرم شدن کره زمین، ذوب شدن یخچال‌ها - اداره نا درست آب وضعیت آب‌های سرحدی رامورد بررسی قرار داد به طور غیر مستقیم ازبکستان را مورد انتقاد قرار داد.
 
7.جدول مقدار تولیدومصارف آب دریای آمو
نام کشور
سهم گیری درآب آمو بتناسب سال\کیلو متر مکعب
سهم که کشورها باید مستفید شوند به فیصد
آبیاری اراضی به میلون هکتار
تخصیص آب
فیصدی کل که استفاده می‌شود
  افغانستان
۲۴**
۳۰٪
۱،۲
۰
۰
  تاجیکستان
۴۹
٪ ۶۱
۰،۵
۹،۵
۱۵،۴
  ازبکستان
۴،۸
٪ ۶
۲،۳
۲۹،۶
۴۸،۲
  ترکمنستان
۰،۸۲
٪ ۱
۱،۷
۲۲
۸، ۳۵
  قرقیزستان
۱،۶
٪ ۲
۱،۰
۴،۰
۶، ۰
  مجموعه کل
۸۰،۲۲
٪ ۱۰۰
۸، ۵
۵، ۶۱
٪ ۱۰۰
  ۸ .دریای هلمند
دومین دریای پراهمیت رود هلمند است که از سنگلاخ یا ۸۰ کیلومتری غرب کابل سرچشمه گرفته و از شمال به جنوب غرب کوهستانات هزاره جات را پشت سر گذاشته در گرشک داخل ریگستان‌ها دشت مارگو می‌شود بعدا بطرف سیستان جریان نموده. به جهیل هامون منطقه زابل ایران می‌ریزد. فاصله این دریا ۸۳۵ کیلومتر است. گرچه طول این دریا تا کول سیستان به ۱۱۵۰ کیلومتر می‌رسد و به واسطه گرمای زیاد و ریگستانی بودن مسیر، بیشتر در راه گم می‌شود. با آنهم آب این دریا هیچ وقت خشک نمی‌شود و جریان آن خیلی تند است. در مسیر این رود بند کجکی باظرفیت ۶۷۰ میلون متر مکعب اعمار گردیده است. درسال ۲۰۱۱ کار بند کمال خان نیز درمسیر این دریا آغاز گردیده است. این بند درزمان داود خان سروی و به ارزش ۳۳ ملیون دالر با حکومت چکسلواکی قرارداد گردیده بود که درین ۳۲ سال کار آن متوقف بود. دریای هلمند در مجموع ۳۸۶۰۰۰ کیلومتر مربع را می‌تواند آبریزی کند. فعلاً کشور ایران از آب این رود در کشت نباتات مخصوصاً در باغهای پسته استفاده می‌نماید. درتولید پسته ایران اولین مملک جهان است. این پسته در آلمان پروس شده بعداً به سایر کشورها صادر می‌شود.
۹. فراه رود
یکی از دریای سیراب و پراهمیت افغانستان فرارود است این دریا ازبند باین و خاک یارک ولسوالی دولینه سرچشمه گرفته پس از گذشتن از ریگستان‌های فراه درجهیل هامون می‌ریزد ... مناطق زیاد در غور، پرچمن و فراه بنام آن مسمی گردیده، ازین رود خانه در زمین‌های زراعتی استفاده به عمل می‌آید، اما در جوار این دریا زمین زراعتی کم است ولی با استفاده از تکنالوجی و ذخیره آب ولایت فراه که کاملاً دشت است می‌توان آبیاری نمود. طول این دریا ۵۶۰ کیلو متر است.

۱۰. دریای کابل
این دریا ازمحدوده سنگلاخ سرچشمه گرفته در دره اونی کوه پغمان از دریای هلمند جدا می‌شود سپس جلگه میدان را آبیاری نموده از ولسوالی چهارده، وارد شهر کابل می‌شود در چهلستون با دریای پغمان ودر شینه با رود لوگر ملحق می‌شود سپس در جلگه سروبی با دریای پنجشیر ملحق شده به جلگه جلال آباد می‌ریزد. در اینجا رودکنر هم با این‌ها ملحق شده از باسول و دکه داخل علاقه آزاد افاغنه مهمند می‌گردد. سرانجام به دریای سند می‌ریزد این دریا دارای طول ۷۰۰ کیلومتر بوده که ۴۶۰ کیلو مترآن در داخل خاک افغانستان جریان دارد. این دریا اهمیت ستراتیژیکی واقتصادی دارد. جلال آبادو لغمان دارای آفتاب فراوان واقلیم گرم می‌باشد که برای کشت نباتات ستروس جوار زیتون شالی وسبزی جات خیلی مساعد است. زمینهای این دو ولایت ۳ بار حاصل می‌دهد درصورت تغیر دادن مسیر دریا ساختن کانال‌ها این زمین‌ها قسمت زیادی از مشکلات غذائی را مرفوع خواهد نمود. به خصوص مصارف سبزیجات زمستانی شهر کابل از همین دو ولایت بدست می آیذ.


۱۱ .رود مرغاب
این دریا که معاون آن دریای کاشان است ازنقطه اتصال سفید کوه و تیربند ترکستان سرچشمه گرفته به طرف غرب در وادی وسیعی جریان دارد. در نزدیکی بالا مرغاب رود قیصار هم به آن علاوه شده و پس از عبور از علاقه پنجده وآق تپه رود کشک هم به ملحق مشود و سرانجام پس از طی مسافت ۹۶۰ کیلو متر در ریگستان قراقروم ترکمنستان می‌ریزد. این دریا از میان چندین کوه گذشته سپس به ارتفاعات هموار می‌ریزد با استفاده از تکنالوجی معاثر امکانات زیاد در ذخیره استحصال برق و مزروعی ساختن اراضی زراعتی مورد استفاده قرار داد.


۱۲ .هریرود
این دریا هم از دامنه های کوه بابا درمناطق مرکزی کشورسرچشمه می‌گیرد. هریرودمسافت طولانی را درداخل ولايت غور طی نموده وبا عبورازشهر چغچران مرکز آن ولایت وارد ولایت هرات می‌شود. سرانجام وارد ترکمنستان شده ودر ریگزارهای قره قووم دفن می‌گردد. این رود ۱۱۲۴ کیلومترطول داشته و ۵۶۰ کیلومترآن درداخل افغانستان جاری است. شصت کیلومتر مرز مشترک میان دوکشورایران و افغانستان راهمین دریا تشکیل می‌دهد. سرسبزی ولایت هرات از آب هریرود میباشدولی با آنهم، استفاده چندانی از آب این دریا درداخل افغانستان صورت نگرفته واضافه آب آن جذب ریگستانهای کشورهای همسایه می‌گردید. درین اواخر دولت ایران و ترکمنستان ذخیره گاه بزرگ ازین اب غرض آبیاری جلوگیری از سیلاب مناطق دوکشور ساختهاست                                                                                             


۱۳ .چالش‌ها در روند سیاسی تنظیم آب درافغانستان Challenges in the political process of water regulation 
با رشد نفوس نا موزون مقدار آبهای آلوده وچرب اذدیاد یافته ظرفیت‌های آبهای شرین پائین می‌آید. در سال ۲۰۱۱ تعداد متولدین ۱۳۴ ملیون و تعداد وفیات ۵۶ میلون بوده است. این رشد اکثراً در کشورهای در حال توسعه یا عقب مانده می‌باشد. در دو طرف افغانستان دو کشور قرار دارد که رشد نفوس آن از ۲ فیصد اضافه‌اند این حتما بالای کشورهای همسایه تاثیر ناگوار دارد. به خصوص بالای ظرفیت‌های آب. در منطقه آسیای میانه افغانستان یگانه کشور است که ۷۵ ملیار مکعب آب شرین دارد صرف از ۲۰ میلون آن استفاده نموده متباقی به کشورهای همسایه می‌ریزد. درطی ۳۰ سال که افغانستان مصروف جنگ بودکشورهای همسایه از آب دریاهای افغانستان درکشورهای خود پروژه های را بنانمودند که برای آن‌ها نیز حیاتی است. این پروژه‌ها طوری بنا شده است که اصلا آبی برای افغانستان باقی نخواهد ماند.
آب دریای کابل در حصه اتک به دریای سند ریخته سر زمین‌های ملتان، علی پور وحیدر آباد را سیر آب وسرسبز می‌سازد. پاکستان کشوری است که نان گندم درآن جا خیلی اساس است و پاکستان پروژه های کشت گندم خودرا از همین آب تامین می‌کند. درحالیکه از مدت ۳۰ سال است که پا کستان بندر تجارتی آبی خودرا بالای افغانستان به منظورهای خیلی ناروامسدود نموده است که خلاف موازین کشورهای محاط به خشکه است. کشورهای تاجکستان و قرغزستان که مانند افغانستان دارای منابع غنی آب اند نیز معضلات آب با سایر کشور های آنطرف آمو دارند. ولی ان‌ها آب و برق ۲۴ ساعته طور نارمل دارند. آنعده کشور های آسیای میانه که در حوزه جهیل اورال قرار دارند مهم‌ترین تامین کننده آب شیرین برای این کشورها همین جهیل به شمار می‌رود ۹۰ فیصد اب جهیل اورال ازریختن آبهای رود آمومیباشد. کانال معروف قرا قوم که شریان حیاتی آب ترکمنستان می‌باشد رودخانه آمو به عنوان بزرگ‌ترین تامین کننده آب برای این کانال به شمار می‌رود. ترکمنستان جز اب این کانال دیگر منبع آبی ندارد که آنکشور را آبیاری نماید. کانال قراقرم برای حل مشکلات خشک‌سالی و کم آبی ترکمنستان احداث شده و از جمله بزرگ‌ترین پروژه های عمرانی داخلی شوروی سابق بشمار می‌رفت. این کانال حجم بسیار زیاد آب رودخانه آمو را در شرق ترکمنستان گرفته و به داخل خاک این کشور جاری می‌سازد. کانال قره قروم دارای ۱۳۰۰ کیلومتر طول بوده و در مسیر شرق به غرب جریان دارد. این کانا ل حدود یک ملیون هکتار زمین کشاورزی را که شامل کشت‌زار های پنبه می‌باشد، آبیاری می‌کند. ترکمنستان خشک‌ترین منطقه آسیای میانه است. کشور تاجیکستان علاوه بر استفاده وسیع در بخش کشاورزی از آب آمو، در نظر دارد که به تعداد ۱۴ نیروگاه برقی را با توان مجموعی چهارهزار میگاوات، بالای رودخانه آمو اعمار کند که بزرگ‌ترین آن‌ها نیروگاه دشت جم با ظرفیت تولیدی ۱۵٫۶ ملیارد کیلوات ساعت برق در سال خواهد بود. هزینه این پروژه تقریباً چهار هزار ملیون دلار آمریکایی تخمین شده است. زیاده ترین آب دریای آمو را جمهوری ازبکستان در کشت نباتات بمصرف می‌رساند. دریای آمو دو بار داخل ازبکستان شده در اخیر به جهیل ارال می‌ریزد که کشور قزاقستان از آن نیز استفاده می‌نماید. مزارع شش ولایت ازبکستان از آّب دریای آمو سر سبز است. هکذا ازبکستان سد بزرگ (تورپالانگ) در جنوب ولایت سرخان دریا اعمار نموده است. کانال بزرگ بخارا به منظور آبیاری واستحصال آب استیشن برق نوایی نیز بالای آب این دریا اعمار گردیده است. وهم از بکستان چندین بند و کانال دیگر ازین دریا ساخته است. وهم درین اواخر ترکمنستان وایران سد دیگری را در مسیر دریای مرغاب اعمار نموده‌اند که هردو کشور آز آن استفاده می‌نمایند. ولی خواننده محترم با این همه کانال‌ها وسدهای که ساخته شده است یکی ازین کشورها نه به افغانستان توجه کرده‌اند نه به حیثیت بین المللی. تا حال چندین بارنشست نموده اندولی اصلاً افغانستان را اطلاع ننموده اند. در حالیکه مردم این کشور از گرسنگی وبی آبی می‌میرند.
ایران کشور همسایه غربی افغانستان که از دریای هیرمند و هریرود استفاده می‌نماید. دریای هلمند به هامون وهری رود پس از افغانستان طی چندین کیلومتر سرحد بین ترکمنستان وایران را تشکیل می‌دهد. طی خشکسالی‌های اخیر دولت ایران بااستفاده از متخصصین جاپانی، آب رودخانه هیرمند، رادر گودال‌های که درکنار مرزبا افغانستان اعمار گردیده هدایت نموده و ذخیره می‌نماید. این ذخیره گاه های (مصنوعی) درایران بنام چاه نیمه‌ها یاد می‌شود که قبلاً تعداد آنها به سه حلقه می‌رسید و این چاه‌نیمه ها به ظرفیت ۰٫۷ ملیارد متر مکعب برای مصرف آشامیدنی احداث گردیده بود اما دولت ایران با احداث چاه‌نیمه چهارمی ظرفیت آن‌ها را به ۱ ملیارد متر مکعب رسانید. برای احداث چاه‌نیمه چهارم درمجاورت چاه‌نیمه های قبلی که مبلغ هشتاد میلیون دلارپول به مصرف رسیده و دراوایل سال ۱۳۸۳ شمسی کار احداث آن به پایان رسید. طرح احداث خط لوله ۱۹۲ کیلومتری (آب برای شهریک میلیون جمعیتی زاهدان) از پروژه های مهم دیگری است که جهت انتقال آب ذخیره شده ازرود هیرمند، در چاه‌نی‌مه ها به شهرزاهدان درسال ۱۳۸۳ به بهره برداری سپرده شد. قراراست که آب انتقال شده توسط این خط لوله که مقدار آن به ۳۷ میلیون مترمکعب برسد، نیاز های آبی (هشتصدهزارنفر) از ساکنان شهرزاهدان مرکز ولایت سیستان وبلوچستان رادر سال تامین کند. برای اجرای این پروژه هم مبلغی درحدود ۷۵ میلیون دالر بمصرف رسیده است. این در حالی است که به اساس معاهده سال ۱۳۵۱ در مورد تقسیم آب رودخانه هیرمند، جانب ایران حق استفاده از آب هیرمند را به طوری که در حال حاضر جریان دارد، دارا نمی‌باشد. زیرا مطابق به مفاد قرارداد تقسیم آب هیرمند بین دوکشور از مجموع ۱۷۶ متر مکعب فی ثانیه آب هیرمند، حقآبه ایران صرف ۲۶ مترمکعب فی ثانیه که معادل ۸۲۰ ملیون مترمکعب درسال می‌شود، تعیین گردیده است. تامین آب موردنیاز شهرزاهدان با جمعیت تخمیناً یک میلیونی آن از ذخیره های آب هیرمند، برخلاف مواد موافقت‌نامه تقسیم آب هیرمند میان ایران وافغانستان است، زیرا درهیچ ماده یا مواد آن افغانستان تعهدی به ایران نسپرده تا آب موردنیاز مرکزولایت سیستان و بلوچستان وبخصوص شهرزاهدان را از رودخانه هیرمند تهیه کند.[۷]   موافقتنامه که در زمان صدارت موسی شفیق به امضا رسیده بود از طرف پارلمان پاس نشده رژیم از بین رفت وداود خان چنین موافقت نامه را امضا ننموده است. در آن زمان ح. د. خ. ا مخالف فروش آب بود بی خبر از آنکه نیرنگ کشورهای همسایه را درک کند به خصوص اتحاد شوروی تمام آب دریای آمو را به خود تخصیص داده در کشورهای خود ده‌ها کانال اعمار نمود ولی دشتهای مزار را همنطور لامزروع گذاشت. چون موافقت نامه به نفع ایران تمام شده بود حالا همان را پیش کش می‌نماید. هکذا از موافقت نامه سال‌ها گذشته لازم است با دولت جدید افغانستان تجدید شود. ایران دومین دولت است که از سال‌ها قبل راه تجارتی افغانستان را مسدود نموده است.
 
گوشه از چاه نیمه‌ها درایران

ذخایر آب ونقش آن در توسعه زراعت و صنعت در افغانستان
سیستم اب در حفظ حیات انسانی، زراعت و صنعت نقش عظیم را دارد. بدین منظور کشورهای پیشرفته غرض تهیه آب به سطح کشور بنابر یک احصائیه خیلی‌ها دقیق عمل می‌نمایند. بدون احصائیه دقیق نفوس، مقدار زمین، نوع زمین، تعداد فابریکه ها، مقدار تولید آب صحی، مقدار آب مور ضرورت و مصارفات آب نمی‌توان پلان ساخت. آب در کشورهای پیشرفته مانند تیل ارزش داشته وبه صفت منابع طبیعی حفظ می‌شود. امروز کشورهای همجوار وکشورهای عربی نیاز مبرم به آب شرین دارند. قیمت یک مترمکعب آب شرین ۱٫۵ دالر می‌باشد. مطابق به فیصله سازمان ملل در مورد آبریزی دریاها در دوکشور یک مقدار آب باید رایگان داده شود ویک مقدار آن باید به فروش رساند. با اعمار سدها و ذخیره گاها می‌توان عواید حاصل نمود. مهم‌ترین منبع آبی افغانستان یخچالهای دائمی قلل های بلندکوه هندو کش و چشمه‌ها می‌باشد. بالاتراز ۷۵ فیصد خاک را کوها تشکیل داده است. تمامی دریاهای افغانستان ازین کوها منشع می‌گیرد. از سرازیر شذن این آب‌ها نظر به موقیعت جفرافیای و سرعت آب می‌توان ذخیره گاها فراوان را ساخت. تکناولوجی امروز نظر به موقیعیت جفرافیای دریا وآب انواع بندها را اختراح نموده است. کشیدن تونلهای آب توسط ماشینهای TBM ساختن کاسه های بزرگ ابی توسط انفجارات اتمی ساختن کانال‌ها توسط Vertical cannal drilling machin و تی بی‌ایم وغیره ماشینهای مدرن که سرعت کارا خیلی سریع می‌سازد. از این رودها توسعه اراضی زراعتی رانمود واز انرژی پوتانشیل آن برق استحصال نمود.
واضع است که همه ساله در افغانستان نفوس ازدیاد می‌یابد با ازدیاد نفوس برخلاف زمین‌های زراعتی تحت ساختمان قرار می‌گیرد وآبکیه برای زراعت طبیعی بمصرف می‌رسید به سایر موارد بمصرف می‌رسد. این آب پس از استفاده مخلوط با روغنیات و مواد کیماوی گردیده واپس تبخیر نمی‌کنند رطوبت نسبتی نیز پائین می‌آید. ملت افغان از قدیم الایام زراعت پیشه بودند آبیکه توسط جوی‌ها داخل محلات مسکونی می‌گردید مطابق به نفوس وزمین مورد ضرورت کافی بود. در سه دهه جنگ مردم کشت وکار را رها کرده مهاجر گردیدند در زمان برگشت نفوس دوچند ازدیاد یافت. لازم بود تا مقدار منابع آب وزمین زراعتی ازدیاد میافت ولی چنین نشد. بنا بر چندین عوامل تعداد از زمین‌ها این کشور از کشت باز ماند. در نتیجه کشور از حالت خود کفائی بر آمده محتاج است تا یک تعداد از محصولات زراعتی و تولیدات محصولات زراعتی را از خارج وارد کند. پس از سال ۲۰۰۲ که تحولات در افغانستان رونما گردید دولت افغانستان الی سال ۲۰۰۹ روی عوامل نامعلوم اهمیت زراعت را فراموش نموده بود. ضرورت بود الی خروج خارجی‌ها در اعمار بندها. ذخیره گاها کانال‌ها وتوسعه اراضی زراعتی می‌کوشید تا ملت ما کمافی سالهای قبل از لحاظ خوراک متکی به خود می‌شد. در صورت بهبود زراعت صنعت این کشور رونق می‌گرفت. فعلاً صرف ۱۲ فیصد زمین این کشور تحت کشت حدود ۴۶ فیصد آن علفچر و ۳ فیصد آن جنگل است. بالاثر همکاری دولت آلمان وضع زراعت آبیاری و آبرسانی در ولایت کندز بهتر گردیده است. زیاده زمینهای کندز تحت کشت گندم قرار گرفته است.[۸] با فعال ساختن پروژه های آبی می‌توان صنعت را رشد داد. صنعت ضرورت به برق زراعت پیشرفته، راه پخته و سیستم آبرسانی مدرن دارد. تهیه آب غرض صنعت زراعت ومنازل توسط ساختمانهای زراعتی ذخیره گاه های آبی حوضهای مثنوعی کشیدن تونلهای آبی در اعماق زمین و کوها حفر هزاران چاهای عمیق آبی وغیره اکتفا پذیر خواهد بود. درسال ۲۰۱۱ دولت افغانستان به جهانیان اعلان نمود که افغانستان غرض تنظیم آب خویش مبلغ ۱۲ بیلون دالر ضرورت دارد. مقدار آب سرانه ۲۷۷۸ مترمکعب دریک سال می‌باشد درحالیکه ۱۴۲۰ متر مکعب آن در دسترس قرار دارد.
ادامه دارد ...

کریم پوپل نویسنده ویکی پیدیا دانشنامه آزاد
کد مطلب: 16660
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/ewGSHp
 


 
سيمين جلالي از كابل
۱۳۹۰-۰۹-۰۹ ۱۴:۱۸:۰۰
اين آقاي كريم پوپل كتاب افغانستان در پنج قرن اخير را نخوانده است كه هم در آن كتاب توسط مرحوم صديق فرهنگ و هم در كتاب ها و مطبوعات آن روز افغانستان قرار داد آب هيرمند در زمان شهيد موسي شفيق كاملا به نفع افغانستان امضا شده چون در قرار دادهاي قبلي آب بين افغانستان و ايران مساويانه تقسيم شده بود. پارلمان افغانستان قرار بود اين قرار داد را تصويب كند اما روسها و حزب دموكراتيك خلق افغانستان با تشويق داوود خان به كودتا سبب انحلال پارلمان شدند. اين سند توسط داوودخان بعداً پذيرفه شد و ميان طرف ايراني و محمدنعيم خان برادر داوود تبادله شد.اين مطلب را در كتاب فرهنگ بخوانيد. متأسفانه در رابطه با ايران نويسندگان افغان احساساتي، خصمانه و به دور از اصول تحقيق و علمي به صورت تبليغاتي و شعاري مطلب مي نويسند طوري كه خواننده نا آگاه فكر مي كند ايران آب افغانستان را غصب مي نمايد. اين كار غير علمي و از روي سليقه و عقيده شخصي نويسنده صورت مي گيرد كه به ضرر ملت هاي افغان و ايران است. (2582)
 
موسي نيكزاد
۱۳۹۰-۰۹-۰۹ ۱۴:۱۸:۰۰
من با نظر جلالي موافقم. اگر ايران آب افغانستان را غير قانوني تصاحب مي كند دولت افغانستان با پشتوانه‌ وسيع بين المللي كه دارد و امريكا و كشورهاي غربي كه دشمن ايران هم هستنددر افغانستان نيروي نظامي خود را براي مقابله با ايران مسقر كرده اندو از دولت آقاي كرزي همه جانبه حمايت مي كنند، چرا اين دولت حتي اعتراض لفظي هم نمي نمايد؟ معلوم است كه اعتراض قانوني نمي توانند و الا عليه ايران همه به دنبال بهانه مي گردند تاكاسه و كوزه شان را بر سر آن بشكنند.دولت هاي گذشته طالبان، داوود و ظاهرشاه هم اعتراض نكردند و به توافق با ايران بطور رسمي پابند ماندند. چرا برخي غير مسؤولانه به آتش نفاق در منطقه دامن مي زنند. (2583)
 
خالد محمودي
۱۳۹۰-۰۹-۰۹ ۱۴:۱۸:۰۰
دوستان حقيقت را ننويسيد كه شما را نوكر ايران مي گويندچرا كه در افغانستان بازار نوكري خوب گرم است.جامعه جهاني به قومانداني امريكا همه را به نوكري گرفته است. (2586)
 
کریم پوپل
۱۳۹۰-۰۹-۰۹ ۱۴:۱۸:۰۰
سمین جان جلالی و موسی جان نیکزاد سلام !
پس از سلام اینکه در اخیر قسمت دوم کتابهای که شما نوشتید منبع داده شده است ولی در مورد آب هلمند چندان اعتراض ندارم برای اینکه دولت ایران یک بینی خمیری اسناد دارد اما نباید دایمی .ولی چاه چهارم استفاده از آب هلمند برای زاهدان بکلی اعتراض دارم وبدون اینکه دولت افغانستان را خبر کند اعمار نموده. دولت ترکمنستان با ایران بالای دریای هریرود بند آب اعمار نمودند اصلاً کسی خبر نشد که کی اعمار کرده واز دولت افغانستان کسی پرسان نکرده است اگر کرده است لطف نموده به روی کدام اسناد.اگر ما آب اضافی داشته باشیم فدای همسایه گان می نمایم ولی دیگر ما خود این آبها را کار داریم.من در ماه اسد به شبرغان وولسوالی خواجه دوکو که زمین دارم رفتم قسم بخداند می خورم که نه اب جوی بود ونه چاه زیرا دریای سرپل خشک شده بود آب جوی نبود ودر ولایت شبرغان اندخوی الی بادغیس مردم از شهرها به بشکه آب می خرند.آب دشتهای مزار شریف شبرغان میمنه همه شور و تلخ است.قطعاً از استفاده نیست .زراعت صرف به للم مانده وبس.صرف در نزدیکی کوها آب چاهها شرین است 30-40 کیلو متر دور تر از کوها آب همه دشتها تلخ است.مردم در فکر مکروب نیست در جسجو یک بوشکه آب شرین اسست .اب جوی پادشاهی است.هر کس که خانه دوست خود مهمانی میرود دوبشکه آب شرین میبرد.این است حال وطن شما باید بدانید در آن جا اطفال معصوم وجود دارند از هر چها طفل یکی آن از آبهای محلول می میرند.بدین لحاظ حق این وطن گرمی ام را نوشتم (2614)
 
سلیم بیات
۱۳۹۰-۰۹-۰۹ ۱۴:۱۸:۰۰
واقعا جای تأسف است که مردم ما در شمال کشور که منبع آب است این چنین مشکل دارند. از آقای پوپل تشکر که اطلاع رسانی میکننداما این دولت و این جامعه جهانی در کشورما چه می کنند؟ می دانید که تا چند سال دیگر آب شهرکابل هم خشک می شودچرا که سفره های آب زیر زمینی به دلیل اسفتاده غیر علمی در حال تمام شدن است. (2617)
 
نام و نام خانوادگی
ایمیل